بازار محصولات کشاورزی در روزهای پایانی تابستان معمولاً تحت تأثیر تغییر فصل، فاصله میان برداشتهای جدید و میزان ذخایر موجود قرار میگیرد. امسال نیز کاهش عرضه برخی اقلام اساسی مانند سیبزمینی و پیاز باعث شده قیمت عمدهفروشی این محصولات در مسیر صعودی قرار گیرد.
در مقابل، برخی محصولات مانند هویج با کاهش قیمت مواجه شدهاند و نشان میدهند شرایط بازار برای همه محصولات یکسان نیست. این تفاوت قیمتی، بار دیگر نقش عرضه، زمان برداشت و مدیریت ذخیرهسازی را در تعیین قیمت مواد غذایی پرمصرف نشان میدهد.
افزایش قیمت سیبزمینی؛ کاهش عرضه عامل اصلی گرانی
براساس آخرین نرخهای اعلامشده از سوی میدان بزرگ میوه و ترهبار تهران، سیبزمینی در هفته جاری با قیمت ۷۰ تا ۸۵ هزار تومان در هر کیلوگرم بهصورت عمدهفروشی معامله میشود.
این در حالی است که هفته گذشته قیمت این محصول بین ۵۵ تا ۷۵ هزار تومان بود. مقایسه این دو عدد نشان میدهد کف قیمت سیبزمینی در بازار عمدهفروشی حدود ۲۷.۳ درصد و قیمت نوع ممتاز حدود ۱۳.۳ درصد افزایش یافته است.
سیبزمینی یکی از کالاهای پرمصرف خانوار ایرانی است و هرگونه تغییر در عرضه آن به سرعت در بازار خردهفروشی نیز نمایان میشود. با توجه به اینکه این محصول سهم بالایی در سبد مصرفی خانوار دارد، افزایش قیمت آن معمولاً با حساسیت بیشتری دنبال میشود.
اکبر یاوری، رئیس اتحادیه صنف بارفروشان تهران، دلیل اصلی افزایش اخیر را کاهش عرضه عنوان کرده و گفته است بخش قابل توجهی از سیبزمینی کشور از استان همدان تأمین میشود، اما به دلیل شرایط مناسب آبوهوایی، کشاورزان هنوز برداشت گسترده را آغاز نکردهاند و عرضه فعلاً محدود شده است.
به گفته او، عرضه روزانه سیبزمینی به تهران طی روزهای اخیر حدود ۵۰ درصد کاهش یافته و از حدود ۶۰۰ هزار تن مورد نیاز روزانه به نزدیک ۳۰۰ هزار تن رسیده است.
چرا سیبزمینی با وجود تولید بالا گران شد؟
یکی از پرسشهای اصلی بازار این است که چرا محصولی مانند سیبزمینی که تولید سالانه بالایی دارد، دچار افزایش قیمت شده است.
بر اساس اظهارات فعالان بازار، ایران سالانه حدود ۵ میلیون تن سیبزمینی تولید میکند. از این میزان، با توجه به جمعیت کشور و مصرف سرانه حدود ۴۰ کیلوگرم، نیاز مصرف خانوار حدود ۳.۶ میلیون تن برآورد میشود.
با اضافهشدن نیاز بذر برای کشت سال آینده و مصرف صنایع تبدیلی، میزان مصرف داخلی حدود ۴.۶ میلیون تن خواهد بود. بنابراین در شرایط عادی، بخشی از تولید کشور امکان ذخیره یا صادرات دارد.
با این حال، مشکل اصلی در مقطع فعلی نه کمبود تولید سالانه، بلکه زمانبندی عرضه و نبود مدیریت مناسب ذخایر عنوان میشود.
فعالان بازار معتقدند در دورههایی که قیمت محصول پایین است، باید بخشی از تولید ذخیره شود تا در زمان کاهش عرضه، بازار با شوک قیمتی مواجه نشود.
جهش قیمت پیاز؛ رشد ۴۲ درصدی کف بازار
پیاز دومین محصولی است که در هفته جاری افزایش قابل توجهی را تجربه کرده است.
قیمت عمدهفروشی پیاز در هفته گذشته بین ۳۵ تا ۸۰ هزار تومان بود، اما در هفته جاری این بازه به ۵۰ تا ۹۰ هزار تومان رسیده است.
بر این اساس، حداقل قیمت پیاز حدود ۴۲.۹ درصد و قیمت نوع ممتاز آن حدود ۱۲.۵ درصد رشد داشته است.
افزایش قیمت پیاز نیز مانند سیبزمینی بیشتر به شرایط عرضه مرتبط دانسته میشود. این محصول نیز از کالاهای پایه در مصرف خانوار است و افزایش نرخ آن میتواند روی هزینه تهیه بسیاری از غذاهای روزمره اثر بگذارد.
با توجه به اینکه پیاز و سیبزمینی معمولاً گردش مصرف بالایی دارند، کوچکترین کاهش در حجم عرضه میتواند باعث افزایش سریع قیمت در بازار شود.
