بازار لوازم خانگی قفل شد؛ گرانی ۸۰ درصدی و فرار مشتریان از خرید کالای نو | چه زمانی قیمت‌ها کاهش می‌یابد؟
بازار لوازم خانگی ایران در روزهای پایانی مهرماه ۱۴۰۵ شرایط متفاوتی را تجربه می‌کند. برخلاف دوره‌هایی که کمبود کالا یا افزایش تقاضا موجب رشد قیمت‌ها می‌شد، اکنون بسیاری از فروشگاه‌ها با وجود عرضه محصولات مختلف، مشتریان کمتری دارند.
بررسی پرونده خبرگزاری ایسنا درباره وضعیت فروشندگان، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نشان می‌دهد رکود فعلی تنها نتیجه افزایش قیمت‌ها نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، از جمله کاهش قدرت خرید، بی‌ثباتی قیمت‌ها و دشواری تأمین مالی، بازار را تحت فشار قرار داده است.
در همین زمینه، حسین شهرستانی، نایب‌رئیس اتحادیه لوازم خانگی، در گفت‌وگویی که ۱۹ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، اعلام کرد قیمت محصولات این بازار از نهم اسفند سال گذشته در مجموع حدود ۸۰ درصد افزایش داشته است. این رقم ارزیابی یک مقام صنفی است و به معنای افزایش دقیق و یکسان قیمت همه مدل‌ها نیست.
این وضعیت نشان می‌دهد بازار با نوعی رکود تورمی مواجه است؛ شرایطی که در آن قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کنند، اما حجم خرید و فروش کاهش می‌یابد.
چرا قیمت لوازم خانگی همچنان افزایش پیدا می‌کند؟
یکی از پرسش‌های مهم خریداران این است که چرا با وجود کاهش تقاضا، قیمت لوازم خانگی همچنان در سطوح بالا باقی مانده است.
پاسخ را باید در ساختار هزینه تولید جست‌وجو کرد. تولیدکنندگان برای ساخت محصولاتی مانند یخچال، ماشین لباسشویی، اجاق گاز و تلویزیون به مواد اولیه متنوعی از جمله فولاد، ورق‌های فلزی، مواد پتروشیمی، قطعات الکترونیکی و تجهیزات فنی نیاز دارند.
افزایش بهای این مواد، هزینه تمام‌شده تولید را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، بخشی از قطعات و تجهیزات مورد نیاز تولیدکنندگان داخلی همچنان به واردات وابسته است و نوسانات نرخ ارز می‌تواند قیمت آنها را تغییر دهد.
بررسی‌های منتشرشده درباره معاملات مواد اولیه در بورس کالا نیز از افزایش قابل‌توجه قیمت برخی نهاده‌های مورد استفاده صنعت لوازم خانگی طی یک سال گذشته حکایت دارد.
در چنین شرایطی، تولیدکننده حتی اگر با کاهش سفارش‌ها مواجه شود، الزاماً نمی‌تواند قیمت محصول را پایین بیاورد؛ زیرا هزینه جایگزینی مواد اولیه و تأمین سرمایه در گردش همچنان بالاست.
این مسئله یکی از دلایل شکل‌گیری شکاف میان انتظار مصرف‌کنندگان برای کاهش قیمت و محدودیت تولیدکنندگان در ارائه محصولات ارزان‌تر است.
قیمت یخچال و ماشین لباسشویی؛ خرید لوازم ضروری چقدر دشوار شده است؟
نگاهی به قیمت‌های گزارش‌شده در بازار نشان می‌دهد خرید لوازم خانگی به سرمایه قابل‌توجهی نیاز دارد.
بر اساس گزارش میدانی خبرگزاری مهر که ۱۵ مهرماه منتشر شد، قیمت یک مدل یخچال سایدبای‌ساید جی‌پلاس حدود ۲۰۰ میلیون تومان گزارش شده بود. در همان بررسی، قیمت بسیاری از ماشین‌های لباسشویی میان‌رده در محدوده ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان قرار داشت.
قیمت تلویزیون‌های هوشمند میان‌رده نیز بسته به مشخصات فنی و برند در محدوده‌های متفاوتی گزارش شد. این ارقام مربوط به نمونه‌های بررسی‌شده در زمان انتشار گزارش هستند و نباید آنها را قیمت قطعی تمام محصولات در بازار امروز دانست.
