طلا و سکه در تله نوسان؛ خرید یا صبر؟
بازار طلا و سکه ایران در روزهای اخیر یکی از پرنوسانترین دورههای خود را تجربه کرده است؛ دورهای که در آن قیمتها به سطوح تاریخی نزدیک شدهاند اما همزمان، تقاضا نهتنها افزایش نیافته بلکه نشانههای آشکاری از رکود و احتیاط در رفتار خریداران مشاهده میشود. بررسی معاملات روز گذشته نشان میدهد سکه طرح جدید با قیمت ۱۸۹ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان و سکه طرح قدیم با رقم ۱۸۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان دادوستد شده است؛ ارقامی که بیش از هر چیز، از فاصله گرفتن بازار از توان خرید بخش بزرگی از جامعه حکایت دارد.
در کنار این ارقام، نیمسکه با قیمت ۱۰۰ میلیون تومان، ربعسکه ۵۵ میلیون تومان و سکه یک گرمی ۲۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان معامله شده و هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز به ۱۹ میلیون و ۲۰۶ هزار و ۸۰۰ تومان رسیده است. این قیمتها در شرایطی ثبت شده که بازار نهتنها از رونق فصلی پایان سال برخوردار نیست، بلکه فعالان صنفی از کاهش محسوس معاملات و افت تولید سخن میگویند.
نوسانات بازار جهانی طلا و اثرگذاری مستقیم بر بازار داخلی
یکی از عوامل اصلی تحولات اخیر بازار طلا، نوسانات شدید قیمت جهانی این فلز گرانبهاست. به گفته نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، بازار جهانی طلا از ابتدای هفته جاری تا روز چهارشنبه حدود ۱۵۲ دلار نوسان افزایشی و کاهشی را تجربه کرده است. چنین دامنهای از نوسان در مدتزمان کوتاه، بهطور طبیعی بازارهای داخلی وابسته به طلا را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
بازار داخلی ایران که همواره نسبت به تغییرات جهانی طلا حساس بوده، در این دوره با واکنشهای سریع و بعضاً هیجانی مواجه شده است. در برخی روزها کاهش قیمتها مشاهده شده اما این افتها پایدار نبوده و بهسرعت جای خود را به افزایش مجدد داده است. همین رفتوبرگشتهای قیمتی باعث شده فضای پیشبینیناپذیری بر بازار حاکم شود؛ فضایی که تصمیمگیری را برای خریداران و حتی فروشندگان دشوار کرده است.
نقش تعیینکننده نرخ ارز در بیثباتی قیمتها
در کنار تحولات جهانی، نرخ ارز در داخل کشور یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر بازار طلا و سکه محسوب میشود. نوسانات نرخ ارز طی هفتههای اخیر، بهویژه در بازار آزاد، باعث شده قیمت طلا و سکه با شتاب بیشتری تغییر کند. حتی در روزهایی که بازار جهانی روندی نسبتاً باثبات داشته، تغییرات نرخ ارز داخلی مانع از آرامش بازار شده است.
این همزمانی نوسان در دو متغیر کلیدی یعنی طلای جهانی و نرخ ارز، شرایطی را ایجاد کرده که فعالان بازار از آن بهعنوان بیثباتی مضاعف یاد میکنند. در چنین فضایی، نه مصرفکننده واقعی و نه سرمایهگذار کوتاهمدت، تمایل چندانی به ورود جدی به بازار ندارد و ترجیح میدهد نظارهگر باقی بماند.
افت محسوس تقاضا و احتیاط سرمایهگذاران
رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران با اشاره به وضعیت تقاضا در بازار طلا تأکید کرده است که طی ماههای اخیر شرایط مطلوبی در این بخش مشاهده نمیشود. نبود ثبات قیمتی در یک ماه گذشته باعث شده بخش قابل توجهی از مردم نسبت به سرمایهگذاری در طلا محتاطتر شوند. طلا که همواره بهعنوان پناهگاه امن سرمایه در دورههای تورمی شناخته میشد، اکنون بهدلیل نوسانات شدید، بخشی از جذابیت کوتاهمدت خود را از دست داده است.
رفتار خریداران نشان میدهد بسیاری از متقاضیان بالقوه، خرید خود را به تعویق انداختهاند؛ چراکه بیم آن دارند قیمتها پس از خرید کاهش یابد یا در صورت صعود، توان جبران زیان احتمالی را نداشته باشند. این احتیاط جمعی، مستقیماً به کاهش حجم معاملات منجر شده و رکود بازار را تشدید کرده است.
