هشدار جدی پلیس به خریداران خودرو؛ دستکاری شاسی و موتور میتواند معامله را به کابوس تبدیل کند
سردار سید تیمور حسینی، رئیس پلیس راهور فراجا، در تازهترین اظهارات خود روی یکی از پرریسکترین بخشهای بازار خودرو دست گذاشته است: خودروهایی که شماره موتور، شاسی یا سایر ارکان اصلی آنها دستکاری شده و سپس با اسناد ظاهراً معتبر به مشتری فروخته میشوند.
او توضیح داده مجرمان ممکن است با جعل اسناد و تغییر ارقام، خودرویی را که سابقه سرقت، قاچاق یا مشکل قانونی دارد به خریدار منتقل کنند و خریدار تنها هنگام مراجعه برای تعویض پلاک یا استعلامهای بعدی متوجه مشکل شود.
این همان نقطهای است که یک معامله چند میلیارد تومانی میتواند به پرونده قضایی تبدیل شود.
خریدار ممکن است پول خودرو را کامل پرداخت کرده باشد، اما در زمان تعویض پلاک با عدم تطابق شماره شاسی یا موتور روبهرو شود. در سناریوهای جدیتر نیز امکان دارد خودرو توقیف شود تا منشأ قطعات یا اصالت وسیله نقلیه بررسی شود.
بنابراین بررسی صرف ظاهر خودرو، رنگشدگی بدنه یا سلامت موتور برای خرید خودروی دستدوم کافی نیست؛ اصالت هویتی خودرو همان اندازه سلامت فنی اهمیت دارد.
موتور، شاسی و اتاق را بدون مجوز پلیس تغییر ندهید
هشدار تازه رئیس پلیس فقط یک توصیه عمومی نیست و پشتوانه قانونی دارد.
ماده ۲۱ آییننامه راهنمایی و رانندگی تصریح میکند مالک اگر قصد تعویض قطعات اصلی شامل موتور، شاسی یا اتاق را داشته باشد، باید پیش از انجام آن از واحد شمارهگذاری راهنمایی و رانندگی مجوز دریافت کند.
ماده ۳۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی نیز تعویض موتور، شاسی، اتاق و حتی تغییر رنگ بدون مجوز راهنمایی و رانندگی را ممنوع کرده است. در صورت انجام این تغییرات بدون مجوز، علاوه بر جریمه، اصالت قطعه تعویضشده بررسی میشود و اگر قطعه از نظر فنی و استاندارد قابل تأیید نباشد، قانون حتی امکان اوراق شدن خودرو را نیز پیشبینی کرده است.
بنابراین جمله «موتورش عوض شده ولی مشکلی ندارد» یا «شماره شاسی را تعمیرکار درست کرده» نباید برای خریدار کافی باشد.
اصل سؤال باید این باشد: آیا این تغییر با مجوز پلیس انجام شده و در سوابق خودرو ثبت شده است؟
سکوی معاملات خودرویی قرار است چه مشکلی را حل کند؟
راهکار جدید پلیس برای کاهش این ریسک، ایجاد بستری با عنوان «سکوی معاملات خودرویی» است.
طبق توضیح سردار حسینی، دادههای موجود در این سامانه باید به خریدار کمک کند قبل از معامله از وضعیت خودرو مطلع شود و با اطمینان بیشتری وارد خرید شود. پلیس همچنین بر اهمیت بررسی سوابق تصادفات و سوابق شمارهگذاری تأکید کرده است.
در صورت اجرای کامل چنین طرحی، خریدار نباید فقط به ادعای فروشنده یا کارشناسی ظاهری خودرو تکیه کند. ترکیب اطلاعات پلیس، سابقه شمارهگذاری و وضعیت اصالت میتواند برخی از پرهزینهترین ریسکهای معاملات خودرو را پیش از پرداخت پول آشکار کند.
این موضوع بهویژه در بازار خودروهای کارکرده اهمیت دارد؛ بازاری که ارزش بسیاری از معاملات آن به چند میلیارد تومان رسیده و یک اشتباه در تشخیص اصالت میتواند بخش بزرگی از دارایی خانوار را گرفتار کند.
