شوک تازه در راه بازار ماکارونی؟ بسته ۷۰۰ گرمی ممکن است به ۱۲۰ هزار تومان برسد
بازار ماکارونی در آستانه یکی از مهمترین تغییرات ساختاری سالهای اخیر قرار گرفته است.
دولت در تابستان امسال تصمیم گرفت سازوکار سنتی تأمین گندم واحدهای صنف و صنعت را تغییر دهد و مسئولیت تأمین بخش مهمی از نیاز کارخانهها را از شرکت بازرگانی دولتی به خود فعالان بخش خصوصی منتقل کند.
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، دوم شهریور دستورالعمل واردات و خرید داخلی گندم صنف و صنعت را ابلاغ کرد. براساس این دستورالعمل، کارخانجات آرد، واحدهای نان غیریارانهای، صنایع ماکارونی، نشاسته و گلوکز، شیرینی و شکلات، کیک و کلوچه و سایر واحدهای مشابه میتوانند گندم مورد نیاز خود را مستقیماً از تولیدکنندگان داخلی با قیمت توافقی خریداری کنند یا برای واردات اقدام کنند.
ماکارونی تا پایان مهر گران نمیشود؟
براساس توضیح رسمی اکبر فتحی، معاون امور برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، گندم مورد نیاز صنعت ماکارونی تا پایان مهرماه همچنان در قالب دوره حمایتی تحویل داده میشود.
او گفته انتظار میرود تا آن زمان همان قیمتهای مصوب قبلی مبنای عرضه محصول باشد و بنابراین افزایش ناشی از آزادسازی جدید، پیش از پایان دوره انتقالی به بازار منتقل نشود.
طبق مصوبه دولت، نرخ گندم صنف و صنعت ۵۳ هزار تومان در هر کیلو تعیین شده، اما برای برخی گروههای پرمصرف از جمله ماکارونی، نان آزادپز و نانهای حجیم و نیمهحجیم، یک دوره سهماهه تخفیفی در نظر گرفته شده است.
در این دوره، گندم با ۴۵ درصد نرخ اصلی یعنی حدود ۲۳ هزار و ۸۵۰ تومان تحویل میشود.
همین نرخ تقریباً همان مبنایی است که قیمت کنونی ماکارونی روی آن شکل گرفته است.
قیمت فعلی ماکارونی ۷۰۰ گرمی چقدر است؟
براساس اعلام رسول مژده شفق، سخنگوی انجمن صنفی ماکارونی، با گندم حدود ۲۴ هزار تومانی، قیمت یک بسته ماکارونی ۷۰۰ گرمی در محدوده ۷۸ هزار و ۵۰۰ تومان قرار گرفته است.
اما این عدد ممکن است بعد از پایان حمایت فعلی تغییر کند.
مژده شفق برآورد کرده با آزاد شدن کامل تأمین، قیمت گندم مورد استفاده صنایع میتواند به محدوده ۶۰ هزار تومان در هر کیلو برسد. او هشدار داده چنین افزایشی هزینه تمامشده تولید را به طور جدی بالا میبرد و صنعت را با نیاز سنگینتری به سرمایه در گردش مواجه میکند.
بسته ۷۰۰ گرمی ۱۲۰ هزار تومان میشود؟
محمد مرتضوی، عضو هیئتمدیره انجمن غلات، سناریوی قیمتی مشخصتری ارائه کرده است.
او گفته در صورت آزادسازی نرخ ارز و افزایش قیمت گندم و آرد، قیمت یک بسته ماکارونی ۷۰۰ گرمی میتواند حداقل به ۱۱۰ تا ۱۲۰ هزار تومان برسد.
با این حال باید تأکید کرد این رقم هنوز یک پیشبینی صنفی است، نه قیمت مصوب جدید.
قیمت نهایی به نرخ واقعی خرید گندم، نرخ ارز واردات، هزینه حمل، بستهبندی، انرژی، دستمزد و میزان رقابت میان کارخانهها بستگی خواهد داشت.
