واردات خودروی کارکرده رسماً کلید خورد؛ ۷۰۰ خودرو در راه بازار ایران / سقف قیمت ۱۳ هزار یورو

بعد از چند سال وعده، تغییر مقررات و کش‌وقوس درباره واردات خودروهای دست‌دوم، تازه‌ترین آمار وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می‌دهد این طرح از مرحله قانون و بخشنامه عبور کرده و وارد فاز اجرایی شده است.

محمدعلی حاجی‌زاده اعلام کرده تاکنون ثبت سفارش حدود ۱۰۰۰ دستگاه خودروی کارکرده انجام شده که مجموع ارزش آنها نزدیک به ۱۰ میلیون دلار است. به این ترتیب متوسط ارزش ثبت‌شده برای هر دستگاه در این مرحله حدود ۱۰ هزار دلار برآورد می‌شود.

از این هزار دستگاه، حدود ۷۰۰ خودرو وارد زنجیره حمل و ورود شده‌اند؛ البته یک نکته در بازتاب این خبر اهمیت دارد: وزارت صمت نگفته تمام ۷۰۰ خودرو هم‌اکنون در گمرک هستند، بلکه تصریح کرده بخشی در حال حمل و بخشی به گمرکات رسیده‌اند.

شرایط واردات خودروی کارکرده در سال ۱۴۰۵

بر اساس آخرین اعلام مدیرکل دفتر صنایع خودرو وزارت صمت، چارچوب اصلی خودروهای مشمول این طرح چنین است:

حاجی‌زاده صراحتاً گفته است محدودیتی از نظر نام برند در این طرح وجود ندارد، اما ورود هر مدل به کشور به فراهم بودن زیرساخت و امکان ارائه خدمات پس از فروش وابسته خواهد بود.

مجلس نیز هفته گذشته اعلام کرده بود ممنوعیت واردات خودروهای سواری کارکرده سه تا پنج ساله برداشته شده و سقف واردات برای سال جاری ۲۰ هزار دستگاه در نظر گرفته شده است.

خودروی ۱۳ هزار یورویی با چه قیمتی به دست مشتری می‌رسد؟

یکی از مهم‌ترین ابهام‌های احتمالی برای متقاضیان همین رقم ۱۳ هزار یورو است.

این عدد سقف ارزش خودروی وارداتی است و نباید آن را با قیمت نهایی فروش در بازار ایران اشتباه گرفت.

برای رسیدن خودرو به دست مصرف‌کننده، هزینه‌هایی مانند حمل‌ونقل، بیمه، تشریفات گمرکی، حقوق و عوارض قانونی، مالیات، شماره‌گذاری و سایر هزینه‌های واردات نیز به ارزش اولیه خودرو اضافه می‌شود. بنابراین اگر یک خودرو در بازار خارجی ۱۰ یا ۱۳ هزار یورو قیمت داشته باشد، انتظار فروش همان خودرو در ایران با تبدیل ساده یورو به تومان واقع‌بینانه نیست.

به همین دلیل یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده موفقیت این طرح نه فقط «سقف قیمت خرید خارجی»، بلکه هزینه تمام‌شده پس از ورود به ایران خواهد بود.

اگر تعرفه و هزینه‌های جانبی بالا باشد، بخشی از مزیت اقتصادی خرید خودروی سه تا پنج ساله نسبت به یک خودروی صفر کیلومتر از بین می‌رود.

چه خودروهایی ممکن است وارد ایران شوند؟

وزارت صمت تاکنون در خبر تازه فهرست نهایی برندها و مدل‌های این هزار ثبت سفارش را منتشر نکرده است.

با این حال سقف ۱۳ هزار یورویی یک پیام روشن دارد: تمرکز اصلی طرح روی خودروهای اقتصادی و میان‌رده کارکرده خواهد بود، نه محصولات لوکس.