یک نکته مهم؛ این سامانه هنوز رسماً راه نیفتاده است
در برخی بازنشرهای خبر ممکن است این تصور ایجاد شود که از همین امروز میتوان وارد سامانه جدید شد و همه استعلامها را گرفت، اما متن اظهارات رئیس پلیس چنین چیزی نمیگوید.
سردار حسینی گفته پلیس «در حال راهاندازی» این سکو است. در گزارش فعلی نیز نشانی اینترنتی مشخص، تاریخ افتتاح عمومی یا دستورالعمل استفاده شهروندان اعلام نشده است.
جالبتر اینکه ایده این پلتفرم کاملاً تازه نیست.
پلیس راهور در شهریور ۱۴۰۴ نیز از آمادهسازی «پلتفرم جامع خدمات خودرویی» خبر داده و گفته بود این سامانه بهزودی در اختیار مردم قرار میگیرد تا خریداران بتوانند درباره اصالت و صحت اطلاعات وسایل نقلیه استعلام بگیرند.
حالا تقریباً یک سال بعد، پلیس دوباره از راهاندازی سکوی معاملات خودرویی سخن میگوید.
بنابراین تا زمانی که راهور رسماً آدرس سامانه و زمان آغاز خدمت را اعلام نکند، خریداران نباید منتظر این پلتفرم بمانند و استعلامهای فعلی را کنار بگذارند.
فعلاً قبل از خرید خودرو چه کار کنیم؟
توصیه فعلی رئیس پلیس روشن است: پیش از نهایی کردن معامله باید از مراجع ذیصلاح و بهویژه پلیس استعلام گرفته شود.
قانون نیز اساساً پیشبینی کرده که هنگام انتقال خودرو، اصالت وسیله نقلیه، هویت مالک، دیون و وضعیت شمارهگذاری بررسی شود.
از منظر عملی، مهمترین اشتباه خریدار این است که کل وجه معامله را پیش از اطمینان از امکان تعویض پلاک و تطابق مشخصات اصلی خودرو پرداخت کند.
دستکاری شماره موتور یا شاسی، تعویض غیرقانونی اتاق، شکایت قضایی روی پلاک، ممنوعالمعامله بودن فروشنده یا مشکلات اصالتی میتوانند فرآیند تعویض پلاک را متوقف کنند. پلیس راهور نیز پیشتر در توصیههای عمومی خود دستکاری شماره موتور و شاسی و تغییر غیرمجاز ساختار اصلی اتاق را از موانع مهم تعویض پلاک معرفی کرده است.
مرکز ویژه خرید و فروش کامیون هم راه میافتد
بخش دیگری از برنامه تازه پلیس به خودروهای سنگین مربوط است.
حسینی گفته بهزودی نخستین مرکز ویژه کارشناسی فنی کامیونها هنگام خرید و فروش در شهرک کامیون تهران ایجاد خواهد شد.
این تصمیم از آن جهت اهمیت دارد که در بازار کامیون، تنها قیمت وسیله نقلیه مطرح نیست. عمر بالا، تعمیرات سنگین، تغییرات شاسی، وضعیت موتور و سابقه کارکرد میتواند اختلاف بزرگی در ارزش واقعی یک کامیون ایجاد کند.
اگر مرکز جدید بتواند کارشناسی فنی را با اطلاعات اصالت و شمارهگذاری ترکیب کند، بخشی از عدم تقارن اطلاعات میان فروشنده و خریدار کاهش پیدا خواهد کرد؛ موضوعی که در معاملات چندین میلیارد تومانی ناوگان سنگین اهمیت زیادی دارد.
فعلاً پلیس شهرک کامیون تهران را بهعنوان محل نخستین تجربه معرفی کرده و درباره گسترش طرح به سایر شهرها زمانبندی مشخصی ارائه نشده است.
