شوک تازه در بازار میوه؛ پسته تازه در آستانه کیلویی ۱.۵ میلیون تومان
میدان بزرگ میوه و ترهبار تهران نرخ عمده محصولات کشاورزی برای هفته سوم مرداد ۱۴۰۵، یعنی بازه ۱۹ تا ۲۵ مرداد، را منتشر کرده است. بر اساس این نرخنامه، بسیاری از اقلام پرمصرف خانوار همچنان در سطوح قیمتی بالایی قرار دارند و اختلاف قیمت میان محصولات ارزان و گران بازار به چندصد هزار تومان در هر کیلو رسیده است.
یک نکته مهم در خواندن این قیمتها وجود دارد: اعداد اعلامشده مربوط به عمدهفروشی میدان بزرگ تهران هستند و نباید آنها را با نرخ نهایی فروشگاههای سطح شهر یا نرخ غرفههای خردهفروشی میادین شهرداری یکی دانست. در گزارش منتشرشده آمده است که قیمت عمده میتواند با افزایش حدود ۳۰ تا ۳۵ درصدی به قیمت خردهفروشی تبدیل شود.
پسته تازه چقدر گران شده است؟
بیشترین توجه این هفته به پسته تازه اختصاص دارد. در گزارش جدید، قیمت هر کیلو پسته تازه حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان اعلام شده؛ در حالی که همان گزارش سقف قیمت این محصول در سال گذشته را حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ هزار تومان عنوان میکند.
اگر مبنای ۶۵۰ هزار تومان را در نظر بگیریم، پسته تازه حدود ۶۹ درصد گرانتر شده است. اگر قیمت ۶۰۰ هزار تومانی سال قبل مبنا باشد، میزان افزایش به بیش از ۸۳ درصد میرسد.
البته این مقایسه باید با احتیاط انجام شود؛ کیفیت، نوع پسته، زمان ورود محصول و درجهبندی میتواند روی قیمت اثر بگذارد و نمیتوان تمام فایلهای بازار را کاملاً همسان فرض کرد. آرشیو مهر نیز در میانه مرداد سال ۱۴۰۴ برای پسته تازه دامنهای تا ۶۸۰ هزار تومان را در بازار ثبت کرده بود.
با فرض اضافهشدن ۳۰ تا ۳۵ درصد به قیمت عمده یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومانی، قیمت نظری پسته تازه در خردهفروشی به یک میلیون و ۴۳۰ هزار تا یک میلیون و ۴۸۵ هزار تومان در هر کیلو میرسد.
بنابراین تیتر «پسته کیلویی یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان» تمام ماجرا را نشان نمیدهد؛ این رقم قیمت عمده است و مصرفکننده ممکن است رقم بسیار بیشتری پرداخت کند.
قیمت واقعی سبزی و صیفی در مغازهها چقدر میشود؟
بر مبنای همان ضریب ۳۰ تا ۳۵ درصدی، میتوان حدود قیمت خردهفروشی برخی اقلام مهم را تخمین زد:
| محصول | عمدهفروشی | خردهفروشی تقریبی |
|---|---|---|
| پسته تازه | ۱,۱۰۰,۰۰۰ | ۱,۴۳۰,۰۰۰ تا ۱,۴۸۵,۰۰۰ |
| زنجبیل تازه | ۳۶۰,۰۰۰ | ۴۶۸,۰۰۰ تا ۴۸۶,۰۰۰ |
| لیموترش سنگی | ۲۹۰,۰۰۰ | ۳۷۷,۰۰۰ تا ۳۹۱,۵۰۰ |
| سیر خشک | ۲۲۹,۰۰۰ | ۲۹۷,۷۰۰ تا ۳۰۹,۲۰۰ |
| لیموترش مینابی | ۲۱۹,۰۰۰ | ۲۸۴,۷۰۰ تا ۲۹۵,۷۰۰ |
