بیتکوین در سراشیبی؛ آیا بزرگترین رمزارز جهان جایگاه خود را از دست میدهد؟
بازار رمزارزها بار دیگر شاهد یکی از پرنوسانترین دورههای خود است؛ دورهای که در آن بیتکوین بهعنوان لیدر این بازار، نهتنها بخش بزرگی از رشدهای پیشین را از دست داده، بلکه با پرسشهای بنیادینی درباره آینده و کارکرد خود مواجه شده است. افت بیش از ۱۶ درصدی قیمت بیتکوین در یک هفته و کاهش بیش از ۲۲ درصدی آن در مقیاس ماهانه، تنها نشانههای ظاهری بحرانی عمیقتر هستند که ریشههای آن را باید در تلاقی سیاست، اقتصاد کلان، رفتار سرمایهگذاران نهادی و تغییر انتظارات بازار جستوجو کرد.
شتاب گرفتن روند نزولی بیتکوین
بیتکوین طی روزهای اخیر یکی از شدیدترین اصلاحهای قیمتی خود را از اکتبر ۲۰۲۴ تجربه کرده است. عقبنشینی قیمت تا مرز ۶۰ هزار دلار در روز پنجشنبه، پایینترین سطح از ۱۱ اکتبر ۲۰۲۴ محسوب میشود و ادامه همان موج نزولی است که از سقوط به زیر ۸۰ هزار دلار در هفته پیش آغاز شد. هرچند معاملات صبح جمعه و شنبه نشانههایی از بازگشت موقت را نشان داد و قیمت تا محدوده ۶۹ هزار دلار نیز پیش رفت، اما این رشدهای مقطعی نتوانستهاند تصویر کلی بازار را تغییر دهند.
فاصله عمیق قیمت فعلی با رکورد تاریخی ۱۲۲ هزار و ۲۰۰ دلاری اکتبر گذشته، از سقوطی نزدیک به ۴۷ درصد حکایت دارد؛ رقمی که حتی برای بازاری عادتکرده به نوسان نیز قابلتوجه است. این افت، بیش از آنکه یک اصلاح تکنیکال کوتاهمدت تلقی شود، بازتاب تغییر فاز انتظارات سرمایهگذاران نسبت به آینده بیتکوین است.
حمایت سیاسی که به بار ننشست
یکی از مهمترین محرکهای رشد بیتکوین در اواخر سال ۲۰۲۴، پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا بود. بازار رمزارزها این رویداد را نشانهای از اتخاذ سیاستهای نرمتر و دوستانهتر در قبال داراییهای دیجیتال تعبیر کرد و همین خوشبینی، بیتکوین را برای نخستینبار به بالای ۱۰۰ هزار دلار رساند. اما این موج صعودی دوام چندانی نداشت و تقریباً تمام آنچه پس از انتخابات به دست آمده بود، در ماههای بعد از بین رفت.
از اکتبر ۲۰۲۵، همزمان با تشدید نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی و پیچیدهتر شدن فضای نظارتی، بیتکوین وارد مسیری نزولی شد که همچنان ادامه دارد. توقف لایحه مورد حمایت ترامپ برای تنظیم بازار داراییهای دیجیتال در سنای آمریکا، بهدلیل اختلاف میان بانکها و شرکتهای رمزارزی، ضربهای جدی به اعتماد بازار وارد کرد. این بنبست قانونی، پیام روشنی برای سرمایهگذاران داشت: حتی با حمایت سیاسی ظاهری، آینده مقرراتی رمزارزها همچنان مبهم است.
حاشیههای سیاسی و تشدید نگرانیها
بر پیچیدگی شرایط، گزارشهای رسانهای نیز افزودهاند. افشای حمایت یکی از اعضای خاندان سلطنتی امارات از سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیون دلاری در شرکت ورلد لیبرتی فایننشیال وابسته به خانواده ترامپ، توجه کنگره آمریکا را به خود جلب کرده است. دموکراتها و برخی ناظران، نسبت به تضاد منافع احتمالی و خلأهای نظارتی هشدار دادهاند؛ مسائلی که میتواند به تشدید فشار سیاسی بر بازار رمزارزها بینجامد.
در کنار این عوامل، نگرانیها درباره سیاست پولی آمریکا نیز نقش مهمی در تضعیف بیتکوین داشته است. نامزدی کوین وارش برای ریاست فدرال رزرو، که به دیدگاههای سختگیرانه و حمایت از نرخهای بهره بالاتر شناخته میشود، سیگنالی منفی برای داراییهای پرریسک ارسال کرده است. افزایش نرخ بهره معمولاً سرمایه را از بازارهایی مانند رمزارزها به سمت ابزارهای کمریسکتر هدایت میکند و همین انتظار، فشار فروش را تشدید کرده است.
