مهریه فاصله قیمت سکه امامی و بهار آزادی را کم کرد؟ راز شکاف چندمیلیونی بازار
بررسی قیمتهای روز سهشنبه ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد سکه امامی یا طرح جدید در ساعت ۱۴:۴۸ حدود ۱۸۶ میلیون و ۱۰ هزار تومان قیمت داشته است. در همان زمان، سکه تمام بهار آزادی طرح قدیم با قیمت ۱۸۰ میلیون و ۴۵۵ هزار تومان معامله میشد.
بر این اساس، فاصله قیمت دو سکه در این مقطع به حدود پنج میلیون و ۵۵۵ هزار تومان، معادل نزدیک به سه درصد قیمت سکه طرح قدیم، رسیده است. البته نرخها در بازار طلا لحظهای هستند و بسته به مرجع اعلام قیمت، زمان ثبت معامله و تفاوت قیمت خرید و فروش تغییر میکنند. گزارش ایسنا نیز شکاف قیمتی روزهای اخیر را حدود سه تا چهار میلیون تومان اعلام کرده است.
اختلاف میان این اعداد، اصل روند بازار را تغییر نمیدهد. نکته مهم این است که فاصله دو سکه نسبت به دورههایی که از ۱۰ میلیون تومان عبور کرده بود، کاهش یافته و سکه طرح قدیم بخشی از عقبماندگی خود را در برابر سکه امامی جبران کرده است.
سکه امامی و بهار آزادی چقدر با هم تفاوت دارند؟
سکه امامی و سکه تمام بهار آزادی طرح قدیم از نظر میزان طلای بهکاررفته تفاوت معناداری ندارند. وزن هر دو حدود ۸.۱۳۵ گرم و عیار آنها ۹۰۰ در هزار، معادل حدود ۲۲ عیار، است. تفاوت اصلی به طراحی ظاهری، دوره ضرب، حجم تقاضا، میزان نقدشوندگی و جایگاه هر سکه در معاملات بازار مربوط میشود.
سکه طرح قدیم در فاصله سالهای ۱۳۵۸ تا ۱۳۷۰ ضرب شده است، در حالی که سکه طرح جدید یا امامی از سال ۱۳۷۰ به بعد وارد بازار شد. باوجود ارزش طلای تقریباً یکسان، سکه امامی معمولاً به دلیل تقاضای بیشتر و استفاده گستردهتر بهعنوان شاخص اصلی بازار سکه، با قیمت و حباب بالاتری خرید و فروش میشود.
به بیان ساده، خریدار سکه امامی فقط بابت طلای موجود در آن پول نمیپردازد؛ بخشی از قیمت اضافه به نقدشوندگی، محبوبیت و اطمینان بیشتر فعالان بازار نسبت به امکان فروش سریع آن مربوط است.
مهریه چگونه تقاضا برای سکه طرح قدیم را افزایش داد؟
نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، یکی از دلایل کاهش شکاف قیمت را تغییر رفتار در پروندههای مهریه عنوان کرده است. به گفته او، در تعداد زیادی از عقدنامههای قدیمی فقط عبارت «سکه تمام بهار آزادی» نوشته شده و مشخص نشده است که منظور سکه طرح قدیم است یا سکه امامی.
این ابهام در گذشته موجب برداشتهای متفاوت میشد. در بعضی پروندهها سکه امامی، بهعنوان سکه رایجتر و گرانتر بازار، مبنا قرار میگرفت و در برخی دیگر امکان پرداخت سکه بهار آزادی طرح قدیم وجود داشت. رئیس اتحادیه طلا میگوید طی ماههای اخیر پذیرش سکه طرح قدیم در اجرای مهریه گستردهتر شده و همین اتفاق، تقاضا برای آن را افزایش داده است.
اثر اقتصادی این تغییر روشن است. زمانی که فرد مکلف به پرداخت دهها یا صدها سکه باشد، اختلاف چندمیلیونی قیمت هر قطعه به رقم بزرگی تبدیل میشود. برای نمونه، با شکاف پنج میلیون تومانی، اختلاف هزینه تأمین ۱۰۰ سکه طرح قدیم و جدید به حدود ۵۰۰ میلیون تومان میرسد.
طبیعی است که در چنین شرایطی، بدهکاران مهریه یا افرادی که میخواهند پیش از اجرای حکم سکه تهیه کنند، به سکه ارزانتر متمایل شوند. افزایش این تقاضای تازه میتواند قیمت سکه طرح قدیم را سریعتر بالا ببرد و فاصله آن با سکه امامی را کاهش دهد.
آیا قانون مهریه بهتازگی تغییر کرده است؟
برخلاف برداشتی که ممکن است از برخی خبرها ایجاد شود، سندی مبنی بر تصویب قانون جدیدی که بهتازگی سکه طرح قدیم را جایگزین سکه امامی کرده باشد، مشاهده نمیشود. موضوع اصلی به تفسیر تعهد ثبتشده در عقدنامه بازمیگردد.
براساس نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۱۶۹ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، اگر موضوع تعهد بهصورت کلی «سکه بهار آزادی» باشد، زوج را نمیتوان به پرداخت نوع خاص و گرانتر سکه ملزم کرد. در چنین شرایطی، سکه طرح قدیم یا جدید میتواند برای پرداخت مهریه ارائه شود؛ مگر اینکه ثابت شود هنگام عقد، طرفین نوع مشخصی از سکه را مدنظر داشتهاند.
این دیدگاه حتی پیش از سال ۱۴۰۲ نیز مطرح شده بود. در نظریه مشورتی دیگری مربوط به سال ۱۳۹۶ نیز تصریح شده است که اگر نوع سکه مشخص نشده باشد، سکه بهار آزادی قدیم یا جدید میتواند برای ایفای تعهد پرداخت شود و الزام بدهکار به تحویل نوع گرانتر مبنای قانونی ندارد.
