جهش دوباره قیمت برنج خارجی؛ پاکستانی ۱۰ کیلویی تا ۳.۸ میلیون تومان رسید / برنج هندی هم گران شد

بررسی تازه‌ترین قیمت‌های بازار نشان می‌دهد فاصله قابل‌توجهی میان برندها و انواع مختلف برنج وارداتی ایجاد شده است. بر اساس نرخ‌های مورد بررسی، برنج پاکستانی ۳۸۶ آراد در بسته ۱۰ کیلویی با قیمت ۲ میلیون و ۹۵۰ هزار تومان عرضه می‌شود؛ یعنی هر کیلو حدود ۲۹۵ هزار تومان.

در گروه محصولات گران‌تر، برنج پاکستانی سوپر باسماتی صافورا گلستان به وزن ۱۰ کیلوگرم با قیمت ۳ میلیون و ۷۹۹ هزار تومان عرضه شده که قیمت هر کیلو آن را به حدود ۳۸۰ هزار تومان می‌رساند.

در بازار برنج هندی نیز برنج دانه‌بلند ۱۱۲۱ خانوار ۱۰ کیلویی با قیمت ۲ میلیون و ۸۸۰ هزار تومان و برنج هندی ۱۱۲۱ خوشبخت با قیمت ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان مشاهده می‌شود.

این ارقام مربوط به کالاها و برندهای مشخص است و نمی‌توان آنها را متوسط قیمت تمام برنج پاکستانی یا هندی در کشور دانست. کیفیت دانه، رقم برنج، درصد شکستگی، سال برداشت، برند، نوع بسته‌بندی و محل فروش می‌تواند اختلاف قابل توجهی میان محصولات ایجاد کند.

دلار ۲۵۰ هزار تومانی چگونه قیمت برنج را بالا می‌برد؟

یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر بازار برنج وارداتی، نرخ ارز است. نرخ دلار آزاد در روز جمعه ۱۰ مهر در منابع مختلف بازار در محدوده حدود ۲۵۵ تا ۲۵۸ هزار تومان ثبت شده است. شبکه نرخ اول نرخ فروش دلار را حدود ۲۵۸ هزار و ۴۶۵ تومان اعلام کرده و برخی گزارش‌های صبحگاهی نرخ‌هایی نزدیک ۲۵۴ هزار و ۷۰۰ تومان را ثبت کرده‌اند.

برنج خارجی کالایی است که هزینه اصلی آن به ارز پرداخت می‌شود؛ از خرید محصول در هند یا پاکستان گرفته تا کرایه کشتی، بیمه، هزینه بندری و بخش‌هایی از زنجیره حمل.

به همین دلیل حتی اگر قیمت جهانی برنج تغییر نکند، جهش نرخ ارز داخلی می‌تواند بهای جایگزینی موجودی واردکننده را افزایش دهد و با فاصله زمانی کوتاه خود را در قیمت عمده‌فروشی و سپس فروشگاه نشان دهد.

البته ارز تنها متغیر نیست؛ تحولات بازار جهانی برنج نیز این روزها به سود کاهش قیمت عمل نمی‌کند.

قیمت صادراتی برنج هند به بالاترین سطح بیش از یک سال رسید

در بازار جهانی نیز خبر مهمی برای خریداران ایرانی وجود دارد. قیمت صادراتی برنج هند در هفته جاری به بالاترین سطح بیش از یک سال گذشته رسیده است.

بر اساس گزارش‌های ۱۰ مهر، قیمت برنج نیم‌جوش هند با ۵ درصد شکستگی به محدوده ۳۷۸ تا ۳۸۴ دلار در هر تن رسیده، در حالی که هفته قبل در محدوده ۳۷۵ تا ۳۸۱ دلار قرار داشت. افزایش تقاضا و نگرانی درباره تولید ناشی از شرایط آب‌وهوایی از عوامل رشد قیمت عنوان شده‌اند.

