شوک ۱۰۰ درصدی به خرید مدرسه؛ دفتر ۱۸۰ هزار تومانی ۳۶۰ هزار شد | دلار لوازمالتحریر را گران کرد
نمونههای میدانی بازار شهریور ۱۴۰۵ تصویر روشنی از جهش هزینههای مدرسه ارائه میکنند.
یک دفتر ۶۰ برگی از حدود ۱۸۰ هزار تومان در سال گذشته به ۳۶۰ هزار تومان رسیده؛ یعنی دقیقاً ۱۰۰ درصد افزایش. دفتر ۲۰۰ برگی که سال قبل حدود ۵۰۰ هزار تومان قیمت داشت، امسال یک میلیون تومان فروخته شده است. در نمونهای دیگر، دفتر ۱۰۰ برگ از ۲۵۰ هزار تومان به ۵۵۰ هزار تومان رسیده؛ افزایشی حدود ۱۲۰ درصدی.
خودکارها افزایش ملایمتری داشتهاند. محصولی که سال گذشته ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشت، اکنون حدود ۱۵۰ هزار تومان عرضه میشود؛ یعنی ۵۰ درصد رشد.
جامدادی نیز از این موج در امان نمانده و در یکی از نمونههای بررسیشده، قیمت آن از ۳۵۰ هزار تومان به ۸۵۰ هزار تومان رسیده است.
بنابراین حتی رقم ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی اعلامشده از سوی اتحادیه، در برخی کالاهای مشخص تمام واقعیت بازار را نشان نمیدهد و بعضی نمونهها افزایش بیش از ۱۰۰ درصدی داشتهاند.
هزینه دفتر دو دانشآموز از ۵ به ۱۲ میلیون تومان رسید
فشار اصلی زمانی مشخص میشود که به جای قیمت یک دفتر یا خودکار، کل سبد خرید یک خانواده محاسبه شود.
یکی از خانوادههای مورد بررسی سال گذشته برای دفترهای دو فرزند دانشآموز خود حدود پنج میلیون تومان هزینه کرده بود. امسال با وجود کاهش تعداد دفترهای خریداریشده، هزینه آنها به بیش از ۱۲ میلیون تومان رسیده است؛ یعنی افزایش حدود ۱۴۰ درصدی هزینه با وجود خرید کمتر.
این مثال توضیح میدهد چرا تغییر رفتار مصرفکنندگان در بازار کاملاً محسوس شده است.
خانوادهها ابتدا قیمت را میپرسند، سپس کیفیت را بررسی میکنند و طرح و رنگ که سالها یکی از مهمترین معیارهای خرید نوشتافزار دانشآموزی بود، به اولویت سوم یا چهارم تبدیل شده است.
برخی خانوادهها نیز دفتر اضافه نمیخرند، جامدادی و کیف سال گذشته را دوباره استفاده میکنند یا به جای برندهای شناختهشده به سراغ محصولات ارزانتر میروند.
دلار چگونه حتی لوازمالتحریر ایرانی را گران کرد؟
محسن گلستانی، رئیس اتحادیه لوازمالتحریر، میگوید حدود ۶۰ درصد بازار از تولید داخل و ۴۰ درصد از محصولات وارداتی تأمین میشود. در نگاه اول ممکن است تصور شود سهم بالای تولید داخلی باید این صنعت را در برابر جهش دلار محافظت کند، اما واقعیت متفاوت است.
گلستانی میگوید بخش بزرگی از تولیدات داخلی نیز به مواد اولیه خارجی وابستهاند. کاغذ، برخی مواد شیمیایی، قطعات و مواد اولیه مورد استفاده در تولید نوشتافزار مستقیماً یا غیرمستقیم از نرخ ارز تأثیر میگیرند.
تفاوت قیمت دلار نیز قابل توجه است.
رئیس اتحادیه در گفتوگوی خود نرخ شهریور سال گذشته را «حدود ۹۰ هزار تومان» عنوان کرده، اما بررسی داده تاریخی بازار نشان میدهد دلار آزاد در ۱۰ و ۱۱ شهریور ۱۴۰۴ بیشتر در محدوده ۱۰۴ تا ۱۰۶ هزار تومان قرار داشته است. امروز ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ نیز نرخ پیش از شروع معاملات حدود ۲۱۴ هزار تومان ثبت شده است.
بنابراین حتی با مبنا قرار دادن داده بازار ــ و نه رقم ۹۰ هزار تومان ــ دلار در یک سال بیش از دو برابر شده است.
این جهش توضیح میدهد چرا عبارت «تولید داخل» الزاماً به معنای مصونیت از افزایش نرخ ارز نیست.
چرا دفتر بیشتر از خودکار گران شده است؟
بزرگترین شوک قیمت در بخش محصولات کاغذی دیده میشود.
دفتر مستقیم به قیمت کاغذ وابسته است و بازار کاغذ ایران طی ماههای اخیر بارها با جهش نرخ مواجه شده است. در مردادماه قیمت هر بند کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ با گرماژ ۷۰ گرم تا حدود شش میلیون تومان افزایش یافت و کارشناسان بازار کاغذ نیز بارها از شکلگیری حبابهای قیمتی و بیثباتی این بازار خبر دادهاند.
به همین دلیل وقتی قیمت دفترهای ۶۰، ۱۰۰ یا ۲۰۰ برگ طی یک سال دو برابر میشود، بخش مهمی از این اتفاق را باید در زنجیره تأمین کاغذ جستوجو کرد.
