هشدار جدی اتحادیه طلا به خریداران آنلاین؛ «به موجودی داخل اپلیکیشن اکتفا نکنید» / طلای فیزیکی را تحویل بگیرید
رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان طلا، جواهر و نقره تهران میگوید نگرانی این اتحادیه درباره فروش اینترنتی طلا موضوع تازهای نیست.
به گفته نادر بذرافشان، اتحادیه طی حدود دو سال اخیر در جلسات متعدد با دادستانی، قوه قضائیه، پلیس امنیت اقتصادی، کمیسیون اقتصادی مجلس و دیگر دستگاهها درباره شیوه فعالیت این بازار هشدار داده و خواستار ایجاد سازوکار نظارتی روشن شده است.
این موضع پیشتر نیز به صورت رسمی مطرح شده بود. روابط عمومی اتحادیه طلا تصریح کرده که نظارت مستقیم بر پلتفرمهای آنلاین در حوزه اختیارات اتحادیه طلا نیست و مسئولیت اصلی مجوز و نظارت صنفی این سکوها بر عهده وزارت صمت و اتحادیه کسبوکارهای مجازی قرار دارد.
همین تفکیک مسئولیت یکی از دلایل پیچیده شدن ماجراست؛ اتحادیه تخصص صنفی طلا را دارد، اما مرجع صدور مجوز پلتفرمهای اینترنتی نهاد دیگری است.
مجوز پلتفرم طلا را چه نهادی صادر میکند؟
چارچوب نظارتی این بازار طی یک سال اخیر تغییر کرده است.
براساس مصوبات جدید، اتحادیه کسبوکارهای مجازی مسئول صدور، تمدید و ابطال مجوز فعالیت پلتفرمهای آنلاین خریدوفروش طلا و نقره شده و فرآیند صدور مجوز نیز به درگاه ملی مجوزهای کشور منتقل شده است. بانک مرکزی نیز موظف شده سامانهای برای پایش موجودی، معاملات و تعهدات این سکوها ایجاد کند.
بنابراین مشاهده نشان یا تصویر یک «جواز طلافروشی» روی سایت، بهتنهایی برای احراز اعتبار یک پلتفرم آنلاین کافی نیست.
کاربر باید بررسی کند مجوز فعالیت همان سامانه اینترنتی معتبر و جاری باشد، هویت حقوقی شرکت مشخص باشد و شرایط تحویل، کارمزد و تسویه نیز به صورت شفاف اعلام شده باشد.
این همان نقطهای است که هشدار جدید بذرافشان اهمیت پیدا میکند؛ او میگوید در بررسیهای اتحادیه مواردی دیده شده که اطلاعات مجوز روی سایت باقی مانده، در حالی که واحد فیزیکی مرتبط فعال نبوده یا اعتبار مجوز قبلی پایان یافته است.
قانون جدید با «خالیفروشی» چه میکند؟
یکی از بزرگترین نگرانیهای خریداران آنلاین این است که آیا طلایی که در حساب کاربری آنها نمایش داده میشود واقعاً در جایی وجود دارد یا فقط یک عدد دیجیتال است.
مقررات جدید دقیقاً برای پاسخ به همین ریسک طراحی شده است.
براساس دستورالعمل خریدوفروش برخط طلا و نقره، پلتفرم مجاز باید پیش از فروش به مشتری، معادل طلای قابل فروش را در خزانه مورد تأیید تحویل داده باشد. سامانه ناظر نیز تنها در صورت وجود موجودی کافی اجازه انجام معامله را صادر میکند و مقدار فروختهشده باید از موجودی پلتفرم در خزانه کسر شود.
خزانه نیز موظف است عیار و مقدار طلای تحویلی را تأیید کند.
اگر این سازوکار بهطور کامل اجرا شود، امکان فروش طلایی بیش از پشتوانه واقعی باید محدود شود؛ همان مسئلهای که در ادبیات بازار از آن با عنوان «خالیفروشی» یاد میشود.