| بامیه | ۱۵۹,۰۰۰ | ۲۰۶,۷۰۰ تا ۲۱۴,۷۰۰ |
| سبزی پاککرده | ۱۱۳,۰۰۰ | ۱۴۶,۹۰۰ تا ۱۵۲,۶۰۰ |
| لوبیا سبز قیطونی | ۹۹,۰۰۰ | ۱۲۸,۷۰۰ تا ۱۳۳,۷۰۰ |
| خیار رسمی | ۸۳,۰۰۰ | ۱۰۷,۹۰۰ تا ۱۱۲,۱۰۰ |
| سیبزمینی | ۷۲,۰۰۰ | ۹۳,۶۰۰ تا ۹۷,۲۰۰ |
| گوجه بوتهرس | ۴۵,۰۰۰ | ۵۸,۵۰۰ تا ۶۰,۸۰۰ |
| پیاز سفید | ۴۴,۰۰۰ | ۵۷,۲۰۰ تا ۵۹,۴۰۰ |
| خیار سالادی | ۳۰,۰۰۰ | ۳۹,۰۰۰ تا ۴۰,۵۰۰ |
| پیاز ریز | ۲۲,۰۰۰ | ۲۸,۶۰۰ تا ۲۹,۷۰۰ |
این محاسبات بر اساس ضریب اعلامشده در گزارش نرخنامه انجام شدهاند و قیمت واقعی یک مغازه میتواند با توجه به کیفیت، ضایعات، هزینه حمل، محله و نوع محصول متفاوت باشد.
لیموترش و سیر در جمع گرانهای بازار
در بخش سبزی و صیفی، زنجبیل تازه با قیمت عمده ۳۶۰ هزار تومان یکی از گرانترین محصولات فهرست است. پس از آن لیموترش سنگی با ۲۹۰ هزار تومان، سیر خشک با ۲۲۹ هزار تومان و لیموترش مینابی با ۲۱۹ هزار تومان قرار دارند. بامیه نیز ۱۵۹ هزار تومان قیمت خورده است.
در صورت اعمال ضریب خردهفروشی، لیموترش سنگی میتواند تا حدود ۳۹۲ هزار تومان و سیر خشک تا حدود ۳۰۹ هزار تومان فروخته شود.
در مقابل، پیاز ریز با ۲۲ هزار تومان، کلم چینی با ۲۵ هزار تومان، خیار سالادی با ۳۰ هزار تومان و سیبزمینی ریز و گلکلم با ۳۵ هزار تومان، جزو ارزانترین گزینههای نرخنامه عمدهفروشی هستند.
سیبزمینی و خیار هنوز زیر ذرهبین
سیبزمینی معمولی در نرخنامه جدید ۷۲ هزار تومان و خیار رسمی ۸۳ هزار تومان قیمت دارد. خیار گلخانهای نیز ۷۸ هزار تومان و خیار کوتاه بذر اصفهانی ۶۹ هزار تومان اعلام شده است.
اهمیت این ارقام زمانی مشخص میشود که آنها را با دادههای تورمی ماه قبل مقایسه کنیم. در گزارشی که با استناد به مرکز آمار منتشر شد، هویج فرنگی در تیرماه ۱۴۰۵ رشد ماهانه ۴۰.۲ درصدی داشت. سیبزمینی ۲۰.۵ درصد، خیار ۱۵.۲ درصد و کدو سبز ۱۴.۸ درصد نسبت به ماه قبل گران شده بودند.
در همان گزارش، تورم ماهانه گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات در تیرماه ۲.۵ درصد اعلام شده بود. این یعنی بخشی از میوه و سبزیجات با سرعتی بسیار بیشتر از میانگین گروه خوراکیها افزایش قیمت داشتهاند.
چرا اختلاف قیمت عمده و مغازه مهم است؟
برای خانوار، نرخ میدان بهتنهایی تعیینکننده نیست. محصول پس از خروج از میدان مرکزی وارد شبکه توزیع میشود و هزینه حمل، بارگیری، افت وزن، ضایعات و سود فروشنده به آن اضافه میشود.
همین موضوع باعث میشود مثلاً سیبزمینی ۷۲ هزار تومانی در عمدهفروشی، در صورت اعمال سقف ۳۵ درصدی به حدود ۹۷ هزار تومان برسد. خیار رسمی ۸۳ هزار تومانی نیز میتواند بالاتر از ۱۱۲ هزار تومان فروخته شود.