اگر کارخانهها بتوانند بخشی از گندم مورد نیاز را مستقیماً و با قیمت مناسبتر از کشاورزان داخلی تهیه کنند، فشار هزینهای میتواند کمتر از سناریوی گندم ۶۰ هزار تومانی باشد.
چرا دولت تأمین گندم صنایع را آزاد کرد؟
در سالهای گذشته شرکت بازرگانی دولتی تقریباً حلقه اصلی تأمین گندم بود.
این شرکت گندم داخلی را خریداری و واردات را مدیریت میکرد و سپس براساس نیاز، گندم را میان خبازیها و صنایع مختلف توزیع میکرد.
دولت امسال تصمیم گرفته صنف و صنعت را از این سازوکار جدا کند.
براساس دستورالعمل جدید، کارخانهها و بازرگانان واجد شرایط میتوانند مستقیماً گندم داخلی خریداری کنند یا گندم مورد نیاز خود را وارد کنند. وزارت جهاد نیز موظف شده فرآیند ثبت سفارش و واردات را تسهیل کند.
هدف این سیاست، کاهش تصدیگری دولت، حذف بخشی از واسطهها و واقعیتر شدن قیمت مواد اولیه صنایع اعلام شده است.
فتحی نیز معتقد است وقتی خود کارخانه مستقیماً خرید میکند، بخشی از هزینه واسطهگری حذف میشود و این مسئله میتواند بخشی از رشد هزینه تأمین را جبران کند.
گندم وارداتی از کجا میآید؟
دستورالعمل جدید محدودیت مشخصی برای کشور مبدأ تعیین نکرده است.
اما وزارت جهاد میگوید از نظر اقتصادی، کشورهای حوزه خزر بهویژه روسیه و قزاقستان از گزینههای اصلی بخش خصوصی خواهند بود؛ زیرا مسیر حمل آنها کوتاهتر و مطمئنتر است.
در عین حال تأمین ارز یکی از نقاط حساس این سیاست است.
مطابق دستورالعمل، واردکنندگان میتوانند از منابع ارزی مجاز، از جمله مرکز مبادله، ارز حاصل از صادرات و سایر روشهای مورد تأیید استفاده کنند.
فعالان صنفی نگراناند اگر ثبت سفارش، تخصیص ارز یا حمل گندم با تأخیر مواجه شود، صنعت در نیمه دوم سال که تقاضای بیشتری دارد با مشکل مواد اولیه روبهرو شود.
صنعت ماکارونی چقدر گندم نیاز دارد؟
رسول مژده شفق نیاز سالانه صنعت ماکارونی به گندم را حدود یک میلیون و ۶۰۰ تا یک میلیون و ۷۰۰ هزار تن اعلام کرده است.
در حال حاضر نیز ماهانه حدود ۷۰ هزار تن ماکارونی در کشور تولید میشود و تولید سالانه در محدوده ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن قرار دارد.
ظرفیت اسمی کارخانههای کشور به گفته فعالان صنفی بیش از دو برابر تولید فعلی است.
بنابراین چالش اصلی فعلاً ظرفیت کارخانه نیست؛ بلکه تأمین پایدار و قابل پیشبینی گندم و سرمایه در گردش مورد نیاز برای خرید آن است.
چرا مصرف ماکارونی بیشتر شده است؟
یک تحول مهم دیگر، تغییر رفتار مصرفکننده است.
محمد مرتضوی میگوید سرانه مصرف ماکارونی در ایران به حدود ۱۰ کیلوگرم رسیده و با افزایش قیمت برنج، سیبزمینی و دیگر کالاهای غذایی، استفاده از ماکارونی در سفره برخی خانوارها چند بار در هفته تکرار میشود.
ماکارونی سالها یکی از محصولات نسبتاً ارزان در سبد غذایی بوده و در دورههایی که قدرت خرید خانوار کاهش پیدا میکند، تقاضا برای آن افزایش مییابد.
همین موضوع یک تناقض مهم ایجاد کرده است: درست در زمانی که جامعه بیش از گذشته به یک کالای نسبتاً اقتصادی وابسته شده، هزینه ماده اولیه اصلی آن در آستانه آزادسازی قرار دارد.
