دلار تا ۲۰۵ هزار تومان بالا رفت؛ بانک مرکزی ۵۰۰ میلیون دلار وارد بازار کرد
بازار ارز سومین روز شهریور را پرنوسان آغاز کرد. گزارشهای نخست صبح قیمت دلار را حدود ۲۰۳ هزار تومان نشان میدادند؛ در حالی که اسکناس آمریکایی روز دوشنبه در محدوده ۲۰۲ هزار تومان بسته شده بود. اما با ادامه معاملات، نرخهای بالاتری نیز ثبت شد و یک گزارش بازار از لمس قیمت ۲۰۵ هزار و ۸۰۰ تومان خبر داد. اقتصادنیوز نیز در بهروزرسانی بعدی نرخ دلار را حدود ۲۰۴ هزار و ۷۸۰ تومان اعلام کرد.
البته در بازار آزاد ایران یک نرخ واحد و رسمی برای دلار وجود ندارد و اختلاف زمان ثبت، محل معامله و منبع جمعآوری اطلاعات میتواند به تفاوت چند هزار تومانی میان تابلوها منجر شود. شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز در ساعت ۱۲:۱۲ نرخ ۲۰۲ هزار و ۹۲۰ تومان را ثبت کرده و سقف روز خود را ۲۰۴ هزار و ۸۲۰ تومان نشان داده است. همین اختلاف اعداد نشان میدهد بازار امروز بیش از آنکه روی یک قیمت مشخص آرام گرفته باشد، در محدودهای پرنوسان بالای ۲۰۰ هزار تومان معامله میشود.
قیمت دلار امروز ۳ شهریور چرا بالا رفت؟
یکی از مهمترین محرکهای روانی بازار در ساعات اخیر، انتشار خبری درباره احتمال فشار آمریکا بر دولت عراق برای محدود کردن ارتباطات تجاری و مرزی با ایران بوده است.
شبکه الحدث به نقل از منابع خود مدعی شده وزارت خزانهداری آمریکا از بغداد خواسته تمام گذرگاههای زمینی عراق با ایران را ببندد و حتی مانع فرود هواپیماهای ایرانی در فرودگاههای عراق شود. با این حال، تا زمان تنظیم این گزارش بسته شدن مرزهای ایران و عراق بهعنوان یک تصمیم اجرایی و قطعی اعلام نشده است و این موضوع در حد گزارشی درباره فشار احتمالی آمریکا مطرح شده است. بنابراین باید میان «خبر احتمال محدودیت» و «بسته شدن واقعی مرزها» تفاوت قائل شد.
همین احتمال اما برای بازار ارز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا عراق یکی از بزرگترین شرکای تجاری ایران است. رویترز گزارش داده حجم تجارت دو کشور در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۰ میلیارد دلار بوده و ایران علاوه بر صادرات کالاهای مصرفی و غذایی، سالانه حدود چهار تا پنج میلیارد دلار گاز به عراق میفروشد. اختلال در مرزها یا تشدید محدودیتهای مالی میتواند دستکم در کوتاهمدت نگرانی درباره بازگشت ارز صادراتی و جریان تجارت را افزایش دهد.
بازار ارز معمولاً پیش از آنکه اثر واقعی چنین رویدادی در آمار صادرات یا عرضه ارز دیده شود، به «احتمال وقوع» واکنش نشان میدهد. در نتیجه، حتی یک گزارش تأییدنشده درباره محدودیت مرزی میتواند برخی معاملهگران را به خرید احتیاطی دلار سوق دهد و انتظارات افزایشی ایجاد کند.
فشار اقتصادی آمریکا جدیتر شد
عامل دوم افزایش حساسیت بازار، سیاست تازه ایالات متحده علیه اقتصاد ایران است.