گزارش نرخنامه جدید نیز صراحتاً فاصله ۳۰ تا ۳۵ درصدی را میان قیمت عمده و خردهفروشی مطرح کرده است.
به همین دلیل مصرفکننده برای سنجش گرانفروشی باید ابتدا بداند کالای موردنظر چه درجه و کیفیتی دارد و قیمت عمده همان محصول چقدر بوده است. اختلاف قیمت بهتنهایی لزوماً تخلف محسوب نمیشود؛ اما فاصله بسیار بالاتر از دامنه متعارف میتواند نیازمند بررسی باشد.
بازار نسبت به پارسال چه تغییری کرده است؟
آرشیو قیمتهای مرداد ۱۴۰۴ نشان میدهد در آن مقطع سیبزمینی در برخی خردهفروشیهای مناطق مرکزی و جنوبی تهران حدود ۲۸ هزار و ۸۰۰ تا ۳۵ هزار و ۸۰۰ تومان و پیاز زرد حدود ۲۳ هزار و ۸۰۰ تا ۳۵ هزار و ۸۰۰ تومان فروخته میشد. پسته نیز در دامنه ۴۹۸ تا ۶۸۰ هزار تومان قرار داشت.
مقایسه ساده این اعداد با قیمتهای امسال نشان میدهد فشار هزینه تنها محدود به میوههای لوکس نیست و کالاهای پایهای مانند سیبزمینی، پیاز و خیار نیز در سطح بالاتری قرار گرفتهاند.
البته نرخ سال قبل ذکرشده در آرشیو بخشی از بازار خردهفروشی بوده و نرخهای جدید عمدهفروشیاند؛ بنابراین نباید از این اعداد برای محاسبه تورم رسمی سالانه استفاده کرد. آنها بیشتر تصویری از تغییر سطح عمومی قیمت در بازار ارائه میکنند.
تا پایان مرداد قیمت میوه پایین میآید؟
بازار میوه و سبزی بهشدت از فصل برداشت و میزان عرضه اثر میپذیرد. ورود گستردهتر یک محصول معمولاً میتواند فشار قیمت را کاهش دهد، در حالی که کاهش عرضه، افت کیفیت محصول، هزینه حمل یا افزایش تقاضا ممکن است مسیر را معکوس کند.
دادههای تیرماه نیز نشان دادهاند جهت حرکت همه میوهها یکسان نیست. موز در آن ماه ۱۲.۹ درصد و هلو ۱۱.۷ درصد کاهش ماهانه قیمت داشتند، در حالی که پرتقال ۲۵.۱ درصد و سیب ۱۷.۶ درصد افزایش پیدا کردند.
بنابراین نمیتوان برای کل بازار تا پایان مرداد یک سناریوی واحد صادر کرد. محصولات فصل برداشت ممکن است با افزایش عرضه ارزانتر شوند، اما اقلامی که عرضه محدود یا هزینه نگهداری و حمل بالایی دارند میتوانند همچنان گران باقی بمانند.
جمعبندی؛ پسته نماد گرانی بازار شد
نرخنامه هفته ۱۹ تا ۲۵ مرداد نشان میدهد بازار میوه و سبزی تهران همچنان در سطوح قیمتی بالایی قرار دارد. مهمترین عدد، پسته تازه یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومانی است که با ضریب خردهفروشی اعلامشده، میتواند تا نزدیکی یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در هر کیلو برسد.
در بازار صیفیجات نیز زنجبیل، لیموترش، سیر و بامیه در میان گرانترین اقلام قرار گرفتهاند و حتی محصولات روزمرهای مانند سیبزمینی و خیار در صورت عرضه با ضریب کامل خردهفروشی میتوانند به محدوده ۱۰۰ هزار تومان نزدیک شوند یا از آن عبور کنند.
این نرخنامه یک پیام روشن برای مصرفکنندگان دارد: قیمت درجشده در میدان، قیمت نهایی سبد خانوار نیست. فاصله میدان تا مغازه میتواند به اندازهای باشد که پسته ۱.۱ میلیونی را به محصولی نزدیک به کیلویی ۱.۵ میلیون تومان تبدیل کند.