با این حال تفاوت میان وجود مقررات روی کاغذ و اجرای لحظهای و کامل آنها همان چیزی است که اکنون محل حساسیت فعالان صنفی است.
قانون حتی تحویل فیزیکی طلا را تضمین کرده است
توصیه بذرافشان برای درخواست طلای فیزیکی صرفاً یک پیشنهاد سنتی از سوی طلافروشان نیست؛ مقررات جدید نیز حق تحویل فیزیکی را برای خریدار به رسمیت شناخته است.
طبق ماده ۱۷ دستورالعمل خریدوفروش برخط طلا و نقره، شخص مشمول باید در صورت درخواست مشتری، طلا یا نقره را حداکثر ظرف یک هفته به شکل فیزیکی تحویل دهد. مشتری همچنین میتواند با قرارداد، دارایی خود را در خزانه نگهداری کند.
کالای تحویلی نیز باید استاندارد و محصول تولیدکننده دارای مجوز باشد. تمام هزینههای خرید، فروش، نگهداری، تحویل و کارمزد نیز باید پیش از معامله برای مشتری روشن شود.
بنابراین یکی از سادهترین آزمونها برای ارزیابی یک پلتفرم این است که کاربر بررسی کند:
اگر امروز درخواست تحویل فیزیکی بدهم، دقیقاً چه چیزی، با چه عیاری، در چه مدت، از چه محلی و با چه هزینهای تحویل خواهم گرفت؟
پاسخ مبهم به این سؤال یک علامت خطر است.
اختلاف یکمیلیونی خرید و فروش؛ شکایت مهم مشتریان
یکی دیگر از محورهای انتقاد اتحادیه به «اسپرد» یا فاصله قیمت خرید و فروش مربوط میشود.
بذرافشان در اظهارات اخیر خود گفته اتحادیه شکایتهایی دریافت کرده که در آنها اختلاف قیمت خرید و فروش برخی پلتفرمها به رقمهای بسیار بالاتر از عرف بازار رسیده است. در گزارشی که ۱۸ شهریور از صحبتهای او منتشر شد، وی حتی از مشاهده فاصلهای تا حدود یک میلیون تومان در هر گرم در برخی موارد انتقاد کرده است.
وجود فاصله میان خرید و فروش در ذات بازار غیرعادی نیست؛ فروشنده هزینه، کارمزد و ریسک بازار دارد.
مسئله زمانی ایجاد میشود که کاربر در تبلیغات یک پلتفرم فقط عبارتهایی مانند «بدون اجرت» یا «کارمزد پایین» را ببیند اما متوجه نباشد سود اصلی پلتفرم در اختلاف نرخ خرید و فروش پنهان شده است.
برای مقایسه واقعی، نباید فقط کارمزد اسمی را دید.
قیمت فروش پلتفرم به کاربر را با قیمت خرید همان پلتفرم از کاربر مقایسه کنید؛ سپس هزینه تحویل، بستهبندی، تبدیل به شمش یا سکه و برداشت پول را نیز به آن اضافه کنید.
چرا بحرانها آزمون اصلی پلتفرمهای طلا هستند؟
بذرافشان میگوید ضعف برخی پلتفرمها در دورههای بحرانی بیشتر آشکار شده است.
وقتی نوسان قیمت شدید میشود، تعداد کاربران همزمان افزایش پیدا میکند و تقاضا برای فروش یا برداشت پول بالا میرود. چنین شرایطی یک پلتفرم را از نظر نقدینگی، ظرفیت بانکی، پشتیبانی و موجودی واقعی تحت فشار قرار میدهد.
گزارشهای پیشین نیز از گلایه کاربران درباره تعیین سقفهای روزانه فروش یا محدود شدن نقدکردن دارایی در دورههای پرتنش حکایت داشتهاند.
البته وجود سقف تراکنش لزوماً به معنای تخلف پلتفرم نیست؛ مقررات جدید تصریح میکنند سقف نقلوانتقال روزانه میتواند براساس ضوابط شبکه بانکی و بانک مرکزی تعیین شود.
