بازار خودرو در آستانه انفجار قیمت؟ افت ۳۰ درصدی تولید زنگ خطر را به صدا درآورد
مسیح فرزانه، کارشناس صنعت خودرو، وضعیت دو هفته اخیر را بازاری با نوسان محدود در هر سه بخش داخلی، مونتاژی و وارداتی توصیف کرده است. به گفته او، تنها استثنای قابل توجه به خودروهای برقی مربوط میشود؛ جایی که انتشار اخبار مربوط به حاملهای انرژی با افزایش جزئی تقاضا و قیمت همراه شده است.
اما آیا این آرامش در هفته نخست شهریور ادامه خواهد داشت یا بازار خودرو آماده خروج از رکود قیمتی است؟
بازار خودرو دو هفته است درجا میزند؛ چرا قیمتها جهش نکردهاند؟
مهمترین مشخصه بازار کنونی، ضعف معاملات است. نه خریداران با اطمینان وارد بازار میشوند و نه فروشندگان در بسیاری از بخشها حاضرند با تخفیفهای بزرگ از دارایی خود خارج شوند. نتیجه، بازاری است که قیمتهای پیشنهادی آن تغییرات محدودی دارد، اما تعداد معاملات نیز پایین مانده است. این وضعیت در گزارش تازه بازار برای دو هفته اخیر نیز تأیید شده است.
رکود تقاضا در حال حاضر مهمترین مانع جهش قیمت است.
اگر تنها متغیر بازار، کاهش تولید یا محدودیت واردات بود، باید انتظار افزایش سریعتر قیمتها را داشت. اما قدرت خرید خانوار و تردید درباره آینده سیاسی و ارزی باعث شده بخش بزرگی از خریداران مصرفی تصمیم خود را به تعویق بیندازند.
به همین دلیل بازار خودرو برخلاف طلا و ارز به هر تغییر دلار بلافاصله واکنش نشان نمیدهد. خودرو دارایی کمنقدشوندهتری است و هزینه معامله، انتقال، بیمه و نگهداری آن نیز بالاتر است؛ در نتیجه برای شکلگیری یک موج خرید، معاملهگران معمولاً به یک تغییر پایدارتر در انتظارات نیاز دارند.
افت تولید خودرو از ۳۰ درصد عبور کرد
مهمترین عامل نگرانکننده در سمت عرضه، آمار تولید است.
براساس آمار تجمیعی منتشرشده از وزارت صمت، در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ مجموع تولید انواع خودرو به ۲۲۹ هزار و ۹۶ دستگاه رسیده است؛ در حالی که در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ حدود ۳۲۹ هزار و ۷۶۱ دستگاه تولید شده بود.
یعنی صنعت خودرو در تنها چهار ماه بیش از ۱۰۰ هزار دستگاه کاهش تولید داشته و تیراژ کل ۳۰.۵ درصد پایین آمده است.
وضعیت خودروهای سواری حتی اندکی ضعیفتر است. تولید سواری از ۲۹۰ هزار و ۱۶۹ دستگاه در چهار ماه نخست سال قبل به ۱۹۹ هزار و ۶۳۲ دستگاه رسیده؛ افتی حدود ۳۱.۲ درصد.
بنابراین عدد «حدود ۳۰ درصد کاهش تولید» مطرحشده از سوی کارشناس بازار با آمارهای تجمیعی جدید همخوانی دارد.
این کاهش هنوز به یک جهش فراگیر در بازار آزاد تبدیل نشده، زیرا تقاضا ضعیف است؛ اما اگر تیراژ پایین در ماههای آینده ادامه پیدا کند، میتواند توان بازار برای مقاومت در برابر شوکهای ارزی را کاهش دهد.
کاهش تولید چه زمانی قیمت خودرو را بالا میبرد؟
کاهش تیراژ بهتنهایی تضمینکننده افزایش قیمت نیست.
اگر تقاضا نیز همزمان کاهش پیدا کند، بازار میتواند برای مدتی طولانی در رکود باقی بماند. اما ریسک زمانی افزایش پیدا میکند که یک محرک مانند رشد شدید دلار یا تشدید انتظارات تورمی، تقاضای سرمایهای را دوباره فعال کند.
در آن شرایط، بازاری که از قبل با عرضه کمتر مواجه شده، سریعتر به افزایش تقاضا واکنش نشان خواهد داد.
به زبان ساده، افت ۳۰ درصدی تولید شاید امروز قیمتها را منفجر نکرده باشد، اما میتواند بازار را برای جهش بعدی حساستر کند.
