قیمت خرید تضمینی گندم ۸۵ هزار تومان می‌شود؟ جهش ۷۱ درصدی روی میز شورای قیمت‌گذاری
محمدجواد عسکری، رئیس کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس، امروز ۱۲ مهر اعلام کرد پیشنهاد فعلی اعضای شورای قیمت‌گذاری محصولات اساسی کشاورزی برای خرید تضمینی گندم سال زراعی جدید به‌طور متوسط ۸۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم است.
با این حال، عسکری صراحتاً تأکید کرده این عدد هنوز در مرحله بررسی و ارزیابی قرار دارد و نباید آن را به‌عنوان نرخ قطعی خرید تضمینی اعلام کرد. رقم نهایی باید پس از بررسی هزینه‌های تولید، شرایط اقتصادی و جمع‌بندی فرآیند قیمت‌گذاری مشخص شود.
همین تفکیک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتشار عدد ۸۵ هزار تومان می‌تواند روی تصمیم کشاورزان برای کشت، بازار نهاده‌ها و حتی معاملات آزاد گندم اثر بگذارد، در حالی که هنوز مصوبه نهایی ابلاغ نشده است.
قیمت خرید تضمینی گندم چقدر افزایش می‌کند؟
نرخ خرید تضمینی گندم در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ حدود ۴۹ هزار و ۵۵۰ تومان اعلام شده بود. بنابراین اگر پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی بدون تغییر تصویب شود، هر کیلوگرم گندم حدود ۳۵ هزار و ۴۵۰ تومان گران‌تر از سال جاری از کشاورز خریداری خواهد شد.
این یعنی رشد تقریبی ۷۱.۵ درصدی نرخ خرید تضمینی تنها در یک سال.
البته ساختار قیمت‌گذاری سال جاری کمی پیچیده بود. در ابتدای کار، نرخ پایه حدود ۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان بود و با اضافه‌شدن مشوق تحویل و بازنگری‌های بعدی، پرداخت نهایی در بسیاری از مراکز به حدود ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان رسید. در برخی گزارش‌های رسمی، دامنه ۴۷ هزار و ۵۰۰ تا ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان بر اساس کیفیت نیز ذکر شده است.
در نتیجه مقایسه اصلی باید میان دریافتی واقعی کشاورز در سال جاری و نرخ نهایی احتمالی سال آینده انجام شود.
چرا گندمکاران نرخ بالاتر می‌خواهند؟
مهم‌ترین استدلال تولیدکنندگان، افزایش شدید هزینه کشت است.
بذر، کود، سم، دستمزد نیروی انسانی، هزینه تراکتور و ماشین‌آلات، قطعات، حمل‌ونقل و هزینه تأمین مالی همگی در سال جاری افزایش داشته‌اند. همزمان نرخ محصولات رقیبی مانند جو و ذرت نیز برای تصمیم کشاورز اهمیت دارد؛ اگر سود کشت گندم از این محصولات عقب بماند، بخشی از سطح زیرکشت ممکن است به سمت محصولات دیگر حرکت کند.
عطاالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران، پیش از این گفته بود نرخ سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ نباید کمتر از ۸۰ هزار تومان باشد. اکنون پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی حتی کمی بالاتر از کف مورد مطالبه این تشکل قرار گرفته است.
بنابراین عدد ۸۵ هزار تومان را می‌توان نتیجه فشار همزمان افزایش هزینه‌های تولید و تلاش برای حفظ جذابیت اقتصادی کشت گندم دانست.
چرا اعلام قیمت گندم عقب افتاد؟
یک مسئله مهم دیگر، زمان اعلام نرخ است.
طبق قانون خرید تضمینی محصولات اساسی، قیمت باید پیش از آغاز سال زراعی اعلام شود تا کشاورز بتواند درباره نوع محصول، سطح زیرکشت و تأمین نهاده تصمیم بگیرد.