افزایش هزینه تجهیز خانه به‌ویژه برای زوج‌های جوان و خانواده‌هایی که به تعویض چند وسیله ضروری نیاز دارند، فشار بیشتری ایجاد کرده است.
در نتیجه، برخی خانوارها به جای خرید هم‌زمان چند محصول، تنها ضروری‌ترین وسیله را تهیه می‌کنند و خرید سایر اقلام را به آینده موکول می‌کنند.
بازار لوازم خانگی دست‌دوم رونق گرفت؛ مردم به جای خرید نو تعمیر می‌کنند
یکی از مهم‌ترین پیامدهای گرانی، تغییر رفتار خریداران است.
در گذشته، بسیاری از خانواده‌ها پس از فرسوده شدن وسایلی مانند یخچال یا ماشین لباسشویی، برای خرید مدل جدید اقدام می‌کردند؛ اما اکنون هزینه بالای جایگزینی باعث شده تعمیر وسایل قدیمی در اولویت قرار بگیرد.
گزارش منتشرشده در ۲۴ مهرماه به نقل از ایسنا نیز نشان می‌دهد فروشندگان کالاهای دست‌دوم از مراجعه خانواده‌ها و زوج‌های جوان برای تهیه وسایل ضروری کارکرده سخن گفته‌اند.
این تغییر رفتار از نظر اقتصادی قابل‌توجه است؛ زیرا بازار تعمیرات و قطعات یدکی را به یکی از گزینه‌های اصلی مصرف‌کنندگان تبدیل می‌کند.
بااین‌حال، خرید کالای دست‌دوم هم بدون ریسک نیست. احتمال خرابی قطعات، نبود ضمانت معتبر، مصرف بالاتر انرژی و هزینه تعمیرات آینده می‌تواند صرفه‌جویی اولیه را کاهش دهد.
بنابراین خریداران باید علاوه بر قیمت، سلامت فنی دستگاه، هزینه قطعات و امکان دریافت خدمات تعمیر را نیز بررسی کنند.
فروش اقساطی لوازم خانگی؛ چرا این راهکار هم با مشکل مواجه شده است؟
کاهش قدرت خرید خانوارها باعث افزایش اهمیت فروش اقساطی شده است؛ اما اجرای این شیوه برای همه فروشندگان امکان‌پذیر نیست.
در شرایط تورمی، فروشنده‌ای که محصول خود را با اقساط بلندمدت عرضه می‌کند، ممکن است هنگام دریافت آخرین قسط، برای خرید مجدد همان محصول به سرمایه بیشتری نیاز داشته باشد.
حسین شهرستانی نیز در اظهارات اخیر خود تأکید کرده که محدودیت سرمایه فروشندگان خرد، نقدی شدن بخشی از معاملات کارخانه‌ها و دسترسی دشوار به تسهیلات بانکی، فروش اقساطی را پیچیده‌تر کرده است.
از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان نیز باید به هزینه نهایی خرید اقساطی توجه کنند. ممکن است قیمت تمام‌شده یک محصول پس از محاسبه سود، کارمزد و هزینه‌های جانبی به میزان قابل‌توجهی بیشتر از قیمت نقدی باشد.
در نتیجه، خرید اعتباری زمانی می‌تواند به رونق پایدار بازار کمک کند که شرایط بازپرداخت با درآمد خانوارها متناسب باشد.
تولیدکنندگان لوازم خانگی زیر فشار هزینه و کاهش فروش
رکود بازار فقط فروشندگان را تحت تأثیر قرار نداده است؛ بلکه تولیدکنندگان نیز با مشکلات پیچیده‌تری روبه‌رو هستند.
زمانی که تقاضا کاهش پیدا می‌کند، سرعت فروش محصولات کارخانه‌ها پایین می‌آید و بخشی از سرمایه آنها در موجودی کالا باقی می‌ماند.
از طرف دیگر، افزایش هزینه مواد اولیه، دستمزد، انرژی و حمل‌ونقل موجب می‌شود تأمین منابع مالی مورد نیاز تولید دشوارتر شود.
اگر این روند ادامه پیدا کند، احتمال کاهش ظرفیت تولید، محدود شدن سرمایه‌گذاری در محصولات جدید و افزایش فشار بر اشتغال این صنعت وجود خواهد داشت.
