آرامش مشکوک بازار ارز؛ دلار از مرز ۲۰۰ هزار تومان عبور میکند؟
بازار ارز چهارشنبه ۳۱ تیر ۱۴۰۵ را در فضایی کمرمق و محتاط پشت سر گذاشت. دلار معاملات را در محدوده ۱۹۰ هزار تومان آغاز کرد و در بخشی از روز توانست به کانال ۱۹۱ هزار تومان وارد شود، اما این حرکت صعودی پایدار نماند و نرخ در بازار مورد استناد گزارش، در پایان فعالیت اصلی معاملهگران دوباره به حوالی ۱۹۰ هزار تومان بازگشت.
توقف دلار در این محدوده را نمیتوان نشانه رفع نگرانیهای بازار دانست. حجم پایین معاملات و خودداری خریداران و فروشندگان از ایجاد موقعیتهای بزرگ نشان میدهد فعالان بازار بیش از رسیدن به یک تعادل پایدار، در انتظار روشنشدن نتیجه تحولات سیاسی هستند.
دادههای سامانههای مختلف نیز به دلیل تفاوت ساعت ثبت و بازار تحت پوشش، ارقام یکسانی ارائه نمیکنند. شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز نرخ بازگشایی روز چهارشنبه را حدود ۱۹۰ هزار و ۸۵ تومان ثبت کرده، اما در بهروزرسانی دیرتر، قیمت را نزدیک ۱۹۲ هزار و ۴۰۵ تومان و سقف روز را حدود ۱۹۲ هزار و ۶۲۰ تومان نشان داده است. بنابراین نرخ ۱۹۰ هزار تومان را باید قیمت ثبتشده در بخشی از بازار یا مقطع پایانی معاملات منبع اولیه دانست، نه لزوماً آخرین نرخ تمام سامانهها.
چرا دلار در کانال ۱۹۰ هزار تومان متوقف شد؟
مهمترین عامل محدودشدن نوسان دلار، انتشار همزمان اخبار مثبت و منفی سیاسی است. از یکسو، میانجیهای منطقهای در تلاشاند با ایجاد یک توقف موقت در درگیریها، زمینه بازگشت ایران و آمریکا به مسیر دیپلماتیک را فراهم کنند. رویترز گزارش داده است که پیشنهاد یک آتشبس ۱۰ روزه برای کاهش تنش و احیای تفاهم موقت ماه گذشته به ایران منتقل شده است.
گزارشهای تکمیلی نیز از مشارکت قطر، مصر، پاکستان و عمان در این روند حکایت دارند. بر اساس اطلاعات منتشرشده، هدف طرح پیشنهادی متوقفکردن درگیری، بازگشایی مسیرهای کشتیرانی تنگه هرمز و فراهمکردن زمان برای مذاکره درباره یک توافق بلندمدتتر است. با این حال، تا پایان چهارشنبه هیچیک از طرفین این پیشنهاد را بهطور رسمی نپذیرفته بودند.
از سوی دیگر، حملات نظامی و پاسخهای متقابل ادامه پیدا کرده است. تداوم درگیری به بازار ارز یادآوری میکند که احتمال گسترش جنگ، آسیب به صادرات و دشوارترشدن دسترسی به منابع ارزی همچنان وجود دارد. این تضاد سبب شده خریداران از ترس توافق و کاهش ناگهانی قیمت وارد معامله سنگین نشوند و فروشندگان نیز به دلیل احتمال تشدید جنگ، ارز خود را در نرخهای پایین عرضه نکنند.
نتیجه این شرایط، بازاری است که ظاهراً آرام به نظر میرسد، اما میتواند با انتشار یک خبر معتبر در مدت کوتاهی چند کانال جابهجا شود.