بنابراین از منظر تحلیلی، نمیتوان کاهش اخیر شکاف قیمت را نتیجه یک «قانون کاملاً جدید» دانست. تفسیر محتملتر این است که اجرای این دیدگاه حقوقی در ماههای اخیر هماهنگتر شده یا فعالان بازار نسبت به پذیرش سکه طرح قدیم اطمینان بیشتری پیدا کردهاند.
متن عقدنامه همچنان تعیینکننده است
پذیرش سکه طرح قدیم شامل تمام پروندهها نمیشود. اگر در سند ازدواج صراحتاً عبارتهایی مانند «سکه تمام بهار آزادی طرح جدید»، «سکه امامی» یا مشخصات دیگری درج شده باشد، اصل بر اجرای همان تعهد ثبتشده است.
حتی در عقدنامههایی که فقط عبارت کلی «سکه بهار آزادی» دارند، ممکن است درباره قصد واقعی طرفین، عرف زمان عقد یا مفاد دیگر سند اختلاف ایجاد شود. تصمیم نهایی هر پرونده با مرجع قضایی یا واحد اجرای ثبت مربوط است و نظریههای مشورتی نیز جای رأی دادگاه در پرونده مشخص را نمیگیرند.
به همین دلیل، دارندگان پرونده مهریه نباید فقط براساس تحولات بازار برای خرید یا تحویل نوع خاصی از سکه تصمیم بگیرند. متن دقیق عقدنامه، رأی صادرشده و دستور اجرای حکم باید بررسی شود.
چرا سکه امامی هنوز گرانتر است؟
افزایش تقاضای مهریه برای سکه طرح قدیم به معنای از بین رفتن تمام مزیتهای بازار سکه امامی نیست. سکه امامی همچنان معیار اصلی قیمتگذاری بازار است و در معاملات سرمایهگذاری، خریدوفروش آنلاین و اعلام نرخ روز، توجه بیشتری دریافت میکند.
بسیاری از خریداران سرمایهای نیز سکه امامی را به دلیل نقدشوندگی بالاتر ترجیح میدهند. این تقاضای پایدار باعث میشود حباب سکه امامی معمولاً از طرح قدیم بیشتر باشد و حتی با افزایش تقاضای حقوقی برای سکه قدیم، بخشی از شکاف قیمت حفظ شود.
علاوه بر مهریه، قیمت هر دو سکه تحت تأثیر نرخ دلار، قیمت جهانی طلا، سیاست عرضه بانک مرکزی و انتظارات تورمی قرار دارد. بنابراین نمیتوان تمام تغییر فاصله دو سکه را فقط به یک عامل حقوقی نسبت داد.
ممکن است در دورهای سکه امامی تحت فشار تقاضای سرمایهگذاری قرار گیرد و شکاف دوباره افزایش پیدا کند. در دورهای دیگر نیز رشد تقاضای مصرفی برای سکه قدیم میتواند اختلاف را به پایینترین سطح برساند.
آیا فاصله دو سکه کاملاً از بین میرود؟
از نظر ارزش ذاتی طلا، نزدیک شدن قیمت سکه امامی و بهار آزادی منطقی است، زیرا وزن و عیار آنها تقریباً یکسان است. اما از منظر بازار، بعید است اختلاف قیمت برای مدت طولانی کاملاً صفر شود.
تا زمانی که سکه امامی از تقاضا و نقدشوندگی بیشتری برخوردار باشد، بازار برای آن مبلغی اضافه در نظر خواهد گرفت. با این حال، افزایش استفاده از سکه طرح قدیم برای اجرای مهریه میتواند دامنه این مبلغ اضافه را محدود کند.
اگر رویه پذیرش سکه قدیم تثبیت شود و تقاضای مربوط به پروندههای مهریه ادامه پیدا کند، احتمال باقی ماندن شکاف در محدودههای پایینتر وجود دارد. در مقابل، افزایش ناگهانی تقاضای سرمایهای یا محدود شدن عرضه سکه امامی میتواند فاصله را دوباره بیشتر کند.
برای سرمایهگذاری سکه امامی بخریم یا طرح قدیم؟
انتخاب میان دو سکه به هدف خریدار بستگی دارد. سکه امامی معمولاً نقدشوندگی بیشتری دارد و قیمت آن برای فعالان بازار شفافتر است، اما خریدار باید مبلغ بیشتری بابت حباب و تقاضای بازار پرداخت کند.
سکه طرح قدیم با همان وزن و عیار طلا، قیمت پایینتری دارد و در صورت ادامه کاهش شکاف، ممکن است بخشی از فاصله قیمتی خود را جبران کند. در مقابل، بازار خریدوفروش آن محدودتر است و امکان دارد اختلاف قیمت خرید و فروش در برخی واحدهای صنفی بیشتر باشد.
برای اشخاصی که سکه را با هدف پرداخت مهریه تهیه میکنند، معیار اصلی نباید صرفاً ارزانتر بودن طرح قدیم باشد. ابتدا باید مشخص شود که متن عقدنامه و دستور اجرای پرونده، تحویل کدام نوع سکه را مجاز میداند.
کاهش فاصله قیمت سکه امامی و بهار آزادی نمونه روشنی از اثر متقابل حقوق و اقتصاد است. تغییری در نحوه اجرای پروندههای خانوادگی میتواند تقاضای بازاری با میلیاردها تومان گردش مالی را جابهجا کند. با این حال، مهریه فقط یکی از عوامل این روند است و جهت بعدی شکاف قیمت همچنان به عرضه، نقدشوندگی، نرخ ارز و رفتار سرمایهگذاران وابسته خواهد بود.
