پروژه ۱۶ هزار واحدی مسکن اردبیل به خط پایان نزدیک شد؛ گره اصلی آب، برق و فاضلاب
بازدید چهارشنبه ۲۸ مرداد علی نبیان، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن، از پروژههای اردبیل تصویری تازه از یکی از بزرگترین سایتهای نهضت ملی مسکن شمالغرب کشور ارائه کرد.
شهرک شهید سلیمانی اردبیل در زمینی بیش از ۶۴۰ هکتار توسعه یافته و عملیات اجرایی آن حدود دو تا دو سال و نیم قبل آغاز شده است. طبق اعلام امروز وزارت راه، در محدوده مورد بازدید حدود ۱۶ هزار واحد مسکونی در حال اجراست و بخش ساختمان به مراحل پایانی نزدیک شده، اما تکمیل پروژه به اجرای زیرساختهای شهری وابسته است.
این تغییر مرحله، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تجربه پروژههای بزرگ مسکن دولتی نشان داده است پایان عملیات ساختمانی الزاماً به معنای امکان سکونت نیست. بدون آب پایدار، شبکه فاضلاب، برق، راه دسترسی، مدرسه و خدمات محلهای، یک مجموعه مسکونی هنوز یک «شهر» قابل سکونت محسوب نمیشود.
۱۷ هزار تن قیر برای شهرک شهید سلیمانی اردبیل
یکی از خبرهای مهم این بازدید، صدور دستور تأمین بیش از ۱۷ هزار تن قیر برای تکمیل معابر و محوطهسازی شهرک بود.
نبیان اعلام کرد فاز نخست آمادهسازی مسیرهای اصلی انجام شده و مراحل فاز دوم نیز در حال شکلگیری است. در ادامه باید اجرای شبکههای آب، فاضلاب و برق با سرعت بیشتری دنبال شود تا امکان بهرهبرداری واقعی از واحدهای تکمیلشده فراهم شود.
تخصیص ۱۷ هزار تن قیر برای یک پروژه مسکونی نشان میدهد مسئله شهرک شهید سلیمانی دیگر فقط ساخت بلوک و واحد نیست. در پروژهای با این وسعت، خیابانها، مسیرهای ارتباطی و شبکههای داخلی خود یک طرح عمرانی بزرگ محسوب میشوند.
از همین رو، استانداری اردبیل نیز قرار است تکمیل زیرساختهای این پروژه را به صورت ویژه پیگیری کند.
۱۶ هزار واحد یا ۲۷ هزار واحد؛ آمار شهرک چرا متفاوت است؟
در گزارشهای مختلف درباره ظرفیت شهرک شهید سلیمانی اعداد متفاوتی منتشر شده است و این موضوع نیاز به توضیح دارد.
در گزارش امروز، نبیان از حدود ۱۶ هزار واحد در حال ساخت در پروژه سخن گفته است. آمار رسمی منتشرشده در سال گذشته نیز از ساخت حدود ۱۵ هزار و ۵۴۰ تا ۱۵ هزار و ۸۲۰ واحد در فازهای اجرایی شهرک حکایت داشت.
اما وزیر راه و شهرسازی در دیماه ۱۴۰۴ از ظرفیت بزرگتر حدود ۲۷ هزار واحد مسکونی برای شهرک و جمعیتی نزدیک به ۹۰ هزار نفر سخن گفته بود.
بنابراین این اعداد لزوماً متناقض نیستند: رقم حدود ۱۶ هزار واحد به پروژهها و واحدهای در دست اجرای فعلی اشاره دارد، در حالی که رقم ۲۷ هزار واحد به ظرفیت گستردهتر توسعه شهرک و برنامه کامل آن مربوط میشود.
همین مقیاس نشان میدهد چرا تأمین خدمات شهری در این منطقه به اندازه خود ساخت مسکن اهمیت دارد. اگر ظرفیت نهایی شهرک به دهها هزار واحد برسد، عملاً با شکلگیری یک بخش جدید از شهر اردبیل مواجه خواهیم بود.
دولت میگوید مسکن بدون مدرسه و خدمات تحویل نمیدهد
بخش قابل توجهی از اظهارات معاون وزیر راه به مسئله خدمات روبنایی اختصاص داشت.
طبق برنامه اعلامشده، مسجد، مدرسه، کلانتری و واحدهای تجاری محلهای باید همزمان با مسکن در شهرکهای جدید ایجاد شوند. نبیان تأکید کرده است که وظیفه سازمان ملی زمین و مسکن فقط تأمین زمین نیست و اگر قرار باشد محیط مناسبی برای زندگی تحویل مردم شود، زیرساخت و خدمات روزمره نیز باید آماده باشد.
در حوزه مدارس نیز مدل تأمین مالی ۵۰-۵۰ در نظر گرفته شده است؛ نیمی از منابع ساخت فضاهای آموزشی از سوی سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس و نیم دیگر از سوی سازمان ملی زمین و مسکن تأمین میشود.
این تصمیم در پروژهای مانند شهید سلیمانی اهمیت ویژهای دارد. انتقال هزاران خانوار به منطقهای جدید بدون تأمین مدرسه میتواند به سرعت مدارس مناطق اطراف را تحت فشار قرار دهد و هزینه رفتوآمد خانوارها را افزایش دهد.
ساخت کلانتری با مشارکت سازمان زمین و نیروی انتظامی
برای خدمات انتظامی نیز تفاهم جداگانهای صورت گرفته است.