دلار در تیرماه چقدر گران شد؟
بر اساس مبنای قیمتی ارائهشده، دلار در ابتدای تیرماه حدود ۱۵۷ هزار تومان ارزش داشت و در پایان ماه در محدوده ۱۹۰ هزار تومان قرار گرفت. به این ترتیب، قیمت اسکناس آمریکایی طی یک ماه ۳۳ هزار تومان، معادل حدود ۲۱ درصد، افزایش یافته است.
البته بازده ماهانه با توجه به انتخاب روز و ساعت شروع محاسبه متفاوت خواهد بود. برای مثال، دادههای شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز قیمت دلار در دوم تیر را ۱۶۱ هزار و ۵۰۰ تومان و نرخ بهروزشده ۳۱ تیر را ۱۹۲ هزار و ۴۰۵ تومان ثبت کردهاند. بازده محاسبهشده در این سامانه حدود ۱۹.۱۳ درصد است.
بنابراین، عبارت «رشد ۲۱ درصدی دلار در تیر» بر پایه حرکت از ۱۵۷ هزار به ۱۹۰ هزار تومان درست است، اما در گزارشهای تحلیلی بهتر است نرخ آغاز و پایان، ساعت ثبت و منبع داده نیز ذکر شود.
در هر دو شیوه محاسبه، نتیجه کلی تغییر نمیکند: تیر ۱۴۰۵ یکی از ماههای بسیار پربازده بازار ارز بوده و روند کاهشی خرداد را کاملاً معکوس کرده است.
چه عواملی دلار را ۳۳ هزار تومان بالا بردند؟
محرک اصلی رشد دلار، افزایش ریسک سیاسی و امنیتی بود. در شرایط جنگی، خانوارها و فعالان اقتصادی معمولاً برای محافظت از ارزش دارایی، بخشی از سرمایه خود را به ارز و طلا منتقل میکنند. همین تقاضای احتیاطی میتواند حتی پیش از ایجاد کمبود واقعی ارز، قیمت را افزایش دهد.
نگرانی درباره درآمدهای ارزی نیز در رشد بازار نقش داشت. اختلال در صادرات نفت، محدودیت تردد کشتیها، افزایش هزینه بیمه و دشوارترشدن انتقال پول میتواند عرضه ارز را در بازار داخلی کاهش دهد. شدت اثر این عوامل به مدت جنگ و میزان آسیب واردشده به صادرات وابسته است.
در کنار ریسک جنگ، مشکلات ساختاری اقتصاد ایران همچنان پابرجاست. تورم بالا، رشد نقدینگی، کسری بودجه و افزایش نرخ رسمی ارز، در بلندمدت ارزش ریال را تحت فشار قرار میدهند. به همین دلیل، حتی انتشار خبر آتشبس ممکن است قیمت را در کوتاهمدت کاهش دهد، اما برای آغاز یک روند نزولی پایدار، بازار به تغییرات اقتصادی عمیقتری نیاز دارد.
حمایت ۱۹۰ هزار تومانی چقدر قدرتمند است؟
محدوده ۱۹۰ هزار تومان طی معاملات اخیر به یک سطح روانی مهم تبدیل شده است. خریداران در زمان عقبنشینی قیمت به این ناحیه فعال میشوند و فروشندگان نیز برای عبور پایدار نرخ از آن به یک خبر منفی قوی نیاز دارند.
با این حال، سابقه همین ماه نشان میدهد حمایتها و مقاومتهای روانی در بازار خبرمحور میتوانند بهسرعت شکسته شوند. شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز سقف تاریخی دلار را در ۲۷ تیر حدود ۱۹۴ هزار و ۵۰۰ تومان ثبت کرده است. این رقم نشان میدهد فاصله بازار با رکورد قبلی چندان زیاد نیست.
در صورت انتشار خبر تشدید درگیری یا شکست رسمی مذاکرات، بازگشت قیمت به محدوده ۱۹۴ تا ۱۹۵ هزار تومان نخستین سناریوی قابل بررسی خواهد بود. عبور از این سطح میتواند زمینه آزمایش مرز روانی ۲۰۰ هزار تومان را فراهم کند.