در مقابل، خودکار، ماژیک، رواننویس و بخشی از محصولات هنری وابستگی بیشتری به مواد پلیمری و پتروشیمی دارند. گلستانی نیز گفته افزایش قیمت محصولات پتروشیمی پس از تنشهای اخیر به هزینه تولید این اقلام اضافه کرده است.
بنابراین دو موتور متفاوت در حال گران کردن لوازمالتحریر هستند: کاغذ برای دفتر و مواد پتروشیمی برای بخش مهمی از نوشتافزار.
مدارس حضوری هستند یا غیرحضوری؟
یکی از دلایلی که در گزارشهای بازار برای رکود عنوان شده، تردید برخی خانوادهها درباره حضوری بودن مدارس است. تجربه دورههای آموزش آنلاین باعث شده بعضی خانوادهها خرید کیف، لباس فرم و حتی بخشی از نوشتافزار را به روزهای نزدیکتر به مهر موکول کنند.
اما در این بخش باید میان «نگرانی خانوادهها» و «تصمیم رسمی» تفاوت گذاشت.
وزارت آموزشوپرورش دستکم در چند نوبت طی مرداد اعلام کرده است که سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ از اول مهر به شکل حضوری آغاز خواهد شد. علیرضا کاظمی، وزیر آموزشوپرورش، حتی شایعات مربوط به شروع مجازی مدارس را رد کرده و گفته مبنای برنامهریزی، بازگشایی حضوری است؛ البته در صورت وقوع شرایط ویژه، تصمیم متناسب اتخاذ خواهد شد.
بنابراین تا امروز، خبر رسمی مبنی بر آغاز غیرحضوری مدارس وجود ندارد.
این موضوع میتواند در هفتههای آینده بخشی از تقاضای عقبافتاده را وارد بازار کند؛ اما سؤال این است که خانوادهها با چه قدرت خریدی به بازار بازخواهند گشت؟
لباس فرم هم دو برابر شد
فشار هزینه مدرسه فقط به دفتر و خودکار محدود نیست.
در یک مدرسه غیرانتفاعی، قیمت لباس فرم از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در سال گذشته به سه میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی بیش از ۱۳۰ درصد افزایش.
در نمونهای دیگر در غرب تهران، هزینه ست کامل لباس دانشآموز از حدود پنج میلیون تومان در سال گذشته به نزدیک ۱۰ میلیون تومان رسیده است.
همین موضوع باعث شده برخی خانوادهها تصمیم بگیرند لباس سال گذشته را دوباره استفاده کنند، شلوار و مانتو را اندازه کنند یا خرید ست جدید را به کلی کنار بگذارند.
وقتی هزینه کیف، کفش، فرم مدرسه، دفتر، نوشتافزار، سرویس و در برخی مدارس شهریه همزمان پرداخت میشود، شهریور برای خانواده دارای دو یا سه فرزند دانشآموز میتواند به یکی از پرهزینهترین ماههای سال تبدیل شود.
گرانی همراه با رکود؛ تناقض عجیب بازار نوشتافزار
بازار لوازمالتحریر اکنون با پدیدهای روبهروست که در بسیاری از بازارهای تورمی ایران دیده میشود: قیمت بالا میرود اما فروش افزایش پیدا نمیکند.
رئیس اتحادیه از «رکود شدید» و حتی بحران تقاضا سخن گفته و فروشندگان نیز کاهش تعداد مشتری نسبت به سال گذشته را تأیید کردهاند.
این وضعیت برای تولیدکننده و فروشنده هم مطلوب نیست.
فروشنده برای جایگزین کردن کالایی که فروخته باید هزینه بسیار بیشتری بپردازد و تولیدکننده نیز با مواد اولیه گران، افزایش دستمزد و هزینههای تولید مواجه است. در سوی دیگر، خانوار نمیتواند متناسب با جهش هزینهها خرید خود را افزایش دهد.
نتیجه این میشود که بازار با وجود نزدیک شدن به مهمترین فصل فروش سال، رونق سنتی شهریورهای گذشته را تجربه نمیکند.
مهر ۱۴۰۵؛ قیمت جای طرح و رنگ را گرفت
بازار نوشتافزار در آستانه مهر امسال شاید بیش از هر چیز بازتابی از تغییر اولویت خانوادهها باشد.
کودکی که زمانی میان شخصیت کارتونی، رنگ جلد و برند دفتر انتخاب میکرد، حالا ممکن است با یک سؤال سادهتر روبهرو شود: کدام دفتر ارزانتر است؟
افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی رسمی قیمتها، دو برابر شدن قیمت برخی دفترها، جهش بیش از ۱۰۰ درصدی دلار نسبت به شهریور گذشته و رشد بهای کاغذ باعث شده حتی کالاهایی که در داخل کشور تولید میشوند از موج تورمی جدا نمانند.
با وجود این، مدارس طبق برنامه فعلی از اول مهر حضوری باز میشوند و بنابراین خرید لوازمالتحریر را نمیتوان برای همیشه عقب انداخت.
به همین دلیل ممکن است بازار در هفتههای پایانی شهریور از رکود فعلی خارج شود؛ اما احتمالاً نه با الگوی خرید سالهای گذشته. نشانههای فعلی میگویند خانوادهها کمتر میخرند، دیرتر میخرند و بیش از هر زمان دیگری قیمت را جایگزین برند، کیفیت و ظاهر کردهاند.
و شاید مهمترین تصویر بازار مدرسه در مهر ۱۴۰۵ همین باشد: دفتر ۱۸۰ هزار تومانی حالا ۳۶۰ هزار تومان است، اما درآمد بسیاری از خانوادهها در یک سال دو برابر نشده است.