قیمت خرید تضمینی گندم ۱۴۰۶ در آستانه تصمیم نهایی؛ نرخ ۸۰ هزار تومانی روی میز / گندمکاران چه میخواهند؟
پرونده قیمت خرید تضمینی گندم سال زراعی جدید به یکی از مهمترین تصمیمهای بخش کشاورزی در روزهای پایانی شهریور تبدیل شده است. اهمیت ماجرا فقط به رقم نهایی خرید هر کیلو گندم محدود نمیشود؛ نرخ تضمینی مستقیماً بر تصمیم کشاورز برای سطح زیر کشت، میزان مصرف کود و بذر، سرمایهگذاری در مزرعه و در نهایت میزان تولید گندم کشور در سال آینده اثر میگذارد.
طبق قانون اصلاحشده تضمین خرید محصولات اساسی کشاورزی، جلسات شورای قیمتگذاری باید حداقل سه ماه پیش از آغاز سال زراعی تشکیل شود و قیمتهای تضمینی حداکثر تا پایان تیرماه تعیین شوند. همچنین مصوبه باید حداکثر یک هفته پس از تصویب برای اجرا ابلاغ شود. اکنون در ۲۶ شهریور ۱۴۰۵، این موعد قانونی گذشته و قیمت گندم سال زراعی جدید همچنان به مرحله ابلاغ نهایی نرسیده است.
قیمت خرید تضمینی گندم هنوز نهایی نشده است
تازهترین تحول رسمی مربوط به دومین جلسه کمیسیون تخصصی شورای قیمتگذاری است که ۲۵ شهریور برگزار شد. در این نشست، قیمت خرید تضمینی گندم سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ و مجموعه عوامل مؤثر بر آن بررسی شد و پیشنهادهای کمیسیون قرار است پس از طرح در شورای قیمتگذاری و طی مراحل تصویب ابلاغ شود. بنابراین هر رقمی که پیش از تصمیم نهایی شورا منتشر میشود، باید فعلاً «پیشنهادی» یا «مورد بحث» تلقی شود، نه قیمت قطعی خرید تضمینی.
اکبر فتحی، معاون برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، گفته است قیمت گندم براساس مجموعهای از عوامل از جمله هزینه تولید، سود متعارف تولیدکننده، قیمتهای جهانی، نرخ تورم و سایر متغیرهای مرتبط بررسی میشود. به گفته او، شورا علاوه بر قیمت، سیاستهای حمایتی غیرقیمتی و نحوه مشارکت تشکلها و بخش خصوصی در خرید گندم را نیز بررسی میکند؛ موضوعی که فرآیند تصمیمگیری را پیچیدهتر کرده است.
قیمت ۸۰ هزار تومان برای گندم از کجا آمده است؟
در روزهای اخیر رقم ۸۰ هزار تومان برای هر کیلو گندم به یکی از مهمترین اعداد مطرحشده در بازار تبدیل شده است. عطاالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران، تاکید کرده قیمت خرید تضمینی برای سال زراعی جدید از دید این تشکل نباید کمتر از ۸۰ هزار تومان باشد.
همزمان برخی کارشناسان و اعضای شورای قیمتگذاری، هزینه تمامشده تولید گندم آبی را حدود ۸۲ هزار تومان و گندم دیم را نزدیک به ۹۰ هزار تومان اعلام کردهاند و بر همین اساس معتقدند نرخ تضمینی کمتر از ۸۰ هزار تومان نمیتواند تمام هزینههای فعلی تولید را پوشش دهد.
این ارقام البته برآوردهای کارشناسی و صنفی هستند و نباید با نرخ مصوب اشتباه گرفته شوند. تعیین قیمت نهایی همچنان نیازمند رأی شورای قیمتگذاری و ابلاغ رسمی رئیس شورا است.
فاصله عجیب قیمت امسال با پیشنهاد سال آینده
گندم محصول سال جاری با نرخ تضمینی ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان خریداری شده است؛ وزارت جهاد کشاورزی نیز در خرداد امسال ادامه خرید با همین نرخ را تأیید کرده بود.
اگر پیشنهاد حداقل ۸۰ هزار تومان برای سال زراعی آینده تصویب شود، نرخ خرید نسبت به ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان امسال بیش از ۶۴ درصد افزایش خواهد یافت. همین فاصله نشان میدهد فشار ناشی از رشد هزینه کود، بذر، ماشینآلات، دستمزد و سایر نهادهها تا چه اندازه وارد محاسبات کشاورزان شده است.
در مقابل، تعیین چنین افزایشی برای دولت نیز به معنی رشد چشمگیر منابع مورد نیاز برای خرید تضمینی خواهد بود. بنابراین بحث فعلی فقط اختلاف بر سر قیمت نیست؛ نحوه تأمین بودجه خرید نیز یکی از عوامل اصلی تصمیمگیری است.
مطالبات گندمکاران؛ گرهای مهمتر از خود قیمت
یکی از مهمترین دلایل نگرانی کشاورزان، تأخیر در پرداخت پول گندم تحویلی است. بررسی آخرین اطلاعات نشان میدهد وضعیت پرداخت نسبت به ابتدای شهریور بهبود یافته، اما همه مطالبات هنوز تسویه نشده است.