در بازارهای منطقه‌ای، خودروهایی با سه تا پنج سال عمر می‌توانند به دلیل افت قیمت اولیه، با رقم بسیار پایین‌تری نسبت به مدل صفر خریداری شوند. این همان مزیتی است که سیاست‌گذار از طریق واردات خودروهای کارکرده به دنبال انتقال آن به بازار ایران است.

اما انتخاب مدل فقط به قیمت بستگی ندارد.

قانون و اظهارات مسئولان بر خدمات پس از فروش تأکید دارند. مجلس نیز هنگام اعلام آزادسازی واردات گفته بود باید برای خودروهای کارکرده سازوکاری عملی برای خدمات پس از فروش ایجاد شود و این الزامات نباید آن‌قدر پیچیده باشند که واردات را عملاً متوقف کنند.

بنابراین خودرویی که قطعات، تعمیرکار متخصص یا شبکه خدمات مناسبی در ایران ندارد، حتی اگر قیمت خرید بسیار جذابی داشته باشد ممکن است گزینه مناسبی برای واردات گسترده نباشد.

واردات ۲۰ هزار خودرو می‌تواند بازار را ارزان کند؟

هدف رسمی وزارت صمت برای سال جاری ۲۰ هزار دستگاه است. هزار ثبت سفارش فعلی تنها حدود پنج درصد از این هدف را تشکیل می‌دهد.

اگر میانگین ارزش خودروهای وارداتی همان حدود ۱۰ هزار دلار فعلی باقی بماند، تحقق کامل هدف ۲۰ هزار دستگاه به طور تقریبی معادل خرید خارجی حدود ۲۰۰ میلیون دلار خودرو خواهد بود؛ البته این محاسبه صرفاً یک برآورد بر اساس میانگین ثبت سفارش فعلی است و ارزش واقعی می‌تواند متفاوت باشد.

از نظر تعداد نیز ۲۰ هزار دستگاه برای ایجاد تحول در کل بازار خودروی ایران رقم بسیار بزرگی نیست.

برای مقایسه، کل صنعت خودروی ایران در سال ۱۴۰۴ بیش از یک میلیون دستگاه تولید داشته است؛ یک گزارش مبتنی بر آمار صنعت رقم تولید را حدود یک میلیون و ۵۸ هزار دستگاه اعلام کرده است.

در نتیجه حتی ورود کامل ۲۰ هزار خودروی کارکرده معادل کسری کوچک از عرضه سالانه خودرو در کشور خواهد بود.

به همین دلیل انتظار اینکه صرفاً این ۲۰ هزار خودرو موجب «سقوط عمومی قیمت تمام خودروها» شود، اغراق‌آمیز است.

پس چرا ورود خودروهای دست‌دوم مهم است؟

اثر این طرح بیشتر می‌تواند در بخش خودروهای وارداتی و مونتاژی دیده شود.

خودروی خارجی سه تا پنج ساله با قیمت پایه پایین‌تر می‌تواند رقیبی برای برخی خودروهای صفر وارداتی و مونتاژی باشد. اگر خریدار میان یک خودروی اقتصادی صفر و یک محصول برند معتبر خارجی با سه یا چهار سال عمر و قیمت مشابه حق انتخاب داشته باشد، ساختار تقاضا در بخشی از بازار تغییر خواهد کرد.

این رقابت می‌تواند فروشندگان برخی خودروهای موجود را وادار کند قیمت‌های پیشنهادی خود را تعدیل کنند.

اثر روانی طرح نیز مهم است. بازار خودرو ایران فقط به عرضه واقعی امروز واکنش نشان نمی‌دهد؛ انتظار عرضه آینده هم می‌تواند بر رفتار خریداران و فروشندگان اثر بگذارد.

اگر فعالان بازار مطمئن شوند واردات ۲۰ هزار دستگاه واقعاً انجام خواهد شد، بخشی از خریداران ممکن است خرید فعلی را عقب بیندازند و منتظر ورود گزینه‌های جدید بمانند.