خطر اصلی؛ سرمایه در گردش کارخانهها
اگر هر کیلو گندم از حدود ۲۴ هزار تومان به سطوح نزدیک ۵۰ یا ۶۰ هزار تومان برسد، کارخانه برای خرید همان حجم گندم قبلی باید چند برابر نقدینگی بیشتری تأمین کند.
این افزایش سرمایه در گردش میتواند برای شرکتهای بزرگ قابل مدیریت باشد، اما کارخانههای کوچکتر ممکن است با مشکل جدی تأمین مالی روبهرو شوند.
مژده شفق هشدار داده تأمین این حجم از نقدینگی از شبکه بانکی هم هزینه مالی بالایی دارد و هم با بوروکراسی همراه است.
به همین دلیل صنعت پیشنهاد کرده شرکت بازرگانی دولتی در دوره انتقال، گندم را حتی با قیمت تمامشده تا پایان سال در اختیار تولیدکنندگان قرار دهد تا بازار به یکباره وارد شوک نشود.
آیا ماکارونی کمیاب میشود؟
با اطلاعات فعلی، احتمال کمبود گسترده پایین به نظر میرسد.
ظرفیت کارخانههای کشور بسیار بیشتر از مصرف فعلی است و فعالان صنعت نیز میگویند در شرایط کنونی مشکلی در تولید وجود ندارد.
ماهانه حدود ۷۰ هزار تن تولید و ظرفیت بیش از دو برابر تولید فعلی، از نظر فنی فضای کافی برای پاسخ دادن به افزایش تقاضا ایجاد کرده است.
اما وجود ظرفیت کارخانه به تنهایی کافی نیست.
اگر گندم در زمان مناسب تأمین نشود یا افزایش قیمت آن سرمایه در گردش تولیدکنندگان را قفل کند، ممکن است ظرفیت اسمی بالا باشد اما بخشی از خطوط نتوانند با توان کامل فعالیت کنند.
از آبان چه اتفاقی برای قیمت ماکارونی میافتد؟
فعلاً دو سناریو در برابر بازار قرار دارد.
اگر گندم داخلی و وارداتی به میزان کافی، با رقابت مناسب و بدون تأخیر تأمین شود، حذف واسطهها میتواند بخشی از افزایش هزینه را جبران کند و رشد قیمت محدودتر از پیشبینیهای بدبینانه باشد.
اما اگر نرخ گندم به حدود ۶۰ هزار تومان برسد، ارز واردات گران باشد و کارخانهها برای تأمین نقدینگی مجبور به دریافت تسهیلات پرهزینه شوند، قیمت ماکارونی میتواند افزایش قابل توجهی را تجربه کند.
پیشبینی ۱۱۰ تا ۱۲۰ هزار تومان برای بسته ۷۰۰ گرمی نیز در همین سناریوی دوم مطرح شده است.
ماکارونی؛ کالای ارزان دیروز، کالای استراتژیک امروز
تغییر سیاست گندم فقط یک تصمیم درباره صنعت غذا نیست.
ماکارونی در سالهای اخیر، در پی رشد شدید قیمت برنج، گوشت، حبوبات و سایر مواد غذایی، به یکی از جایگزینهای اصلی خانوارهای کمدرآمد و متوسط تبدیل شده است.
به همین دلیل افزایش قیمت آن میتواند اثر مستقیمی بر سبد معیشتی اقشاری داشته باشد که برای مدیریت هزینهها به سمت مواد غذایی ارزانتر رفتهاند.
از همین رو فعالان صنعت خواستار آن هستند که در کنار آزادسازی بازار، حمایت از خانوار از مسیرهایی مانند کالابرگ ادامه پیدا کند.
تا پایان مهر، سیگنال رسمی وزارت جهاد ثبات قیمت است؛ اما از آبان، بازار ماکارونی وارد مرحلهای تازه خواهد شد. اگر گندم واقعاً با نرخهای نزدیک ۶۰ هزار تومان به دست کارخانه برسد، احتمال افزایش دوباره قیمت جدی است؛ و بسته ۷۰۰ گرمی ۱۱۰ تا ۱۲۰ هزار تومانی دیگر فقط یک عدد دور از ذهن نخواهد بود.