بازار لوازم خانگی در رکود؛ فروشنده کالا دارد، مشتری پول ندارد / هشدار درباره کالای ایرانی با برند خارجی
بررسی میدانی تازه بازار نشان می‌دهد مشکل اصلی این روزها کمبود کالا نیست؛ قدرت خرید پایین آمده است.
فروشندگان می‌گویند همچنان مراجعه‌کننده وجود دارد، اما رفتار مشتری با گذشته تفاوت کرده است. بسیاری از افراد چند فروشگاه را می‌بینند، قیمت می‌گیرند، شرایط اقساطی را می‌پرسند و در نهایت خرید را عقب می‌اندازند.
در بسیاری از خانوارها خرید نیز دیگر به شکل همزمان انجام نمی‌شود. اگر ماشین لباسشویی خراب شده باشد، بودجه فقط صرف جایگزینی همان وسیله می‌شود و خرید تلویزیون، یخچال جدید یا سایر لوازم تا ماه‌ها به تعویق می‌افتد. گزارش میدانی امروز نیز تأیید می‌کند خریدهای چندقلمی، به‌ویژه برای جهیزیه، کاهش یافته و خانواده‌ها بیشتر به خرید مرحله‌ای روی آورده‌اند.
این همان وضعیتی است که فعالان صنفی از ماه‌ها قبل درباره آن هشدار می‌دادند. اکبر پازوکی، از فعالان صنفی بازار لوازم خانگی، پیش‌تر کاهش قدرت خرید را عامل اصلی رکود توصیف کرده و گفته بود بخش بزرگی از خانوارها به‌جای تعویض وسیله، تعمیر آن را ترجیح می‌دهند.
قیمت لوازم خانگی به کجا رسیده است؟
بررسی امروز بازار نشان می‌دهد هزینه خرید حتی مدل‌های میان‌رده برای بسیاری از خانوارها سنگین شده است.
برای نمونه، یک یخچال سایدبای‌ساید ۳۲ فوت جی‌پلاس در گزارش میدانی امروز حدود ۲۰۰ میلیون تومان قیمت داشته است. ماشین‌های لباسشویی میان‌رده عمدتاً در محدوده ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان عرضه می‌شوند و مدل‌های بالاتر می‌توانند از این سطح عبور کنند. تلویزیون‌های هوشمند میان‌رده نیز بسته به اندازه و فناوری صفحه نمایش حدود ۳۰ تا ۷۰ میلیون تومان قیمت دارند.
| گروه کالا | محدوده تقریبی قیمت در مهر ۱۴۰۵ |
|---|---|
| یخچال و فریزر متعارف | ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان |
| ماشین لباسشویی | ۶۰ تا ۱۱۴ میلیون تومان |
| تلویزیون | ۴۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان |
| ماشین ظرفشویی | ۵۰ تا ۱۱۰ میلیون تومان |
| اجاق گاز | ۳۰ تا ۷۰ میلیون تومان |
| جاروبرقی معمولی | حدود ۱۵ تا ۳۰ میلیون تومان |
بر این اساس، حتی انتخاب محصولات متوسط از پنج گروه اصلی می‌تواند هزینه تجهیز یک خانه را به چندصد میلیون تومان برساند.
این ارقام توضیح می‌دهند چرا مشتری در بازار حضور دارد اما خرید انجام نمی‌دهد؛ فاصله قیمت با درآمد خانوار به اندازه‌ای افزایش یافته که تصمیم خرید از یک انتخاب مصرفی ساده به یک تصمیم مالی بزرگ تبدیل شده است.
فروش لوازم خانگی از ابتدای شهریور چقدر افت کرده است؟
گزارش‌های بازار امین‌حضور در ابتدای مهر نیز تصویر مشابهی ارائه می‌دادند.
فروشندگان این بازار از رشد حداقل ۲۰ درصدی قیمت برخی کالاها از ابتدای شهریور و کاهش شدید تعداد معاملات خبر داده‌اند. در بعضی فروشگاه‌ها حتی گفته شده فروش نسبت به دوره‌های عادی به حدود یک‌پنجم رسیده است. این اعداد گزارش فروشندگان و مشاهدات میدانی هستند و آمار رسمی کل کشور محسوب نمی‌شوند، اما شدت رکود در یکی از اصلی‌ترین مراکز فروش تهران را نشان می‌دهند.
