برنامه جدید برای خودروهای ایران؛ مصرف ۵ لیتری و واردات ۲۵ هزار خودروی کارکرده در سال ۱۴۰۵
بازار خودرو ایران در روز جمعه ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ با دو خبر مهم از وزارت صنعت، معدن و تجارت روبهرو شده است. نخست اینکه خودروسازان داخلی قرار است به سمت محصولاتی با مصرف سوخت حدود پنج لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر حرکت کنند و دوم اینکه کارگروه مسئول واردات خودروهای کارکرده، ورود ۲۵ هزار دستگاه در سال جاری را هدفگذاری کرده است.
عزتالله زارعی، سخنگوی وزارت صمت، اعلام کرده است در صورت استفاده از سوخت استاندارد، میزان مصرف خودروها حدود ۷.۲ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر خواهد بود. به گفته او، این رقم نسبت به گذشته بهتر شده اما در مقایسه با ظرفیت فناوریهای روز دنیا همچنان قابلیت کاهش دارد. او همچنین گفته برخی خودروهای تولید داخل در گذشته بیش از ۱۰ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر بنزین مصرف میکردند.
بنابراین بحث مصرف سوخت بار دیگر به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری صنعت خودرو تبدیل شده است؛ موضوعی که با افزایش مصرف بنزین، هزینه تامین انرژی و فرسودگی بخشی از ناوگان کشور اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مصرف سوخت خودروهای داخلی چقدر است؟
بر اساس اعلام سخنگوی وزارت صمت، مصرف حدود ۷.۲ لیتر بنزین در هر ۱۰۰ کیلومتر را میتوان یکی از ارقام مرجع فعلی برای خودروهای داخلی در شرایط استفاده از سوخت استاندارد دانست. البته این عدد به معنای مصرف یکسان تمام خودروهای تولید داخل نیست و هر مدل براساس وزن، موتور، گیربکس و شرایط آزمایش مصرف متفاوتی دارد.
نکته مهمتر این است که مصرف ثبتشده در شرایط استاندارد آزمایشگاهی الزاماً همان رقمی نیست که راننده در خیابان مشاهده میکند. حتی در استانداردهای معتبر بینالمللی نیز مصرف سوخت خودرو تحت شرایط کنترلشده اندازهگیری میشود و عواملی مانند شیوه رانندگی، وضعیت جاده، نگهداری خودرو و کیفیت سوخت میتوانند عدد واقعی را تغییر دهند.
سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا نیز تاکید میکند که مصرف واقعی یک خودرو میتواند تحت تاثیر رفتار راننده، شرایط مسیر، وضعیت تعمیر و نگهداری، مشخصات خودرو و حتی تفاوت سوخت مصرفی با رقم رسمی فاصله داشته باشد.
هدف جدید خودروسازان؛ مصرف پنج لیتر در ۱۰۰ کیلومتر
مهمترین بخش اظهارات وزارت صمت، حرکت خودروسازان به سمت خودروهایی با مصرف حدود پنج لیتر بنزین در ۱۰۰ کیلومتر است. در صورت تحقق این هدف، اختلاف مصرف با رقم ۷.۲ لیتری فعلی حدود ۲.۲ لیتر به ازای هر ۱۰۰ کیلومتر خواهد بود.
به زبان ساده، این تغییر به معنی کاهش بیش از ۳۰ درصدی مصرف سوخت است.
اگر خودرویی سالانه ۲۰ هزار کیلومتر پیمایش داشته باشد، مصرف ۷.۲ لیتری آن معادل حدود ۱۴۴۰ لیتر بنزین در سال است. همین خودرو در صورت دستیابی به مصرف پنج لیتر، حدود هزار لیتر بنزین مصرف خواهد کرد؛ یعنی نزدیک به ۴۴۰ لیتر صرفهجویی برای هر خودرو در یک سال.
در مقیاس میلیونها خودرو، چنین اختلافی میتواند برای شبکه تامین بنزین کشور بسیار قابلتوجه باشد. با این حال، رسیدن به عدد پنج لیتر تنها با تغییر موتور امکانپذیر نیست و کاهش وزن خودرو، بهبود گیربکس، کاهش مقاومت تایرها، مدیریت الکترونیکی موتور و فناوریهای جدید نیز اهمیت دارند.