زیر سؤال رفتن روایت «طلای دیجیتال»
بیتکوین از بدو تولد خود پس از بحران مالی ۲۰۰۸، با ادعای ایفای نقش جایگزین نظام بانکی سنتی و ابزاری برای حفظ ارزش در برابر تورم معرفی شد. اما دادههای یک سال گذشته، این روایت را با چالشی جدی مواجه کرده است. در حالی که قیمت بیتکوین طی ۱۲ ماه اخیر ۲۸ درصد کاهش یافته، بهای طلا در همین بازه ۷۲ درصد رشد داشته است؛ مقایسهای که برای بسیاری از سرمایهگذاران، معنایی روشن دارد.
رفتار قیمتی بیتکوین در دورههای تنش اقتصادی و ژئوپلیتیکی نیز به این تردیدها دامن زده است. برخلاف انتظار از یک دارایی امن، بیتکوین اغلب همجهت با داراییهای ریسکی مانند سهام حرکت کرده است. نمونه بارز آن، افت نزدیک به ۱۰ درصدی بیتکوین پس از اعلام تعرفههای موسوم به روز آزادی ترامپ در آوریل ۲۰۲۵ بود؛ افتی که همزمان با کاهش شاخص S&P 500 رخ داد و بار دیگر همبستگی بیتکوین با بازار سهام را برجسته کرد.
عقبنشینی سرمایهگذاران نهادی
یکی از ستونهای اصلی رشد بیتکوین در سالهای اخیر، ورود سرمایهگذاران نهادی و توسعه صندوقهای قابل معامله در بورس بود. اما این ستون نیز نشانههای فرسایش را بروز داده است. صندوقهای ETF بیتکوین طی ماههای گذشته با خروج سرمایه قابلتوجهی مواجه شدهاند؛ روندی که نشان میدهد نهادهای مالی بزرگ، ریسک این بازار را بیش از گذشته جدی گرفتهاند.
گزارش دویچهبانک حاکی از آن است که تنها در ماه ژانویه بیش از سه میلیارد دلار سرمایه از این صندوقها خارج شده است. این رقم در ادامه خروج دو میلیارد دلاری دسامبر و حدود هفت میلیارد دلاری نوامبر سال گذشته قرار میگیرد. چنین ارقامی، بهوضوح از تغییر جهت سرمایه نهادی حکایت دارد؛ تغییری که میتواند پیامدهای بلندمدتی برای نقدشوندگی و ثبات بازار بیتکوین داشته باشد.
ریسکهای فنی و سایه ناامنی
در کنار عوامل سیاسی و اقتصادی، نگرانیهای فنی نیز دوباره به کانون توجه بازگشتهاند. احتمال هک شدن شبکه بیتکوین، آسیبپذیری صرافیها و ریسکهای زیرساختی، موضوعاتی هستند که هرچند پیشتر نیز مطرح بودند، اما اکنون بیش از گذشته در قیمتگذاری بازار منعکس میشوند. بهگفته رایان راسموسن از شرکت بیتوایز، سرمایهگذاران این ریسکها را دیگر نادیده نمیگیرند و همین نگاه محتاطانه، فشار مضاعفی بر قیمت وارد کرده است.
سرایت بحران به شرکتهای دارنده بیتکوین
افت بیتکوین تنها به خود این دارایی محدود نمانده و شرکتهایی را که رمزارزها را وارد ترازنامه خود کردهاند، نیز تحت فشار قرار داده است. این شرکتها که از موفقیت استراتژی مایکل سیلور و رویکرد دوستانه ترامپ الهام گرفته بودند، اکنون با تبعات نوسان شدید بازار روبهرو شدهاند.
سهام شرکت استراتژی بهعنوان بزرگترین دارنده شرکتی بیتکوین، از ۴۵۷ دلار در ژوئیه به حدود ۱۱۱ دلار سقوط کرده و به پایینترین سطح از اوت ۲۰۲۴ رسیده است. افت بیش از ۱۱ درصدی سهام این شرکت در یک روز، نشاندهنده شکنندگی مدل کسبوکارهایی است که بهشدت به قیمت بیتکوین وابستهاند. این وضعیت به دیگر شرکتها نیز سرایت کرده و سهام اسمارتر وب کامپانی، ناکاموتو و متاپلنت ژاپن کاهشهای قابلتوجهی را تجربه کردهاند.
جمعبندی
آنچه امروز در بازار بیتکوین مشاهده میشود، صرفاً یک افت قیمتی مقطعی نیست، بلکه بازتاب بحرانی چندوجهی است که از تلاقی سیاست، اقتصاد کلان، رفتار سرمایهگذاران نهادی و تردیدهای بنیادین نسبت به ماهیت این دارایی شکل گرفته است. از دست رفتن حمایت سیاسی مؤثر، خروج سرمایه نهادی، همبستگی با داراییهای پرریسک و مقایسه نامطلوب با طلا، همگی جایگاه بیتکوین را بهعنوان طلای دیجیتال با چالش مواجه کردهاند. آینده این رمزارز بیش از هر زمان دیگری به بازسازی اعتماد، شفافیت نظارتی و توانایی آن در ایفای نقشی متفاوت از بازار سهام وابسته است؛ آزمونی دشوار که نتیجه آن، مسیر سالهای پیشروی بازار رمزارزها را تعیین خواهد کرد.