بنابراین هنگام بررسی شکایتها باید مشخص شود محدودیت از خود پلتفرم ناشی شده یا نتیجه مقررات بانکی بوده است.
اما از نگاه مشتری، نتیجه عملی یکی است: اگر در بحرانیترین روز بازار امکان فروش دارایی وجود نداشته باشد، مفهوم «نقدشوندگی» با آنچه در تبلیغات تصور میشد متفاوت خواهد بود.
آیا خرید طلای آبشده آنلاین ممنوع است؟
اینجا یک نکته بسیار مهم وجود دارد.
اتحادیه طلا بارها اعلام کرده از منظر صنفی با رواج فروش طلای آبشده به مردم—بهویژه از طریق پلتفرمها—مخالف است و بذرافشان نیز توصیه میکند مردم بیشتر به سمت مصنوعات استاندارد یا سکه بروند. هفته گذشته نیز گزارشهایی از مخالفت اتحادیه با فروش آنلاین طلای آبشده منتشر شد.
اما این موضع را نباید با ممنوعیت قانونی مطلق معاملات آنلاین طلا یکی دانست.
دستورالعمل فعلی صراحتاً طلا با عیار ۷۵۰ را به عنوان «طلای قابل معامله» در سکوهای دارای مجوز تعریف کرده و فعالیت آنلاین را مشروط به رعایت الزامات مجوز، خزانه، پشتوانه و سامانه ناظر مجاز دانسته است.
پس گزاره دقیق این است:
اتحادیه با این مدل سرمایهگذاری مخالفت صنفی و کارشناسی دارد، اما پلتفرمهای دارای مجوز میتوانند در چارچوب ضوابط جدید فعالیت کنند.
این تفاوت برای اطلاعرسانی به خریداران ضروری است.
خریدار آنلاین طلا به چه چیزهایی توجه کند؟
مسئله امروز دیگر انتخاب میان «بازار سنتی خوب» و «پلتفرم آنلاین بد» نیست. پلتفرمهای آنلاین با کیفیت و مدلهای متفاوتی فعالیت میکنند و نمیتوان همه آنها را یکسان ارزیابی کرد.
آنچه برای خریدار اهمیت دارد، امکان راستیآزمایی است: مجوز معتبر، شرکت و مدیران مشخص، قیمت شفاف خرید و فروش، اعلام کامل کارمزدها، وجود امکان تحویل فیزیکی، صدور کد رهگیری معامله و روشن بودن محل نگهداری پشتوانه.
دستورالعمل جدید نیز الزام کرده که سامانه ناظر برای هر معامله امکان صدور و استعلام کد رهگیری و مشاهده میزان طلای خریداریشده را فراهم کند.
این یعنی در مدل مطلوب، مشتری نباید صرفاً به اسکرینشات موجودی کیف پول اعتماد کند؛ معامله باید قابلیت ردیابی داشته باشد.
طلا آنلاین بخریم یا فیزیکی؟
پاسخ واحدی برای همه وجود ندارد.
خرید آنلاین میتواند برای سرمایههای کوچک، خرید تدریجی و کاربری که نمیخواهد طلا را در خانه نگهداری کند، مزیتهایی داشته باشد. از سوی دیگر طلای فیزیکی ریسک پلتفرم، اختلال سامانه و محدودیت دسترسی به حساب را حذف میکند، هرچند مسئله نگهداری، سرقت و هزینه خرید امن را به همراه دارد.
هشدار تازه رئیس اتحادیه بیش از آنکه به معنای کنار گذاشتن کامل فناوری باشد، یک پیام ساده برای بازار دارد:
طلا دارایی واقعی است؛ پس خریدار باید بتواند ثابت کند طلای واقعی پشت عددی که روی صفحه موبایل میبیند وجود دارد.
مقررات جدید نیز دقیقاً در همین جهت حرکت کردهاند: فروش باید متکی به موجودی خزانه باشد، هزینهها باید از قبل اعلام شود و مشتری حق تحویل فیزیکی داشته باشد.