آیا تمام مشکل مصرف بنزین از خودروهای داخلی است؟
وزارت صمت معتقد است پاسخ منفی است. زارعی تاکید کرده افزایش مصرف بنزین را نمیتوان فقط به فناوری خودرو نسبت داد و کیفیت سوخت، وضعیت تایر، تعمیر و نگهداری، ترافیک و سبک رانندگی نیز بر مصرف تاثیر میگذارند.
این بخش از اظهارات او با مطالعات فنی بینالمللی نیز همخوانی دارد. EPA سرعت بالا، شتابگیری و ترمزگیری شدید، استفاده طولانی از خودرو در حالت درجا، بار اضافی، استفاده زیاد از کولر، نگهداری نامناسب و رانندگی در ترافیک سنگین را از عوامل کاهش بهرهوری سوخت معرفی میکند.
فشار باد لاستیک نیز عامل کوچکی نیست. وزارت انرژی آمریکا برآورد کرده حفظ فشار صحیح تایرها بهطور متوسط میتواند حدود ۰.۶ درصد و در برخی شرایط تا سه درصد مصرف سوخت را بهبود دهد. تعمیر و نگهداری صحیح خودرو نیز در شرایط مشخص میتواند بهرهوری سوخت را افزایش دهد.
بنابراین اگر یک خودرو در کاتالوگ مصرف هفت لیتر داشته باشد، رانندگی مداوم در ترافیک، تایر نامناسب یا کمباد و سرویسنشدن موتور میتواند مصرف واقعی آن را بالاتر ببرد.
کیفیت بنزین چقدر در مصرف سوخت تاثیر دارد؟
سخنگوی وزارت صمت در بخش دیگری از صحبتهای خود، مسئولیت تامین سوخت استاندارد را متوجه دستگاههای متولی این حوزه دانسته و گفته است کاهش مصرف به همکاری چند دستگاه وابسته است.
از نظر فنی نیز ترکیب سوخت روی میزان انرژی قابل دریافت از هر لیتر تاثیر میگذارد. EPA برای نمونه توضیح میدهد که تفاوت ترکیب بنزین میتواند اقتصاد سوخت خودرو را تغییر دهد و به همین دلیل در آزمونهای استاندارد، مشخصات سوخت مصرفی نیز کنترل میشود.
اما کیفیت سوخت نمیتواند همه اختلاف مصرف میان خودروها را توضیح دهد. طراحی پیشرانه، وزن خودرو، آیرودینامیک، گیربکس و فناوری موتور همچنان بخش عمدهای از مصرف پایه هر مدل را تعیین میکنند. بنابراین کاهش واقعی مصرف بنزین نیازمند اصلاح همزمان «خودرو، سوخت و الگوی استفاده» است.
واردات ۲۵ هزار خودروی کارکرده در سال ۱۴۰۵
بخش دوم خبر امروز به واردات خودروهای دست دوم خارجی مربوط میشود. سخنگوی وزارت صمت اعلام کرده پس از ابلاغ مصوبه واردات خودروهای کارکرده، مطابق ماده ۲ کارگروهی برای تعیین میزان نیاز کشور تشکیل شد.
نتیجه این کارگروه، هدفگذاری واردات ۲۵ هزار دستگاه خودروی کارکرده در سال ۱۴۰۵ بوده است. وزارت صمت میگوید برای تحقق این هدف باید ارز مورد نیاز تخصیص پیدا کند و مراحل قانونی مربوط به ورود خودروها نیز طی شود.
تعبیر «هدفگذاری» در این خبر اهمیت دارد؛ زیرا اعلام ظرفیت ۲۵ هزار دستگاه به معنای ورود قطعی تمام این خودروها تا امروز نیست. تخصیص ارز، ثبت سفارش، حمل، ترخیص، استاندارد و احراز اصالت از مراحلی هستند که میتوانند بر سرعت اجرای برنامه تاثیر بگذارند.
شرط مهم برای خودروهای کارکرده خارجی
یکی از حساسترین موضوعات واردات خودروهای دست دوم، اصالت خودرو است.
زارعی گفته در آییننامه به این مسئله توجه شده و باید اطمینان حاصل شود خودروهای واردشده سرقتی نیستند. نیروی انتظامی نیز در فرآیند بررسی و احراز اصالت نقش خواهد داشت. علاوه بر وزارت صمت، چند دستگاه دیگر در تخصیص ارز، تایید اصالت و اجرای مقررات ورود خودرو دخیل هستند.