ترکیب رشد قیمت و افت فروش اکنون بازار را در وضعیتی قرار داده که نه تولیدکننده امکان کاهش جدی قیمت را دارد و نه مصرف‌کننده توان همراهی با نرخ‌های جدید را.
ماجرای فروش کالای ایرانی با برند خارجی چیست؟
در کنار رکود، بخش حساس‌تر گزارش امروز به موضوع اصالت کالا مربوط است.
یکی از فروشندگان بازار در گفت‌وگو با خبرنگار مهر ادعا کرده در برخی موارد محصولاتی که در داخل تولید می‌شوند به مناطق مرزی منتقل و پس از تغییر برند، بسته‌بندی یا مشخصات ظاهری، دوباره با ظاهر یک کالای خارجی به بازار برمی‌گردند.
این روایت از آن جهت مهم است که خریدار ممکن است قیمت یک محصول خارجی را پرداخت کند، اما منشأ واقعی کالا با اطلاعات درج‌شده روی بسته‌بندی یکسان نباشد.
با این حال باید بر یک نکته تأکید کرد: این موضوع در گزارش فعلی به نقل از یک فروشنده مطرح شده و آمار رسمی یا گزارش قضایی مستقلی که حجم چنین تخلفی را مشخص کند منتشر نشده است.
بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت تمام کالاهای خارجی یا بازار مرزی با چنین مشکلی روبه‌رو هستند؛ مسئله اصلی این است که مصرف‌کننده برای تشخیص اصالت نباید فقط به نام برند، ظاهر کارتن یا ادعای فروشنده اتکا کند.
تغییر مهم در واردات لوازم خانگی کره‌ای
موضوع اصالت کالا در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که مقررات واردات مرزی نیز اخیراً تغییر کرده است.
سازمان توسعه تجارت در چهارم مهر محدودیت واردات لوازم خانگی با برندهای کره‌جنوبی را برای تعاونی‌های مرزنشین برداشت. طبق توضیح رسمی این سازمان، این تصمیم صرفاً شرایط تعاونی‌ها را با رویه‌های کولبری و ملوانی یکسان کرده است.
بنابراین این اتفاق به معنای آزادشدن عمومی واردات تجاری یا بازگشت رسمی شرکت‌هایی مانند سامسونگ و ال‌جی به ایران نیست.
ورود کالا از مسیر مرزی با بازگشت نمایندگی رسمی یک برند تفاوت دارد؛ ممکن است کالا اصل باشد، اما خدمات پس از فروش رسمی شرکت سازنده در ایران وجود نداشته باشد.
همین فاصله میان «اصل بودن کالا» و «داشتن گارانتی و خدمات معتبر» یکی از نکاتی است که خریداران باید به آن توجه کنند.
کالای قاچاق ارزان است، اما هزینه واقعی بعداً مشخص می‌شود
گزارش دیگری که شهریور امسال درباره بازار لوازم خانگی منتشر شد، به همین مسئله پرداخته بود.
در آن گزارش تأکید شده بود کالای فاقد مسیر رسمی ممکن است هنگام خرید قیمت پایین‌تری داشته باشد، اما پس از خرابی مشکل اصلی شروع می‌شود؛ زیرا برد الکترونیکی، موتور، کمپرسور یا سایر قطعات اصلی ممکن است از مسیر رسمی در دسترس نباشند و تعمیرکار مجاز نیز نتواند خدمات ارائه کند.
نبود نمایندگی رسمی یک پیامد دیگر نیز دارد: افزایش فعالیت مراکز تعمیراتی که خود را با عناوینی مانند «نمایندگی رسمی» معرفی می‌کنند، در حالی که امکان راستی‌آزمایی این ادعا برای مصرف‌کننده همیشه آسان نیست.
به همین دلیل قیمت پایین‌تر هنگام خرید الزاماً به معنی خرید اقتصادی‌تر در طول عمر محصول نیست.
خریدار چگونه اصالت لوازم خانگی را بررسی کند؟
یکی از ابزارهای رسمی برای کاهش این ریسک، سامانه جامع گارانتی است.