سازمان هدفمندسازی یارانهها در ۲۵ شهریور از آغاز پرداخت ۵۵ هزار میلیارد تومان دیگر خبر داد. با اجرای کامل این مرحله، مجموع پرداختی به گندمکاران به ۲۷۵ هزار میلیارد تومان میرسد. بر اساس همین اعلام، کشاورزانی که تا ۲۰ خرداد محصول خود را تحویل دادهاند به ۹۵ درصد مطالبات خود میرسند، اما برای گندم تحویلی بین ۹ تیر تا ۱۹ مرداد میزان پرداخت ۵۱ درصد و برای تحویلهای ۲۰ مرداد تا ۲۱ شهریور تنها ۳۰ درصد اعلام شده است.
این آمار نشان میدهد مسئله نقدینگی همچنان برای بخشی از تولیدکنندگان جدی است؛ بهویژه اکنون که باید هزینه آمادهسازی زمین، بذر، کود و عملیات کشت پاییزه را پرداخت کنند.
در هفته نخست شهریور نیز حدود ۸.۵ میلیون تن گندم تحویل مراکز خرید تضمینی شده بود و نمایندگان گندمکاران همان زمان نسبت به تأثیر تأخیر پرداختها بر شروع کشت پاییزه هشدار داده بودند.
پیشنهاد قیمت شناور گندم؛ راهحل یا پیچیدگی تازه؟
یکی از بحثهای جدید، تعیین قیمت گندم بهصورت شناور یا امکان بازنگری آن پیش از فصل برداشت است.
پیمان عالمی، رئیس اتاق اصناف کشاورزی، معتقد است در شرایطی که هزینه تولید طی سال تغییر میکند، تعیین یک نرخ ثابت در ابتدای سال زراعی ممکن است هنگام برداشت دیگر متناسب با واقعیتهای اقتصادی نباشد. از این منظر، پیشنهاد شده قیمت اولیه تعیین شود اما متناسب با تورم و هزینههای روز، امکان اصلاح آن پیش از برداشت وجود داشته باشد.
عطاالله هاشمی نیز پیشنهاد کرده در مصوبه امسال دو سازوکار دیده شود؛ یکی وجه التزام یا جریمه بابت تأخیر در پرداخت مطالبات و دیگری بررسی مجدد هزینه تولید در اسفندماه و اصلاح احتمالی قیمت در صورت تغییر محسوس هزینهها.
در مقابل، یکی از مزیتهای تعیین قیمت قبل از کشت این است که کشاورز از ابتدا تصویر روشنتری از درآمد احتمالی خود داشته باشد. به همین دلیل، چالش سیاستگذار این است که میان «قابلیت پیشبینی برای کشاورز» و «انعطاف در برابر تورم و افزایش هزینه تولید» تعادل ایجاد کند.
قیمت جهانی گندم هم وارد معادله شده است
قیمت جهانی گندم یکی دیگر از شاخصهایی است که در شورای قیمتگذاری بررسی میشود. پیمان عالمی از افزایش حدود ۳۰ درصدی قیمت جهانی در یک ماه اخیر سخن گفته است، اما دادههای یک شاخص بازار جهانی نشان میدهد قیمت گندم از حدود ۶۷۴.۷۵ در ۱۷ اوت به حدود ۷۳۲.۵ در ۱۶ سپتامبر رسیده که معادل رشدی حدود ۸.۶ درصدی میان این دو تاریخ است. بنابراین میزان تغییر میتواند بسته به بازار، قرارداد و نقطه زمانی مورد مقایسه متفاوت باشد و ادعای رشد ۳۰ درصدی را نمیتوان به همه شاخصهای جهانی تعمیم داد.
قیمت گندم ۱۴۰۶ چقدر میشود؟
در شرایط فعلی نمیتوان یک رقم را بهعنوان قیمت قطعی خرید تضمینی گندم اعلام کرد. ۸۰ هزار تومان کف پیشنهادی بنیاد ملی گندمکاران است و هزینههای ۸۲ تا ۹۰ هزار تومانی نیز برآوردهایی هستند که در مباحث کارشناسی مطرح شدهاند. تصمیم رسمی تنها پس از رأی شورای قیمتگذاری و ابلاغ آن اعتبار خواهد داشت.
با توجه به آغاز کشت در مناطق سردسیر و تأکید وزارت جهاد کشاورزی بر تعیین تکلیف قیمت تا پایان شهریور، روزهای آینده برای گندمکاران تعیینکننده است. آنچه احتمالاً به اندازه خود عدد نهایی اهمیت دارد، سازوکار پرداخت پول محصول و امکان اصلاح نرخ در صورت جهش هزینههاست.
برای کشاورزی که امروز باید هزینه کود، بذر، سوخت و آمادهسازی زمین را بپردازد، قیمت بالا زمانی انگیزه تولید ایجاد میکند که پرداخت آن نیز در موعد مناسب انجام شود. از همین رو، تصمیم شورای قیمتگذاری درباره گندم سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ عملاً سه بخش خواهد داشت: رقم خرید تضمینی، تضمین پرداخت بهموقع و نحوه مواجهه با افزایش هزینههای تولید تا زمان برداشت. نتیجه این تصمیم نه فقط درآمد گندمکاران، بلکه میزان سطح زیر کشت و بخشی از معادلات تأمین گندم کشور در سال آینده را تحت تأثیر قرار خواهد داد.