شرایط اقتصادی و فشار معیشتی بر بازار طلا
یکی دیگر از عوامل کلیدی رکود بازار طلا، شرایط اقتصادی و معیشتی جامعه است. بذرافشان با اشاره به این موضوع تصریح کرده که وضعیت اقتصادی مردم موجب شده بازار طلا از ابتدای سال رونق قابل توجهی نداشته باشد. افزایش هزینههای زندگی، کاهش قدرت خرید و اولویت یافتن نیازهای ضروری، باعث شده خرید طلا و مصنوعات زینتی از سبد مصرف بسیاری از خانوارها حذف یا به حداقل برسد.
این وضعیت بیش از همه واحدهای صنفی طلا و جواهر را تحت فشار قرار داده است. فروشندگان خرد و تولیدکنندگان مصنوعات طلا با کاهش نقدینگی و افزایش هزینههای جاری مواجهاند؛ شرایطی که ادامه آن میتواند به تعطیلی یا کاهش فعالیت برخی واحدها منجر شود.
افت تولید و فروش مصنوعات طلا در سال جاری
بررسیها نشان میدهد از ابتدای سال جاری تاکنون، بین ۱۵ تا ۲۵ درصد کاهش تولید و تقاضا در بازار مصنوعات طلا ثبت شده است. این افت، هم واحدهای تولیدی و هم واحدهای توزیعی را درگیر کرده و زنجیره فعالیت صنف طلا و جواهر را با چالش مواجه ساخته است.
کاهش سفارشها، افت فروش ویترینها و کاهش گردش مالی، از جمله پیامدهای مستقیم این شرایط است. در حالی که ماههای پایانی سال معمولاً بهعنوان دوره اوج تقاضا برای مصنوعات طلا شناخته میشود، امسال نشانهای از این رونق سنتی دیده نمیشود و رکود حتی نسبت به ماههای قبل تشدید شده است.
بازار شب عید و انتظاراتی که محقق نشد
ماه پایانی سال همواره برای بازار طلا اهمیت ویژهای داشته است؛ چراکه مراسمها، هدایا و افزایش خریدهای خانوادگی معمولاً تقاضا را بالا میبرد. اما امسال، به گفته رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، نوسانات شدید جهانی و داخلی مانع از شکلگیری این موج تقاضا شده است.
بهجای افزایش خرید، بازار با احتیاط و حتی عقبنشینی خریداران روبهروست. بسیاری از واحدهای صنفی که انتظار داشتند بخشی از رکود ماههای قبل در شب عید جبران شود، اکنون با نگرانی به روزهای آینده مینگرند.
دامنه نوسان قیمتها در هفته گذشته
بر اساس اظهارات بذرافشان، بازار طلا و سکه در هفته گذشته نوساناتی در حدود یک تا هشت درصد را تجربه کرده است. قیمت سکه در بازه ۱۸۷ تا ۱۹۵ میلیون تومان در رفتوبرگشت بوده و قیمت هر گرم طلا نیز بین حدود ۱۸ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان تا حدود ۱۹ میلیون و ۲۹۰ هزار تومان نوسان داشته است.
این دامنه نوسان، اگرچه برای بازارهای مالی امری طبیعی محسوب میشود، اما برای بازاری که بخش قابل توجهی از خریداران آن مصرفکنندگان عادی هستند، شوکآور است و اعتماد عمومی را کاهش میدهد.
جمعبندی
بازار طلا و سکه ایران در مقطع کنونی در وضعیتی دوگانه قرار دارد؛ از یک سو قیمتها به سطوحی رسیدهاند که از انتظارات تورمی و تأثیر نوسانات جهانی و ارزی حکایت دارد و از سوی دیگر، تقاضا بهشدت کاهش یافته و رکود بر بازار سایه انداخته است. نوسانات همزمان بازار جهانی طلا و نرخ ارز داخلی، همراه با فشارهای معیشتی و کاهش قدرت خرید مردم، باعث شده طلا از کالای پرتقاضای سنتی به بازاری محتاطانه و کمتحرک تبدیل شود. ادامه این روند میتواند پیامدهای عمیقتری برای صنف طلا و جواهر به همراه داشته باشد؛ مگر آنکه ثبات نسبی در متغیرهای کلان اقتصادی ایجاد شود و اعتماد از دسترفته خریداران بهتدریج بازگردد.