برای گروه بزرگی از لوازم خانگی، شناسه رهگیری روی محصول، کارتن و اسناد گارانتی درج می‌شود و خریدار می‌تواند اطلاعاتی مانند برند، مدل، تولیدکننده یا واردکننده و شرکت ارائه‌دهنده خدمات را استعلام کند.
وزارت صمت و ستاد مبارزه با قاچاق کالا پیش‌تر اعلام کرده‌اند اعتبار خدمات پس از فروش لوازم خانگی بزرگ از طریق سامانه جامع گارانتی قابل بررسی است. همچنین کالاهای مشمول شامل یخچال، فریزر، تلویزیون، لباسشویی، ظرفشویی، کولرگازی، مایکروویو و جاروبرقی می‌شوند.
بر اساس ضوابط این سامانه، خریدار باید پیش از پرداخت نهایی مطمئن شود شناسه رهگیری کالا معتبر است، مدل و برند نمایش‌داده‌شده در استعلام با محصول مقابل او تطابق دارد و نام شرکت گارانتی‌کننده نیز در سامانه ثبت شده است.
این مرحله به‌خصوص برای محصولاتی که با عنوان «خارجی» یا «وارداتی» فروخته می‌شوند اهمیت بیشتری دارد.
چرا تعمیر جای خرید را گرفته است؟
رکود بازار یک برنده ناخواسته نیز داشته است: بازار تعمیرات.
وقتی تعویض یک یخچال به ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان و خرید یک لباسشویی جدید به ده‌ها میلیون تومان هزینه نیاز دارد، بسیاری از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند چند میلیون تومان بابت تعمیر وسیله قدیمی پرداخت کنند.
گزارش امروز بازار نیز تأیید می‌کند افزایش قیمت‌ها باعث شده تعمیر وسیله برای بخش بیشتری از خانوارها گزینه قابل‌تحمل‌تری باشد.
این رفتار در کوتاه‌مدت تقاضای خرید کالای نو را کاهش می‌دهد و فشار رکودی بازار را بیشتر می‌کند.
چشم‌انداز بازار لوازم خانگی؛ مشکل اصلی همچنان قدرت خرید است
بازار فعلی برخلاف برخی دوره‌های گذشته بیش از آنکه با بحران عرضه روبه‌رو باشد، گرفتار بحران تقاضای مؤثر است.
فروشگاه‌ها کالا دارند، تولید ادامه دارد و انواع مدل‌ها در ویترین دیده می‌شوند؛ اما مشتری توان تبدیل نیاز خود به خرید را ندارد. از سوی دیگر تولیدکننده نیز با افزایش هزینه مواد اولیه، قطعات، ارز و هزینه جایگزینی موجودی مواجه است و فضای چندانی برای کاهش جدی قیمت ندارد.
به همین دلیل ممکن است بازار برای مدتی در همین وضعیت باقی بماند: قیمت‌های بالا، فروش محدود و افزایش تمایل به خرید اقساطی یا تعمیر وسایل قدیمی.
در کنار آن، مسئله اصالت کالا به دومین ریسک جدی مصرف‌کننده تبدیل شده است.
خریدار امروز باید علاوه بر مقایسه قیمت، منشأ کالا، شناسه رهگیری، گارانتی معتبر، شرکت خدمات‌دهنده و امکان تأمین قطعه را نیز بررسی کند.
در بازاری که یک یخچال یا ماشین لباسشویی می‌تواند بخش بزرگی از درآمد چندماهه یک خانوار را به خود اختصاص دهد، خرید کالایی با هویت یا خدمات نامشخص تنها یک اشتباه کوچک نیست؛ ممکن است ده‌ها یا حتی صدها میلیون تومان سرمایه خانوار را در معرض ریسک قرار دهد.
بازار لوازم خانگی مهر ۱۴۰۵ از نظر عرضه خالی نیست؛ آنچه خالی شده، قدرت خرید بخش بزرگی از مشتریان است. و تا زمانی که این شکاف میان قیمت و درآمد کاهش پیدا نکند، شلوغی مراکز فروش الزاماً به معنی رونق معاملات نخواهد بود.