با این حال سال زراعی جدید آغاز شده و کشت پاییزه در برخی مناطق در جریان است، اما نرخ گندم هنوز نهایی نشده است. تسنیم پنجم مهر نیز گزارش داده بود که با وجود شروع سال زراعی، هم نرخ خرید تضمینی جدید تعیین نشده و هم بخشی از مطالبات سال گذشته هنوز باقی مانده است.
تاخیر در اعلام قیمت برای کشاورزی که باید همین حالا بذر و نهاده بخرد، عدم قطعیت ایجاد می‌کند؛ زیرا درآمد محصولی که چند ماه بعد برداشت خواهد شد هنوز مشخص نیست.
دولت امسال ۸.۵ میلیون تن گندم خرید
ابعاد بودجه‌ای نرخ جدید زمانی روشن‌تر می‌شود که حجم خرید دولت را ببینیم.
معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی در پنجم مهر اعلام کرد دولت تا آن زمان حدود ۸.۵ میلیون تن گندم به صورت تضمینی خریداری کرده و مجموع مطالبات ناشی از این خرید نزدیک به ۴۲۰ هزار میلیارد تومان بوده است.
اگر صرفاً برای مقایسه فرض شود دولت در سال آینده نیز همین ۸.۵ میلیون تن را با نرخ ۸۵ هزار تومان خریداری کند، ارزش اسمی خرید به حدود ۷۲۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان می‌رسد.
یعنی با حجم خرید مشابه، بار مالی اسمی بیش از ۳۰۰ هزار میلیارد تومان نسبت به نرخ نزدیک ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان بیشتر می‌شود.
این محاسبه فقط یک سناریوی مقایسه‌ای است؛ حجم خرید سال آینده هنوز مشخص نیست و بودجه واقعی به مقدار تولید، کیفیت گندم، میزان خرید دولت و ساختار نهایی مصوبه بستگی خواهد داشت.
خاطره پرداخت دیرهنگام مطالبات هنوز تازه است
افزایش نرخ تنها یک طرف ماجراست؛ زمان پرداخت نیز برای کشاورز اهمیت زیادی دارد.
در سال جاری تاخیر در پرداخت مطالبات باعث اعتراض تولیدکنندگان شد. دولت تا هشتم مهر در مجموع ۳۹۰.۲ هزار میلیارد تومان از مطالبات گندمکاران را پرداخت کرده بود و اعلام شد این واریزی شامل کشاورزانی است که تا ششم مهر محصول خود را تحویل داده‌اند.
چند روز پیش از آن نیز وزارت جهاد کشاورزی حجم کل مطالبات را حدود ۴۲۰ همت اعلام کرده بود و وعده داده بود باقی‌مانده تا پایان مهر پرداخت شود.
این تجربه نشان می‌دهد حتی یک نرخ بالا اگر با پرداخت دیرهنگام همراه باشد، نمی‌تواند به‌تنهایی رضایت تولیدکننده را تضمین کند.
کشاورز برای آغاز کشت بعدی به نقدینگی نیاز دارد و ارزش نرخ تضمینی زمانی حفظ می‌شود که وجه محصول در موعد مناسب در اختیار او قرار گیرد.
دلالان تا ۶۰ هزار تومان هم برای گندم پیشنهاد دادند
تاخیر در پرداخت امسال حتی مسیر بخشی از گندم را از شبکه رسمی خارج کرد.
رئیس اتاق اصناف کشاورزی در شهریور اعلام کرده بود دلالان در برخی مناطق گندم را ۳۸ تا ۴۵ هزار تومان نقدی خریداری می‌کنند و در مناطق مرزی پیشنهادها حتی تا ۶۰ هزار تومان نیز رسیده است.
این اتفاق یک پیام مهم برای سیاست‌گذار دارد: قیمت تضمینی فقط باید «بالا» نباشد؛ باید رقابتی، قابل اعتماد و همراه با پرداخت سریع باشد.
اگر کشاورز میان نرخ بالاتر دولتی با پرداخت نامعلوم و نرخ پایین‌تر نقدی بازار مجبور به انتخاب شود، فشار مالی ممکن است او را به سمت خریدار نقدی سوق دهد.