واردات خودرو؛ چرا وعده عرضه هنوز تعیینکننده است؟
در ابتدای سال وزارت صمت اعلام کرده بود واردات خودرو متوقف نشده است. آمار رسمی آن زمان نشان میداد در سال ۱۴۰۴ حدود ۶۸ تا ۷۵ هزار دستگاه، بسته به مبنای محاسبه واردات یا ترخیص، وارد کشور شده و در دو ماه نخست ۱۴۰۵ نیز حدود ۹ هزار خودرو ترخیص شده است. وزارت صمت پیشبینی کرده بود این رقم تا پایان خرداد به حدود ۱۵ هزار دستگاه برسد.
با این حال موضوع اصلی بازار فقط تعداد ثبت سفارشها نیست.
بین ثبت سفارش، تأمین ارز، حمل، ورود به گمرک، ترخیص و عرضه واقعی در بازار فاصله زمانی وجود دارد. به همین علت فرزانه تأکید کرده است که برای ارزیابی واقعی واردات باید بیش از وعدهها، به تعداد خودروهایی نگاه کرد که عملاً وارد گمرک و سپس بازار میشوند.
همچنین فرآیند واردات ویژه جانبازان طی ماههای اخیر چند بار تغییر کرده است. سهمیه سال ۱۴۰۵ در اردیبهشت فعال شد و در تیرماه نیز برای برخی پروندههایی که ارز آنها از محل سپرده تأمین میشود، کنترل سهمیه ارزی حذف شد تا روند ثبت سفارش تسهیل شود.
بنابراین نمیتوان گفت واردات کاملاً متوقف است؛ مسئله اصلی سرعت و حجم عرضه نهایی است.
یک نکته مهم درباره «کاهش واردات و اصلاح قیمت خودرو»
در اظهارات منتشرشده آمده است که ادامه محدودیت واردات و کاهش عرضه ممکن است در بلندمدت به «اصلاح قیمتها» منجر شود.
این عبارت نیاز به توضیح دارد.
اگر منظور از اصلاح قیمت، کاهش قیمتها باشد، کاهش عرضه بهتنهایی چنین اثری ندارد؛ اتفاقاً از منظر اقتصادی، محدود شدن عرضه در شرایط ثابت بودن سایر عوامل، بیشتر از قیمت حمایت میکند.
کاهش جدی قیمت خودرو زمانی محتملتر است که در کنار رکود تقاضا، نرخ ارز کاهش یابد، ریسک سیاسی کم شود و چشمانداز افزایش تولید یا واردات شکل بگیرد.
بنابراین محدودیت واردات بیشتر میتواند مانع کاهش قیمت شود تا اینکه خود به عامل ارزانی تبدیل شود.
شایعه قیمت بنزین به بازار خودروهای برقی رسید
یکی از نکات جالب بازار هفتههای اخیر، افزایش توجه به خودروهای برقی است.
فرزانه میگوید گمانهزنیهای مربوط به حاملهای انرژی به رشد نسبی تقاضا و افزایش جزئی قیمت برخی خودروهای برقی منجر شده است. بخشی از مشتریان نیز این خودروها را بهعنوان خودروی دوم برای تردد شهری بررسی میکنند و خودروهای پلاگینهیبریدی میتوانند به دلیل برخورداری همزمان از موتور برقی و بنزینی گزینه منعطفتری باشند.
اما نکته مهم این است که اعداد مطرحشده درباره نرخهای جدید بنزین هنوز نباید بهعنوان قیمت قطعی تلقی شوند.
در روزهای اخیر شایعات متعددی درباره نرخ چهارم بنزین منتشر شده، اما برخی گزارشها تأکید کردهاند که جزئیات نهایی و اجرایی این ارقام هنوز به شکل شفاف از سوی مراجع رسمی اعلام نشده است. دولت نیز پیشتر گفته بود درباره تغییر نرخ بنزین غیرسهمیهای تصمیم نهایی اعلام نشده است.
بنابراین اثر فعلی بنزین روی بازار خودرو بیشتر اثر انتظاری است تا نتیجه یک نرخ قطعی جدید.
خودروهای برقی واقعاً برنده افزایش قیمت بنزین هستند؟
در بلندمدت، افزایش هزینه سوخت بنزینی میتواند مزیت اقتصادی خودروهای برقی و هیبریدی را بیشتر کند، اما بازار ایران یک مانع مهم دارد: زیرساخت شارژ.
برای مصرفکنندهای که امکان شارژ خانگی دارد و عمدتاً در شهر تردد میکند، خودروی برقی میتواند جذاب باشد؛ اما محدودیت ایستگاههای شارژ عمومی و نگرانی درباره خدمات پس از فروش هنوز مانع فراگیر شدن تقاضاست.
به همین دلیل پلاگینهیبریدها ممکن است در کوتاهمدت موقعیت بهتری داشته باشند؛ زیرا امکان رانندگی برقی در مسیرهای کوتاه را فراهم میکنند و در سفرهای طولانی نیز وابسته به شبکه شارژ نیستند.
تعرفه واردات هم بازار را دوپاره کرده است
ساختار تعرفهای ۱۴۰۵ نیز به نفع برخی خودروهای پاک طراحی شده است.