دولت دونالد ترامپ روز دوشنبه به کشورهای طرف تجاری ایران هشدار داد که ادامه همکاری میتواند آنها را در معرض تحریمهای ثانویه قرار دهد. وزارت خزانهداری آمریکا همزمان ۶۰ شخص، نهاد و شناور را تحریم کرد و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، از آغاز یک فشار گسترده علیه ارتباطات مالی ایران سخن گفت. با این حال واشنگتن فعلاً از تحریم بانکهای بزرگ چینی که در تجارت نفت ایران نقش دارند خودداری کرده و برای اجرای بخشی از فشارهای جدید نیز دورهای برای تطبیق در نظر گرفته است.
این جزئیات برای تحلیل قیمت دلار مهم است. آنچه امروز رخ داده را نمیتوان معادل قطع کامل تمام مبادلات خارجی ایران دانست؛ اما تهدید به گسترش تحریمها روی حوزههایی مانند حملونقل، طلا، فناوری، داراییهای دیجیتال و شبکههای مالی، ریسک دسترسی به ارز را در ذهن معاملهگران افزایش میدهد. رویترز نیز گزارش کرده که بازارهای جهانی امروز تحریمهای جدید و احتمال تشدید فشار مالی بر ایران را بهعنوان یکی از عوامل ژئوپلیتیکی مهم دنبال میکنند.
واکنش بانک مرکزی؛ ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس وارد شبکه بانکی شد
درست در روزی که دلار بار دیگر به سمت سقفهای تازه حرکت کرد، بانک مرکزی از افزایش قابل توجه عرضه اسکناس خبر داد.
براساس اطلاعیه روابط عمومی بانک مرکزی، ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس در نخستین مرحله در اختیار بانکهای متقاضی قرار میگیرد تا از طریق شعب منتخب و صرافیهای بانکی به متقاضیان فروخته شود. بانک مرکزی همچنین اعلام کرده اگر میزان سفارش بانکها افزایش پیدا کند، آمادگی دارد حجم عرضه را بیش از ۵۰۰ میلیون دلار افزایش دهد.
هدف این سیاست روشن است: بخشی از تقاضایی که ممکن است وارد بازار آزاد شود، از کانال رسمی پاسخ داده شود. اگر دسترسی متقاضیان واقعی به اسکناس آسانتر شود، فشار تقاضا در بازار غیررسمی میتواند کاهش پیدا کند. با این حال میزان اثرگذاری این سیاست به سرعت توزیع ارز، تعداد شعب فعال، نرخ نهایی فروش و حجم واقعی تقاضا بستگی خواهد داشت.
چه کسانی میتوانند دلار توافقی بخرند؟
بانک مرکزی از امروز دامنه فروش اسکناس توافقی را نیز گسترش داده است.
اشخاص حقوقی میتوانند با مراجعه به شعب بانکهای ملت، تجارت و صادرات تا سقف ۵ هزار دلار اسکناس ارز خریداری کنند. سقف تعیینشده برای اشخاص حقیقی نیز هزار دلار است. نرخ فروش در این طرح توافقی خواهد بود و هدف بانک مرکزی، هدایت تقاضای اسکناس به شبکه رسمی بانکی عنوان شده است.
این سیاست از یک جهت با مداخله مستقیم و سنتی در بازار تفاوت دارد. بانک مرکزی فقط ارز را در یک نقطه خاص عرضه نمیکند، بلکه تلاش دارد شبکه بانکی را به کانال گستردهتری برای دسترسی مردم و شرکتها به اسکناس تبدیل کند.
اگر این طرح با عرضه مستمر همراه باشد، میتواند بخشی از تقاضای احتیاطی را جذب کند؛ اما اگر نرخ فروش فاصله زیادی با بازار آزاد داشته باشد یا دسترسی متقاضیان دشوار شود، احتمال شکلگیری تقاضای مضاعف و آربیتراژ نیز وجود خواهد داشت.
دلار توافقی چند شد؟
همزمان با افزایش نرخ بازار آزاد، دلار توافقی و حوالهای نیز امروز بالا رفته است.
قیمت فروش حواله دلار در مرکز مبادله با رشد ۲۸۱ تومانی از ۱۵۷ هزار و ۲۰۰ تومان به ۱۵۷ هزار و ۴۸۱ تومان رسیده است. نرخ خرید حواله دلار نیز با افزایش ۲۷۸ تومانی، ۱۵۶ هزار و ۶۳ تومان اعلام شده است.