طبق اعلام نبیان، در تفاهم با نیروی انتظامی، زمین موردنیاز از طرف سازمان ملی زمین و مسکن تأمین میشود و در مدل اعلامشده، ۴۰ درصد هزینه اجرای کلانتری بر عهده این سازمان و ۶۰ درصد بر عهده مجموعه انتظامی خواهد بود؛ هرچند این سهم در برخی مناطق میتواند تغییر کند.
مساجد نیز قرار است با الگوی محلهای طراحی شوند و فضاهای تجاری کوچک برای رفع نیازهای روزمره ساکنان در برنامه توسعه شهرکها قرار گرفتهاند.
این رویکرد نشاندهنده تغییر مهمی در سیاست توسعه مسکن است: عبور از مدل «انبوهسازی واحد» به سمت ایجاد محلهای که حداقل خدمات ضروری سکونت را در خود داشته باشد.
زمین جوانی جمعیت از ۳۲ هزار به ۱۶۸ هزار متقاضی رسید
بخش مهم دیگر اظهارات معاون وزیر به اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مربوط بود.
نبیان گفت هنگام آغاز به کار دولت چهاردهم برای حدود ۳۱ تا ۳۲ هزار متقاضی زمین تأمین شده بود، در حالی که اکنون این رقم به بیش از ۱۶۸ هزار نفر رسیده است. دادههای رسمی سازمان ملی زمین و مسکن نیز تأمین زمین برای بیش از ۱۶۸ هزار متقاضی را تأیید میکند؛ البته تا پایان خرداد، زمین حدود ۸۶ هزار نفر عملاً تحویل شده بود.
این تفکیک اهمیت دارد: «تأمین زمین» الزاماً معادل «تحویل زمین به متقاضی» نیست.
وزارت راه هدف بعدی را رسیدن به بیش از ۲۰۰ هزار قطعه زمین اعلام کرده و به همین منظور جلسات استانبهاستان برای شناسایی کمبود زمین و رفع مشکلات واگذاری در حال برگزاری است.
سهم اردبیل؛ هزار واحد تحویل شده است
در مورد استان اردبیل نیز آمار تازهای ارائه شده است.
براساس توضیحات نبیان، حدود هزار واحد تاکنون تحویل شده و در مجموع ۲ هزار و ۶۰۰ واحد در چارچوب تعهدات مطرحشده قرار دارند؛ بخشی تحویل شده و بقیه در مراحل عقد قرارداد، تکمیل فرآیند یا واگذاری زمین هستند.
این نکته نیز مهم است که عدد ۲۶۰۰ واحد را نباید به معنی تحویل کامل ۲۶۰۰ خانه در استان تلقی کرد. طبق توضیح معاون وزیر، هزار واحد تحویل شده و مابقی هنوز در مراحل مختلف قرار دارند.
ماجرای ۴۵ هزار واحد «خانه امید» چیست؟
معاون وزیر راه همچنین درباره برنامه مسکن محرومان یا «خانه امید» گفت سازمان ملی زمین و مسکن و بنیاد مسکن برای ۵۰ هزار واحد طی سه سال تعهد داشتهاند و طی حدود یک سال، اقدامات مربوط به ۴۵ هزار واحد پیش رفته است. دو هزار واحد نیز قرار است تا شهریور تحویل شود.
در تفسیر این آمار باید یک نکته را اصلاح کرد. در برخی روایتها گفته شده «۴۵ هزار خانه در یک سال ساخته شده»، اما گزارشهای رسمی سازمان ملی زمین و مسکن بیشتر از تأمین و آمادهسازی زمین برای حدود ۴۵ هزار واحد مسکن محرومان سخن میگویند؛ بنابراین نباید رقم ۴۵ هزار را بدون توضیح معادل ۴۵ هزار واحد کاملاً ساخته و تحویلشده دانست.
این تفاوت میان تأمین زمین، شروع عملیات، تکمیل ساختمان و تحویل نهایی، در ارزیابی عملکرد طرحهای مسکن دولتی بسیار مهم است.
گره اصلی مسکن اردبیل دیگر دیوار و سقف نیست
تصویر تازه شهرک شهید سلیمانی نشان میدهد پروژه وارد مرحلهای حساستر شده است.
اگر واحدهای مسکونی واقعاً به مراحل پایانی نزدیک شده باشند، سرعت عملکرد شرکتهای آب و فاضلاب، برق، مجموعههای خدمات شهری و تأمین منابع آمادهسازی مشخص خواهد کرد چه تعداد از این واحدها در عمل قابل تحویل و سکونت هستند.
تجربه طرحهای بزرگ مسکن نشان میدهد فاصله میان «پایان ساختمان» و «تحویل قابل سکونت» گاهی میتواند ماهها ادامه پیدا کند. به همین دلیل تأمین ۱۷ هزار تن قیر، اجرای آب و فاضلاب و برق و شروع همزمان ساخت مدارس و کلانتری، در این مرحله حتی از افزایش تعداد بلوکهای ساختمانی مهمتر است.
شهرک شهید سلیمانی با حدود ۱۶ هزار واحد در حال اجرا و ظرفیت توسعه بسیار بیشتر، دیگر یک پروژه ساختمانی معمولی نیست؛ یک محله بزرگ شهری در حال شکلگیری است.
در نتیجه آزمون اصلی دولت در اردبیل فقط این نیست که چه تعداد واحد روی کاغذ تکمیل شدهاند؛ معیار مهمتر این خواهد بود که چند خانواده بتوانند کلید خانهای را تحویل بگیرند که از روز نخست آب، برق، فاضلاب، راه مناسب، مدرسه، امنیت و خدمات روزمره نیز در کنار آن فراهم باشد.