این الزام در بازار خودروهای کارکرده اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا برخلاف خودرو صفر، سابقه مالکیت، تصادف و وضعیت شناسایی هر دستگاه باید قابل رهگیری باشد.
امسال چند خودرو وارد ایران میشود؟
هدف ۲۵ هزار دستگاهی خودروهای کارکرده در شرایطی مطرح شده که وزارت صمت برای کل جریان واردات خودرو نیز برنامه بزرگی دارد.
محمدعلی حاجیزاده، مدیرکل دفتر خودروی وزارت صمت، ۲۹ تیر اعلام کرده بود تا آن زمان حدود ۱۷ هزار خودرو در سال ۱۴۰۵ وارد کشور شده و پیشبینی میشود با ادامه ثبت سفارش، ترخیص و ورود محمولههای در راه، تعداد خودروهای وارداتی تا پایان سال به حدود ۸۵ هزار دستگاه برسد. او همچنین گفته بود حدود ۸۰ هزار دستگاه از ثبت سفارشهای قبلی همچنان در نوبت ورود قرار دارند.
البته تحقق این ارقام همچنان به شرایط تامین ارز و تجارت خارجی وابسته است. همان مقام وزارت صمت نیز محدودیت ارزی و مشکلات حملونقل را از چالشهای اصلی واردات عنوان کرده است.
آیا واردات خودروهای کارکرده مصرف بنزین را کاهش میدهد؟
ورود خودروهای خارجی جدیدتر میتواند به نوسازی بخشی از بازار کمک کند، اما «وارداتی بودن» بهخودیخود تضمینکننده مصرف کمتر نیست.
یک سدان یا هاچبک کوچک با موتور کمحجم ممکن است مصرفی کمتر از بسیاری از خودروهای داخلی داشته باشد، اما یک شاسیبلند سنگین وارداتی میتواند حتی بنزین بیشتری مصرف کند. بنابراین اگر یکی از اهداف سیاست واردات، کاهش مصرف سوخت باشد، مشخصات فنی خودروهای مجاز نیز اهمیت پیدا خواهد کرد.
سیاست موثرتر زمانی شکل میگیرد که افزایش عرضه خودرو همزمان با سختگیرانهتر شدن استاندارد مصرف سوخت دنبال شود.
چشمانداز صنعت خودرو؛ پنج لیتر دستیافتنی است؟
حرکت از مصرف ۷.۲ لیتر به پنج لیتر در ۱۰۰ کیلومتر هدف کوچکی نیست. این هدف به معنی کاهش حدود ۳۱ درصدی مصرف است و نمیتوان آن را تنها با اصلاح جزئی موتور محقق کرد.
خودروسازان برای رسیدن به چنین سطحی به موتورهای جدیدتر، گیربکسهای بهینهتر، کاهش وزن، تایرهای کممقاومت و در مراحل بعد توسعه خودروهای هیبریدی نیاز دارند. فناوریهایی مانند سامانه استارت-استاپ نیز میتوانند بهویژه در رانندگی شهری مصرف را کاهش دهند؛ EPA اثر این فناوری را در برخی شرایط ترافیکی حدود چهار تا پنج درصد اعلام کرده است.
بنابراین خبر امروز وزارت صمت را میتوان اعلام یک جهتگیری مهم دانست، نه رسیدن صنعت خودرو به مقصد نهایی. معیار اصلی موفقیت زمانی خواهد بود که خودروهای پنجلیتری واقعاً وارد تولید انبوه شوند و همین میزان مصرف در استفاده واقعی نیز تا حد قابلقبولی تکرار شود.
سال ۱۴۰۵ از این منظر میتواند سال مهمی برای بازار خودرو باشد: از یک سو وعده ورود ۲۵ هزار خودروی کارکرده مطرح شده و از سوی دیگر خودروسازان باید مسیر کاهش مصرف سوخت را جدیتر دنبال کنند. اگر هر دو برنامه از مرحله اعلام هدف عبور کنند، نتیجه میتواند افزایش تنوع بازار و کاهش تدریجی مصرف بنزین باشد؛ اما در هر دو پرونده، فاصله میان «هدفگذاری» و «اجرای واقعی» مهمترین مسئلهای است که باید در ماههای آینده دنبال شود.