همین کاهش تقاضای فوری می‌تواند فشار روی قیمت برخی خودروها را کاهش دهد.

۷۰۰ خودرو چه زمانی به بازار می‌رسند؟

در اعلام امروز، زمان مشخصی برای عرضه این ۷۰۰ دستگاه به مصرف‌کننده ذکر نشده است.

آنچه وزارت صمت تأیید کرده این است که بخشی از خودروها در حال حمل هستند و بخشی نیز وارد گمرک شده‌اند.

رسیدن خودرو به گمرک به معنی ورود فوری آن به بازار نیست. خودرو باید مراحل قانونی، استاندارد، تشریفات گمرکی، شماره‌گذاری و فرآیند عرضه را طی کند.

بنابراین فعلاً نمی‌توان تاریخ قطعی فروش نخستین سری را از خبر امروز استخراج کرد.

متقاضیان نیز باید میان «ثبت سفارش»، «ورود به گمرک»، «ترخیص» و «عرضه به مشتری» تفاوت قائل شوند. هزار خودرو ثبت سفارش شده‌اند، اما این عدد به معنی ترخیص هزار دستگاه نیست.

آیا هر فرد می‌تواند خودروی دست‌دوم وارد کند؟

خبر امروز وزارت صمت درباره ورود فاز اجرایی طرح است و جزئیات همه مسیرهای ثبت سفارش برای اشخاص حقیقی و حقوقی را تشریح نمی‌کند.

مجلس پیش‌تر بر امکان استفاده از ارزهای خارج از چرخه رسمی و ارز سپرده خود یا دیگران در چارچوب ضوابط تأکید کرده بود.

با این حال، این موضوع را نباید به این معنی تعبیر کرد که هر فرد می‌تواند بدون ثبت سفارش، رعایت ضوابط ارزی، استاندارد و خدمات پس از فروش شخصاً هر خودرویی را خریداری و وارد کند.

جزئیات اجرایی سامانه ثبت سفارش و شرایط واردکننده باید مبنای اقدام قرار گیرد.

واردات خودروی کارکرده از وعده به اجرا رسید

مهم‌ترین نکته خبر امروز شاید تعداد هزار خودرو نباشد؛ بلکه عبور طرح از مرحله وعده به ثبت سفارش، حمل و ورود به گمرک است.

طبق اعلام رسمی، اکنون هزار خودرو با ارزش تقریبی ۱۰ میلیون دلار ثبت سفارش شده، حدود ۷۰۰ دستگاه در مسیر ورود یا گمرک قرار دارند و وزارت صمت قصد دارد تعداد خودروهای کارکرده وارداتی را تا پایان سال به ۲۰ هزار دستگاه برساند.

با این حال، اثر واقعی این سیاست بر قیمت خودرو زمانی قابل ارزیابی خواهد بود که سه موضوع روشن شود: خودروها با چه هزینه نهایی ترخیص می‌شوند، چه مدل‌هایی به بازار می‌رسند و عرضه آنها با چه سرعتی ادامه پیدا می‌کند.

اگر واردات منظم باشد و خودروها با قیمت رقابتی به مصرف‌کننده برسند، این طرح می‌تواند دست‌کم در بازار خودروهای وارداتی و مونتاژی فشار کاهشی ایجاد کند. اما اگر هزینه‌های جانبی بالا یا عرضه محدود و مقطعی باشد، ۲۰ هزار دستگاه به تنهایی برای تغییر بنیادی بازار خودرو کافی نخواهد بود.

در نتیجه، خبر ورود ۷۰۰ خودروی کارکرده به فرآیند حمل و گمرک یک سیگنال مهم برای بازار است؛ اما آزمون اصلی زمانی آغاز می‌شود که نخستین سری این خودروها با قیمت نهایی روی تابلوی فروش قرار گیرد.