در مقابل، اعلام یک آتشبس اجرایی و مورد تأیید دو طرف میتواند تقاضای احتیاطی را کاهش دهد و فروشندگان کوتاهمدت را وارد بازار کند.
آیا دلار به نیمه کانال ۱۸۰ هزار تومان برمیگردد؟
در سناریوی خوشبینانه، توافق بر سر آتشبس ۱۰ روزه، توقف واقعی حملات و آغاز مذاکرات میتواند دلار را به سمت نیمه کانال ۱۸۰ هزار تومان هدایت کند. بااینحال، واکنش بازار به کیفیت خبر بستگی دارد.
بازار میان «پیشنهاد آتشبس»، «پذیرش شفاهی» و «اجرای عملی توافق» تفاوت قائل میشود. انتشار خبری مبهم ممکن است فقط چند هزار تومان قیمت را کاهش دهد، اما توقف قابل مشاهده حملات و ارائه چارچوب روشن مذاکرات میتواند اصلاح بزرگتری ایجاد کند.
همچنین میزان مداخله بازارساز اهمیت دارد. اگر همزمان با خبر سیاسی مثبت، عرضه ارز افزایش پیدا کند، فشار نزولی تقویت خواهد شد. در غیر این صورت، کاهش قیمت ممکن است کوتاه باشد و تقاضای انباشته دوباره وارد بازار شود.
سه سناریو برای قیمت دلار در مرداد
در سناریوی نخست، آتشبس برقرار و مذاکرات آغاز میشود. در این وضعیت، دلار میتواند از کانال ۱۹۰ هزار تومان فاصله بگیرد و محدوده ۱۸۵ تا ۱۸۸ هزار تومان را آزمایش کند. ماندگاری در این سطوح به دوام توافق و دسترسی بهتر به منابع ارزی وابسته است.
در سناریوی دوم، نه توافقی شکل میگیرد و نه جنگ بهطور محسوسی گسترش مییابد. بازار در این شرایط احتمالاً میان کانالهای ۱۸۹ تا ۱۹۵ هزار تومان نوسان میکند و معاملهگران به هر خبر واکنش کوتاهمدت نشان میدهند.
سناریوی سوم، تشدید درگیری و افزایش اختلال در صادرات، حملونقل یا انتقال ارز است. در چنین وضعیتی، سقف ۱۹۴ هزار و ۵۰۰ تومانی دوباره آزمایش میشود و احتمال عبور دلار از مرز ۲۰۰ هزار تومان افزایش مییابد.
آرامش دلار واقعی نیست
ثبات دلار در پایان تیرماه بیش از آنکه از تعادل پایدار اقتصادی حکایت داشته باشد، محصول انتظار معاملهگران است. بازار هنوز نمیداند مسیر آینده از میز مذاکره عبور خواهد کرد یا از گسترش میدان جنگ؛ به همین دلیل، خریداران و فروشندگان بزرگ ترجیح دادهاند فعلاً محتاط باقی بمانند.
رشد حدود ۱۹ تا ۲۱ درصدی دلار در یک ماه نشان میدهد انتظارات تورمی و سیاسی همچنان قدرتمندند. حتی در صورت عقبنشینی کوتاهمدت قیمت پس از آتشبس، عواملی مانند تورم، کسری بودجه و محدودیت منابع ارزی میتوانند مانع کاهش پایدار شوند.
کانال ۱۹۰ هزار تومان اکنون نقطه تعادل موقت بازار است؛ نقطهای که از یک سو با امید به دیپلماسی مهار شده و از سوی دیگر، با نگرانی از جنگ حمایت میشود. شکستهشدن این تعادل به بالا یا پایین، بیش از هر چیز به خبر رسمی بعدی میان تهران و واشنگتن بستگی خواهد داشت.