ثبتنام اسقاط خودروهای فرسوده از ۳۱ شهریور؛ چه کسانی مشمول واردات خودروی جایگزین میشوند؟
بر اساس اطلاعیه منتشرشده در ۳۰ شهریور، دسترسی متقاضیان مشمول بند «پ» ماده ۵۹ از سهشنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ به سامانه ثبت اسقاط فعال میشود.
متقاضیان میتوانند پس از اطمینان از احراز شرایط قانونی و آمادهکردن مدارک موردنیاز، درخواست خود را برای بررسی و طی مراحل قانونی در سامانه ثبت کنند.
این مرحله در واقع عملیاتیشدن یکی از احکام برنامه هفتم در حوزه نوسازی ناوگان جادهای است؛ حکمی که هدف آن کاهش سن ناوگان، کنترل مصرف سوخت و کاهش آلودگی ناشی از وسایل نقلیه سنگین فرسوده عنوان شده است.
چه خودروهایی مشمول طرح اسقاط جدید هستند؟
مهمترین نکته برای متقاضیان این است که دامنه این طرح محدود و مشخص است.
بر اساس متن نهایی بند «پ» ماده ۵۹ قانون برنامه هفتم، وسیله نقلیهای که قرار است اسقاط شود باید یکی از این دو گروه باشد:
اتوبوس جادهای بالای ۲۵ سال یا کشنده جادهای بالای ۲۵ سال.
در مقابل، خودروهای سواری شخصی، وانتها یا سایر خودروهای فرسوده صرفاً به استناد این بند مشمول فرآیند جدید اعلامشده برای ۳۱ شهریور نیستند و برای آنها طرحها و مقررات دیگری وجود دارد. متن قانون نیز بهصراحت فقط از اتوبوس و کشنده جادهای نام برده است.
بنابراین دارندگان خودروهای سواری قدیمی نباید این اطلاعیه را با طرحهای جایگزینی خودروهای فرسوده خودروسازان داخلی اشتباه بگیرند.
امتیاز اصلی طرح؛ واردات اتوبوس یا کشنده زیر ۱۰ سال
مشوق اصلی این طرح صرفاً دریافت گواهی اسقاط نیست.
قانون به دولت اجازه داده است در برابر اسقاط هر دستگاه اتوبوس یا کشنده جادهای با عمر بیش از ۲۵ سال، به مالک آن مجوز واردات یک دستگاه اتوبوس یا کشنده جادهای با سن کمتر از ۱۰ سال اعطا کند.
به این ترتیب، سیاستگذار تلاش کرده اسقاط ناوگان قدیمی را مستقیماً به ورود یک وسیله نقلیه جوانتر متصل کند.
این سازوکار میتواند برای مالکان ناوگان تجاری اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا هزینه جایگزینی اتوبوس یا کشنده سنگین بسیار بالاست و بدون یک مشوق اقتصادی، اسقاط یک وسیله فعال قدیمی برای بسیاری از مالکان جذابیت کافی ندارد.
تخفیف عوارض گمرکی هم در قانون پیشبینی شده است
بند «پ» ماده ۵۹ فقط درباره مجوز واردات صحبت نکرده است.
در متن قانون تصریح شده که آییننامه اجرایی باید با درنظرگرفتن مشوقهای قانونی از جمله تخفیف در عوارض گمرکی به تصویب هیئت وزیران برسد.
آییننامه اجرایی این بند نیز در ۲۴ بهمن ۱۴۰۳ به تصویب هیئت وزیران رسید و سپس ابلاغ شد. این آییننامه چارچوب اجرایی واردات اتوبوس و کشنده جادهای در برابر اسقاط را مشخص کرده است.
با این حال، میزان و نحوه برخورداری هر متقاضی از مشوقها به ضوابط اجرایی و شرایط پرونده وابسته است و نباید تخفیف گمرکی را به معنای واردات بدون هزینه یا بدون تشریفات دانست.
یک نکته مهم؛ خودرو بلافاصله پس از ثبتنام اسقاط نمیشود
یکی از مهمترین جزئیات آییننامه این است که ثبت درخواست در سامانه به معنای اسقاط فوری وسیله نقلیه نیست.
بر اساس آییننامه اجرایی، خودروی ثبتشده تا زمان ترخیص وسیله وارداتی وارد فرآیند نهایی اسقاط نمیشود. همچنین اگر به هر دلیل خودروی وارداتی موردنظر وارد کشور نشود، امکان انصراف از طرح در سامانه پیشبینی شده است.
این سازوکار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مانع از آن میشود که مالک ابتدا وسیله معیشتی یا کاری خود را اسقاط کند و بعد به دلیل عدم امکان واردات، بدون خودرو باقی بماند.
اما در مرحله نهایی، شمارهگذاری اتوبوس یا کشنده وارداتی منوط به ارائه گواهی اسقاط خودروی بالای ۲۵ سال معرفیشده است.
به بیان ساده، قانون یک زنجیره بههمپیوسته ایجاد کرده است: ثبت خودروی فرسوده، واردات وسیله جایگزین، اسقاط نهایی و سپس شمارهگذاری خودروی وارداتی.