نرخ ۸۵ هزار تومانی چه اثری بر تولید گندم دارد؟
از منظر تولید، افزایش نرخ می‌تواند انگیزه حفظ یا افزایش سطح زیرکشت را تقویت کند.
گندم یکی از کالاهای راهبردی کشور است و هر کاهش جدی در تولید داخلی می‌تواند نیاز به واردات را افزایش دهد. در سال جاری مقام‌های بخش کشاورزی از تولید بیش از ۱۲ میلیون تن سخن گفته‌اند و برخی برآوردها حتی تولید حدود ۱۴.۱ میلیون تن را مطرح کرده‌اند؛ در حالی که خرید تضمینی دولت حدود ۸.۵ میلیون تن گزارش شده است.
بنابراین تعیین قیمتی که هزینه کشاورز را پوشش دهد، برای حفظ تولید داخلی اهمیت مستقیم دارد.
اما قیمت تنها عامل نیست؛ تأمین آب، بذر مناسب، کود، بیمه، مکانیزاسیون و پرداخت به‌موقع مطالبات نیز همزمان بر تصمیم کشاورز اثر دارند.
گندم ۸۵ هزار تومانی چه اثری بر قیمت نان دارد؟
افزایش نرخ خرید تضمینی الزاماً به معنی افزایش مستقیم و فوری قیمت نان برای مصرف‌کننده نیست.
دولت در زنجیره گندم، آرد و نان یارانه پرداخت می‌کند و قیمت مصرف‌کننده تابع سیاست یارانه‌ای، نرخ تحویل آرد و تصمیم‌های دولت است.
اما افزایش بیش از ۷۰ درصدی هزینه خرید گندم، در صورت تصویب، هزینه مالی دولت برای حفظ قیمت‌های یارانه‌ای را بالا خواهد برد. اگر منابع لازم از قبل در بودجه پیش‌بینی نشود، مسئله تأمین مالی خرید تضمینی و یارانه نان پیچیده‌تر خواهد شد.
اتفاق امسال نیز این حساسیت را نشان داد؛ تسنیم پیش‌تر برآورد کرده بود خرید ۱۰.۸ میلیون تن گندم با نرخ حدود ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان به بیش از ۵۳۰ هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد.
بنابراین نرخ ۸۵ هزار تومانی فقط یک تصمیم کشاورزی نیست؛ یک تصمیم مهم بودجه‌ای نیز محسوب می‌شود.
قیمت گندم سال آینده چه زمانی نهایی می‌شود؟
در حال حاضر پاسخ قطعی وجود ندارد.
آنچه تا شامگاه ۱۲ مهر مشخص است، این است که رقم ۸۵ هزار تومان پیشنهاد فعلی اعضای شورای قیمت‌گذاری است و محمدجواد عسکری نیز تأکید کرده هنوز نباید آن را نرخ قطعی دانست.
با توجه به آغاز کشت پاییزه، فشار برای تعیین تکلیف سریع‌تر قیمت افزایش یافته است.
اگر پیشنهاد فعلی تصویب شود، یکی از بزرگ‌ترین افزایش‌های سالانه نرخ خرید تضمینی گندم رقم خواهد خورد؛ افزایشی که می‌تواند درآمد اسمی کشاورزان را بالا ببرد، اما همزمان نیاز مالی دولت را نیز به‌شدت افزایش خواهد داد.
بنابراین سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که «گندم ۸۵ هزار تومان می‌شود یا نه»؛ مسئله مهم‌تر این است که اگر این نرخ تصویب شد، آیا دولت منابع لازم برای خرید چند میلیون تن گندم و پرداخت به‌موقع پول کشاورزان را نیز در اختیار خواهد داشت؟
تجربه امسال نشان داده قیمت مناسب بدون پرداخت سریع، به تنهایی برای حفظ گندم در شبکه رسمی خرید کافی نیست.