فاصله میان نرخ ۱۵۷ هزار تومانی حواله و دلار آزاد بالای ۲۰۰ هزار تومان همچنان قابل توجه است. اگر دلار آزاد را حدود ۲۰۳ هزار تومان در نظر بگیریم، این فاصله نزدیک به ۴۵ هزار تومان برای هر دلار است و در قیمتهای ۲۰۴ تا ۲۰۵ هزار تومان بیشتر هم میشود.
وجود چنین شکافی یکی از دلایلی است که معاملهگران میزان اثرگذاری سیاستهای رسمی را با حساسیت دنبال میکنند. کاهش پایدار فاصله نرخها معمولاً نیازمند افزایش عرضه، کاهش ریسک سیاسی و کنترل انتظارات تورمی بهطور همزمان است.
دلار در یک هفته چقدر گران شده است؟
روند کوتاهمدت بازار نیز همچنان صعودی است.
دادههای شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز نشان میدهد دلار نسبت به یک هفته قبل حدود ۸.۵ درصد افزایش قیمت داشته و رشد یکماهه آن نزدیک به هفت درصد است. نرخ فعلی در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته نیز بیش از دو برابر شده است.
این عملکرد نشان میدهد افزایش امروز یک حرکت کاملاً مجزا نیست، بلکه ادامه موجی است که طی روزهای گذشته شکل گرفته است. عبور دلار از ۲۰۰ هزار تومان نیز از نظر روانی اهمیت دارد؛ زیرا معاملهگران پس از شکسته شدن اعداد رند معمولاً بهدنبال سقفهای بعدی میگردند.
آیا دلار دوباره پایین میآید؟
در کوتاهمدت دو نیروی قدرتمند روبهروی یکدیگر قرار گرفتهاند.
در یک سمت، بانک مرکزی با عرضه ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس، افزایش فروش ارز از طریق بانکها و گسترش دسترسی اشخاص حقیقی و حقوقی تلاش میکند طرف عرضه را تقویت کند. اگر این حجم واقعاً وارد معاملات شود و عرضه در روزهای آینده ادامه داشته باشد، میتواند سرعت صعود دلار را کاهش دهد.
در سمت دیگر، ریسکهای سیاسی قرار دارند؛ تحریمهای تازه آمریکا، احتمال فشار بر شرکای تجاری ایران و خبرهای مربوط به عراق هرکدام میتوانند تقاضای احتیاطی را بالا نگه دارند. از آنجا که عراق همچنان یکی از مهمترین بازارهای صادراتی ایران است، هر خبر رسمی درباره وضعیت مرزها میتواند واکنش سریع دیگری در بازار ایجاد کند.
بنابراین قیمت دلار امروز سهشنبه ۳ شهریور ۱۴۰۵ در محدودهای بسیار حساس قرار گرفته است. نرخ ۲۰۳ هزار تومان گزارششده در ابتدای روز در ادامه معاملات بارها تغییر کرده، برخی منابع قیمتهای نزدیک ۲۰۵ هزار تومان و حتی لمس ۲۰۵ هزار و ۸۰۰ تومان را ثبت کردهاند و در مقابل برخی تابلوهای لحظهای نرخ پایینتری نشان میدهند. این اختلاف خود بهترین نشانه از شدت نوسان بازار است.
فعلاً نبرد اصلی بازار میان افزایش عرضه بانک مرکزی و افزایش ریسک سیاسی است. اگر عرضه ۵۰۰ میلیون دلاری بتواند تقاضای واقعی را پوشش دهد و خبر بسته شدن مرزهای عراق نیز به اقدام عملی تبدیل نشود، احتمال کاهش هیجان بازار وجود دارد. اما اگر فشارهای خارجی به محدودیتهای واقعی در تجارت و نقلوانتقال پول تبدیل شود، کانال ۲۰۰ هزار تومان میتواند همچنان محل اصلی جدال خریداران و فروشندگان باقی بماند.