سامانه ثبتنام اسقاط خودروهای فرسوده کدام است؟
در اطلاعیههای مربوط به این طرح، متقاضیان به سامانه نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده هدایت شدهاند.
در رویههای ثبت سفارش مرتبط با بند «پ» ماده ۵۹ نیز تأکید شده که اطلاعات خودروی اسقاطی باید پیش از اقدام برای ثبت سفارش در همین سامانه درج شده باشد.
بنابراین نخستین گام برای متقاضی، ثبت و تأیید اطلاعات وسیله نقلیه فرسوده در سامانه است و سپس مراحل مرتبط با ثبت سفارش و واردات دنبال خواهد شد.
اطلاعیه جدید نیز به متقاضیان توصیه کرده است پیش از شروع فرآیند، مدارک مالکیت و سایر مستندات موردنیاز را آماده و از انطباق شرایط خود با آییننامه مطمئن شوند.
آیا داشتن کارت بازرگانی الزامی است؟
یکی از مشکلاتی که ممکن بود اجرای طرح را برای رانندگان حقیقی دشوار کند، الزامهای تجاری واردات بود.
در دستورالعملهای مرتبط با این بند، برای اشخاص حقیقی فاقد کارت بازرگانی امکان استفاده از نقش «مجوز موردی واردات اتوبوس و کشنده جادهای» پیشبینی شده است؛ این مجوز از طریق استعلام اطلاعات ثبتشده در سامانه نوسازی ناوگان قابل استفاده است.
این موضوع میتواند مسیر استفاده مستقیم مالکان حقیقی از مزیت قانونی را سادهتر کند، هرچند ثبت سفارش و ترخیص همچنان تابع ضوابط وزارت صمت، گمرک و سایر دستگاههای مرتبط خواهد بود.
چرا نوسازی ناوگان سنگین اهمیت دارد؟
ناوگان جادهای فرسوده فقط یک مسئله مربوط به سن خودرو نیست.
اتوبوسها و کشندههای قدیمی معمولاً مصرف سوخت بالاتری دارند، هزینه نگهداری آنها بیشتر است و از نظر آلایندگی و ایمنی نیز میتوانند نسبت به خودروهای جدیدتر شرایط نامطلوبتری داشته باشند.
مرکز پژوهشهای مجلس نیز در ارزیابی اجرای برنامه هفتم یادآور شده که هدفگذاری کمی بزرگی برای نوسازی ناوگان جادهای وجود دارد؛ در گزارش عملکرد سال ۱۴۰۳، نوسازی ۱۴۲۰ دستگاه ناوگان جادهای اعلام شده بود، هرچند مرکز پژوهشها گفته بود به دلیل نبود آمار تفکیکی، امکان صحتسنجی کامل این عدد وجود ندارد.
اجراییشدن بند «پ» ماده ۵۹ میتواند یکی از ابزارهای افزایش سرعت این فرآیند باشد.
آیا طرح جدید میتواند بازار کشنده را تغییر دهد؟
اجرای واقعی طرح در صورت استقبال مالکان میتواند چند اثر همزمان داشته باشد.
نخست اینکه بخشی از کشندهها و اتوبوسهای بسیار قدیمی از شبکه حملونقل خارج خواهند شد. دوم، عرضه خودروهای کارکرده خارجی زیر ۱۰ سال میتواند بیشتر شود و رقابت تازهای در بازار خودروهای سنگین ایجاد کند.
از سوی دیگر، میزان اثرگذاری این سیاست به هزینه واقعی واردات، نرخ ارز، عوارض گمرکی، ظرفیت ثبت سفارش و تعداد مجوزهای صادرشده بستگی دارد.
اگر هزینه نهایی واردات همچنان برای راننده یا مالک ناوگان بسیار بالا باشد، داشتن مجوز بهتنهایی تضمینکننده نوسازی گسترده نخواهد بود.
ثبتنام ۳۱ شهریور؛ آغاز یک مسیر، نه پایان کار
شروع دسترسی به سامانه در سهشنبه ۳۱ شهریور را باید نخستین مرحله اجرایی طرح دانست.
متقاضی ابتدا باید شرایط خود و خودروی فرسوده را احراز کند، سپس اطلاعات را در سامانه ثبت کند و پس از دریافت تأییدیه وارد مراحل ثبت سفارش، واردات، اسقاط و شمارهگذاری شود.
مهمترین نکته برای متقاضیان این است که طرح جدید مخصوص هر خودروی فرسودهای نیست؛ فقط مالکان اتوبوس و کشنده جادهای بالای ۲۵ سال موضوع بند «پ» ماده ۵۹ مشمول این مسیر هستند. در مقابل اسقاط این خودروها، قانون ظرفیت واردات وسیلهای با عمر کمتر از ۱۰ سال را پیشبینی کرده است. اگر اجرای سامانه و فرآیند ثبت سفارش بدون وقفه پیش برود، این طرح میتواند یکی از جدیترین گامهای سالهای اخیر برای جوانسازی ناوگان سنگین جادهای کشور باشد.