حقوق ورودی خودروهای برقی تجاری ۴ درصد و خودروهای بنزینی-هیبریدی ۱۵ درصد اعلام شده، در حالی که برای خودروهای بنزینی ۱۵۰۱ تا ۲۰۰۰ سیسی نرخ ۴۰ درصد و برای مدلهای ۲۰۰۱ تا ۲۵۰۰ سیسی تعرفه ۱۳۰ درصد تعیین شده است. خودروهای ویژه جانبازان نیز با حقوق ورودی چهاردرصدی ترخیص میشوند.
این فاصله تعرفهای میتواند در صورت تسهیل واردات، عرضه برقیها و هیبریدها را جذابتر کند؛ هرچند قیمت نهایی همچنان به نرخ ارز و هزینههای جانبی وابسته است.
پیشبینی بازار خودرو در هفته اول شهریور ۱۴۰۵
با کنار هم قرار دادن متغیرهای فعلی، سه سناریو برای بازار قابل تصور است:
| سناریو | عوامل اصلی | اثر احتمالی بر بازار |
|---|---|---|
| رکود ادامهدار | ثبات نسبی ارز، نبود خبر سیاسی بزرگ، تقاضای ضعیف | نوسان محدود قیمت و معاملات کم |
| سناریوی صعودی | رشد پایدار دلار، تشدید ریسک سیاسی، ادامه افت تولید و واردات | افزایش قیمت ابتدا در خودروهای نقدشونده و سپس سایر بخشها |
| سناریوی نزولی | کاهش تنش سیاسی، افت معنادار ارز، تسریع واردات و عرضه | افزایش قدرت چانهزنی خریداران و کاهش قیمت فایلها |
در شرایط فعلی، سناریوی نخست یعنی ادامه رکود همراه با نوسانات محدود وزن بیشتری دارد؛ همان تصویری که در دو هفته اخیر دیده شده است. اما این تعادل شکننده است و ترکیب افت بیش از ۳۰ درصدی تولید با کندی عرضه وارداتی اجازه نمیدهد کاهش شدید قیمت را نیز بهسادگی سناریوی پایه بدانیم.
الان خودرو بخریم یا صبر کنیم؟
برای خریدار مصرفی، پاسخ با سرمایهگذار متفاوت است.
اگر خودرو برای استفاده واقعی موردنیاز است و گزینهای با قیمت منطقی، مدارک کامل، پلاک و امکان تحویل فوری پیدا میشود، تلاش برای شکار دقیق کف قیمت میتواند ریسک خاص خود را داشته باشد.
فرزانه نیز توصیه کرده خریداران در شرایط فعلی تا حد امکان سراغ خودروهای موجود با مدارک کامل و پلاک آماده بروند و نسبت به ثبتنامهای طولانیمدت، مرحلهای و اقساطی که تعهد تحویل آنها به آینده منتقل میشود محتاط باشند.
برای خریدار سرمایهای اما بازار فعلی جذابیت قطعی ندارد؛ زیرا رکود معاملات میتواند فروش دوباره خودرو را دشوار کند و هر خبر مثبت سیاسی یا کاهش نرخ ارز، قیمتهای پیشنهادی را تحت فشار بگذارد.
آرامش بازار خودرو ممکن است فریبنده باشد
بازار خودرو در پایان مرداد ۱۴۰۵ ظاهراً آرام است، اما دادههای پشت بازار چندان آرام نیستند.
تولید چهارماهه بیش از ۳۰ درصد افت کرده، تیراژ خودروهای سواری حدود ۹۰ هزار دستگاه کمتر شده و واردات هنوز با فاصله میان ثبت سفارش و عرضه واقعی مواجه است. در سوی تقاضا، قدرت خرید پایین و انتظار برای تعیین تکلیف تحولات سیاسی جلوی رشد معاملات را گرفته است.
همین تضاد باعث شده بازار نه توان جهش داشته باشد و نه فضای کافی برای یک کاهش فراگیر.
بنابراین مهمترین تعبیر برای وضعیت فعلی شاید «رکود شکننده» باشد؛ رکودی که ممکن است با عبور دلار از یک سطح حساس، تغییر سیاست بنزینی، تشدید تنشهای سیاسی یا حتی خبر جدی درباره افزایش واردات بهسرعت تغییر جهت دهد.
در هفته نخست شهریور، بیش از خود قیمت روز خودرو باید چهار متغیر را زیر نظر گرفت: نرخ ارز، اخبار سیاسی، آمار تولید و سرعت واقعی ورود خودروهای وارداتی به بازار. مسیر این چهار عامل تعیین میکند آرامش فعلی ادامه پیدا کند یا بازار خودرو پس از چند هفته سکون، دوباره وارد یک موج قیمتی تازه شود.