طرح «باز تسجیل» موتورسیکلتها چیست؟
شاید مهمترین بخش اظهارات تازه برای میلیونها مالک موتورسیکلت، نه خودرو بلکه طرح باز تسجیل موتورسیکلتها باشد.
به گفته رئیس پلیس راهور، هدف این طرح بهروزرسانی مالکیت موتورسیکلتهاست. مرحله نخست بر اساس «خوداظهاری» طراحی میشود؛ یعنی مالکان باید به سامانهای که برای این کار ایجاد خواهد شد مراجعه و مشخصات خود را ثبت کنند.
پشت این تصمیم یک مشکل قدیمی وجود دارد.
بسیاری از موتورسیکلتها در طول سالها چند بار خرید و فروش شدهاند، اما انتقال مالکیت آنها در سامانههای رسمی همزمان با معامله انجام نشده است. در نتیجه ممکن است موتورسیکلت عملاً در اختیار یک نفر باشد اما همچنان در سوابق رسمی به نام مالک قبلی ثبت شده باشد.
این وضعیت هنگام تخلف، تصادف، جرم، بیمه یا تعیین مسئولیت مالک مشکلات جدی ایجاد میکند.
کارت سوخت کدام موتورسیکلتها قطع میشود؟
اینجا نیز باید میان «برنامه آینده» و «اجرای فعلی» تفاوت گذاشت.
حسینی گفته در گامهای بعدی باز تسجیل، ضمانت اجرا قویتر خواهد شد و یکی از ابزارها کارت سوخت است. طبق توضیح او، اگر موتورسیکلت به نام فرد نباشد، کارت سوخت میتواند تا زمان بهروزرسانی مالکیت غیرفعال شود.
اما در خبر فعلی هنوز تاریخ اجرای عمومی این مرحله، مهلت مراجعه مالکان یا نشانی نهایی سامانه اعلام نشده است.
بنابراین تیترهایی مانند «کارت سوخت موتورسیکلتها از امروز قطع شد» دقیق نیست.
آنچه اعلام شده این است که قطع کارت سوخت قرار است در مراحل بعدی به اهرمی برای وادار کردن مالکان به تعیین تکلیف مالکیت تبدیل شود.
این نخستین بار هم نیست که سیاستگذار از کارت سوخت بهعنوان ابزار اجرای مقررات استفاده میکند. پیشتر در موضوع بیمه شخص ثالث نیز سازوکار غیرفعال شدن کارت سوخت وسایل نقلیه فاقد بیمه مطرح و اجرا شده بود.
پیام اصلی برای خریداران؛ اول اصالت، بعد پرداخت پول
مجموع برنامههای تازه پلیس یک جهت مشخص دارد: انتقال بخشی از کنترل معاملات از «اعتماد بین خریدار و فروشنده» به استعلام دادهمحور قبل از معامله.
این تغییر در بازاری که خودرو برای بسیاری از خانوارها یکی از بزرگترین داراییهاست اهمیت زیادی دارد.
اما سکوی جدید زمانی واقعاً مؤثر خواهد بود که سه شرط را داشته باشد: اطلاعات آن کامل و بهروز باشد، دسترسی مردم ساده باشد و مشخص شود هر نوع سابقه یا هشدار دقیقاً چه اثری بر امکان معامله و تعویض پلاک دارد.
تا شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵، سکوی معاملات خودرویی هنوز بهعنوان یک خدمت عمومی با آدرس و زمان افتتاح مشخص معرفی نشده و طرح باز تسجیل موتورسیکلتها نیز در مرحله آمادهسازی است.
پس توصیه فعلی تغییر نکرده است: قبل از پرداخت کامل پول خودرو، اصالت موتور، شاسی و اتاق، وضعیت شمارهگذاری و امکان تعویض پلاک را بررسی کنید. اگر فروشنده درباره یکی از ارکان اصلی خودرو میگوید «تعویض شده»، تنها به توضیح شفاهی یا فاکتور تعمیرگاه اکتفا نکنید؛ مجوز و سابقه رسمی پلیس تعیینکننده است.