هویج برخلاف سیبزمینی ارزانتر شد
در مقابل روند افزایشی سیبزمینی و پیاز، قیمت هویج در مسیر کاهش قرار گرفته است.
براساس اعلام میدان میوه و ترهبار تهران، هویج در هفته جاری بین ۵۰ تا ۹۰ هزار تومان در هر کیلوگرم عمدهفروشی عرضه میشود.
هفته گذشته این محصول در بازه ۶۰ تا ۱۲۰ هزار تومان قرار داشت. بنابراین قیمت هویج در کف بازار حدود ۱۶.۷ درصد و در نرخ ممتاز حدود ۲۵ درصد کاهش یافته است.
با این حال، قیمت فعلی هویج هنوز فاصله زیادی با ابتدای تابستان دارد. در آن مقطع، نرخ عمدهفروشی این محصول حدود ۳۵ تا ۵۰ هزار تومان بود.
این موضوع نشان میدهد کاهش اخیر، بیشتر اصلاح قیمت پس از یک دوره رشد شدید است و هنوز بازار هویج به سطح ابتدای فصل بازنگشته است.
ممنوعیت صادرات؛ چرا قیمتها همچنان بالا رفت؟
یکی از نکات مطرحشده از سوی فعالان بازار، ممنوعیت صادرات برخی محصولات مانند سیبزمینی، پیاز و گوجهفرنگی تا پایان سال است.
از نگاه برخی فعالان صنفی، با توجه به محدودیت صادرات، نباید فشار صادراتی عامل افزایش قیمت داخلی باشد. اما در مقابل، تجربه بازار نشان میدهد تنها میزان تولید سالانه تعیینکننده قیمت نیست و عواملی مانند ذخیرهسازی، هزینه حملونقل، زمان عرضه و شبکه توزیع نیز نقش مهمی دارند.
رئیس اتحادیه بارفروشان تهران تأکید کرده است که مدیریت بازار باید از مبدا تولید انجام شود و وزارت جهاد کشاورزی در دورههای کاهش قیمت باید اقدام به ذخیرهسازی کند تا در زمان کمبود عرضه، امکان تنظیم بازار وجود داشته باشد.
هزینه تولید چهار برابر شد؛ فشار جدید بر بازار کشاورزی
یکی دیگر از عوامل اثرگذار بر قیمت محصولات کشاورزی، افزایش هزینههای تولید است.
به گفته فعالان صنفی، هزینه تولید سیبزمینی نسبت به سال گذشته چند برابر شده و افزایش قیمت نهادهها، کود، دستمزد و هزینههای حملونقل فشار بیشتری به کشاورزان وارد کرده است.
با وجود این، کارشناسان معتقدند قیمت مصرفکننده تنها به هزینه تولید وابسته نیست و باید مجموعهای از عوامل مانند حجم عرضه، میزان تقاضا، واسطهگری، ضایعات و نظام توزیع نیز بررسی شود.
به همین دلیل ممکن است حتی در سالهایی که تولید کافی وجود دارد، ضعف در زنجیره توزیع باعث افزایش مقطعی قیمت شود.
قیمت خردهفروشی چقدر افزایش پیدا میکند؟
براساس قانون تنظیم بازار، محصولات عمدهفروشی معمولاً با افزایش حدود ۳۰ تا ۳۵ درصدی در خردهفروشیهای سطح شهر عرضه میشوند.
بنابراین افزایش قیمت عمدهفروشی سیبزمینی و پیاز میتواند در روزهای آینده خود را در قیمت فروشگاهها و بازارهای محلی نشان دهد.
البته میزان انتقال این افزایش به مصرفکننده نهایی به عواملی مانند هزینه حمل، میزان عرضه در میادین و رقابت میان فروشندگان بستگی دارد.
پیشبینی بازار میوه و سبزی؛ کاهش قیمت در راه است؟
فعالان بازار معتقدند وضعیت فعلی سیبزمینی بیشتر ناشی از یک دوره گذار میان کاهش عرضه و آغاز برداشتهای جدید است.
پیشبینی میشود با افزایش برداشت سیبزمینی در استانهای تولیدکننده، بهخصوص همدان، حجم ورود محصول به بازار بیشتر شود و فشار قیمتی کاهش یابد.
با این حال، تجربه سالهای اخیر نشان داده است که بدون برنامهریزی برای ذخیرهسازی و مدیریت عرضه، بازار محصولات کشاورزی همچنان در معرض نوسانات فصلی باقی خواهد ماند.
در مجموع، بازار میوه و ترهبار تهران در هفته پایانی شهریور تصویری دوگانه دارد؛ سیبزمینی و پیاز به دلیل کاهش عرضه گران شدهاند، هویج مسیر اصلاح قیمت را طی میکند و سایر محصولات نیز در انتظار مشخصشدن شرایط عرضه پاییزی هستند. مهمترین عامل تعیینکننده قیمت در هفتههای آینده، میزان برداشت جدید و نحوه مدیریت ذخایر خواهد بود.