نکته مهم آن است که افزایش قیمت فروش همیشه به معنای افزایش سود تولیدکننده نیست. ممکن است درآمد اسمی یک شرکت بیشتر شود، اما به دلیل افزایش سریع‌تر هزینه‌ها، حاشیه سود واقعی کاهش پیدا کند.
به همین دلیل، تحلیل وضعیت صنعت لوازم خانگی باید علاوه بر قیمت محصولات، شاخص‌هایی مانند میزان تولید، موجودی انبار، فروش واقعی و هزینه تأمین مالی را نیز در نظر بگیرد.
آیا کاهش قیمت لوازم خانگی در ماه‌های آینده امکان‌پذیر است؟
با توجه به شرایط فعلی، کاهش پایدار قیمت لوازم خانگی به چند متغیر مهم وابسته است.
نخستین عامل، ثبات نرخ ارز و کاهش نوسانات هزینه واردات قطعات است. دومین عامل، بهبود شرایط تأمین مواد اولیه و کاهش هزینه‌های تولید محسوب می‌شود.
عامل سوم نیز تقویت قدرت خرید خانوارهاست. حتی اگر تولیدکنندگان بتوانند محصولات بیشتری عرضه کنند، بدون وجود تقاضای مؤثر، رونق معاملات شکل نخواهد گرفت.
البته افزایش قدرت خرید از مسیر اعتباردهی نیز باید با دقت مدیریت شود؛ زیرا افزایش تقاضا بدون بهبود عرضه می‌تواند خود به فشار تورمی تازه منجر شود.
بر این اساس، در شرایط فعلی نمی‌توان زمان مشخصی برای کاهش قیمت یخچال، لباسشویی و سایر لوازم خانگی اعلام کرد. آنچه روشن است، ضرورت اصلاح هم‌زمان عوامل مؤثر بر عرضه و تقاضاست.
راه خروج از رکود بازار لوازم خانگی چیست؟
بررسی مشکلات صنعت لوازم خانگی نشان می‌دهد کنترل صرف قیمت نهایی، راهکار کافی برای بازگشت رونق نیست.
شفاف‌سازی هزینه‌های تولید، تسهیل تأمین مواد اولیه، بهبود دسترسی کارخانه‌ها به سرمایه در گردش و ایجاد ثبات در سیاست‌های ارزی می‌تواند بخشی از فشار بر تولیدکنندگان را کاهش دهد.
در طرف تقاضا نیز طراحی تسهیلات خرید با نرخ و شرایط بازپرداخت متناسب با توان خانوارها اهمیت دارد.
همچنین توسعه رقابت، ارتقای کیفیت محصولات داخلی، افزایش خدمات پس از فروش و حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان می‌تواند اعتماد خریداران را تقویت کند.
حمایت از تولیدکننده و مصرف‌کننده باید مکمل یکدیگر باشند؛ زیرا تولید بدون مشتری و تقاضا بدون امکان عرضه پایدار، نمی‌تواند به رونق بلندمدت منجر شود.
آینده بازار لوازم خانگی؛ رکود ادامه پیدا می‌کند؟
بازار لوازم خانگی ایران در مهرماه ۱۴۰۵ با یک تناقض مهم روبه‌روست: کالا در بازار وجود دارد، اما بخش قابل‌توجهی از خانوارها توان خرید آن را ندارند.
ادامه این وضعیت می‌تواند فاصله میان نیاز مصرف‌کنندگان و توان مالی آنها را بیشتر کند و تقاضا برای تعمیر وسایل قدیمی و خرید محصولات دست‌دوم را افزایش دهد.
در مقابل، ایجاد ثبات اقتصادی، کاهش فشار هزینه‌های تولید و توسعه روش‌های تأمین مالی قابل‌اتکا می‌تواند زمینه بازگشت تدریجی خریداران را فراهم کند.
در نهایت، آینده قیمت لوازم خانگی بیش از آنکه به تصمیم یک فروشنده یا تولیدکننده وابسته باشد، به وضعیت اقتصاد کلان، هزینه مواد اولیه و قدرت خرید خانوارها گره خورده است. تا زمانی که این سه عامل به تعادل نرسند، احتمال تداوم رکود بازار وجود دارد؛ حتی اگر فروشگاه‌ها همچنان مملو از کالا باشند.