رویترز نیز در نیمه شهریور گزارش داده بود که تولید برنج هند در سال ۲۰۲۶ ممکن است حدود ۱۰ میلیون تن کاهش یابد و به ۱۴۴ میلیون تن برسد؛ افتی حدود ۶.۵ درصد نسبت به رکورد سال قبل. با وجود ذخایر بالای دولتی، کاهش تولید باعث افزایش قیمت داخلی و صادراتی برنج در هند شده است.

این مسئله برای بازار ایران اهمیت زیادی دارد، زیرا هند یکی از مهم‌ترین مبادی تأمین برنج وارداتی کشور است.

هند چه سهمی از برنج وارداتی ایران دارد؟

معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی پیش‌تر اعلام کرده بود حدود ۷۰ درصد برنج وارداتی ایران از هند تأمین می‌شود. بنابراین هرگونه افزایش قیمت صادراتی، اختلال در حمل یا مشکل در تجارت با هند می‌تواند اثر مستقیمی بر بازار ایران داشته باشد.

نیاز کشور نیز فقط با تولید داخلی پوشش داده نمی‌شود. رئیس هیئت‌مدیره انجمن واردکنندگان برنج ایران در شهریورماه اعلام کرد تولید سالانه داخلی حدود ۲ میلیون تن است، در حالی که نیاز کشور حدود ۳.۵ میلیون تن برآورد می‌شود. از این رو واردات، بخشی ساختاری از تأمین بازار محسوب می‌شود.

این فاصله میان تولید و مصرف توضیح می‌دهد چرا اختلال در واردات می‌تواند حتی در فصل برداشت داخلی نیز بر قیمت بازار اثر بگذارد.

خبر مهم برای بازار؛ ثبت سفارش برنج دوباره باز شد

در مقابل عوامل افزایشی، یک سیگنال مثبت نیز برای بازار وجود دارد. سامانه جامع تجارت اعلام کرده است که درخواست ثبت سفارش برنج سفید و غیرسفید از ۵ مهرماه امکان‌پذیر شده است.

اعتبار ثبت سفارش انواع برنج ۱۸۰ روز تعیین شده و امکان تمدید ۶۰ روزه نیز وجود دارد. همچنین این مرحله بدون اعمال سقف سابقه بازرگان انجام می‌شود؛ سیاستی که می‌تواند امکان حضور واردکنندگان بیشتری در بازار را فراهم کند.

ثبت سفارش البته به معنی ورود فوری کالا به بازار نیست. پس از ثبت سفارش، فرآیند تأمین ارز، خرید خارجی، حمل، ترخیص و شبکه توزیع باید طی شود. بنابراین اثر افزایش واردات معمولاً با فاصله زمانی در خرده‌فروشی دیده می‌شود.

چرا برنج پاکستانی از هندی گران‌تر شده است؟

برنج پاکستانی، به‌ویژه انواع باسماتی و سوپر باسماتی، در بازار ایران اغلب در رده قیمتی بالاتری از بسیاری از نمونه‌های هندی قرار می‌گیرد.

بخشی از این اختلاف به ویژگی محصول مربوط است. باسماتی پاکستانی معمولاً دانه بلندتر، عطر بیشتر و کیفیت پخت متفاوتی دارد و برخی مصرف‌کنندگان آن را از نظر ظاهر و ری‌کشیدن به انواع ممتاز ایرانی نزدیک‌تر می‌دانند.

داده‌های صادراتی پاکستان نیز اختلاف بسیار زیاد میان گونه‌ها را نشان می‌دهد. نرخ‌های FOB کراچی در شهریور برای محصولات مختلف از حدود ۴۲۰ دلار برای بعضی انواع غیر‌باسماتی آغاز می‌شد و برای گونه‌های ممتاز باسماتی به سطوح بسیار بالاتری می‌رسید.

به همین دلیل مقایسه صرفاً بر اساس عبارت «برنج پاکستانی» یا «برنج هندی» دقیق نیست؛ نوع رقم، درجه‌بندی و کیفیت می‌تواند قیمت را به‌شدت تغییر دهد.

تغییر الگوی خرید خانوارها؛ فشار قیمت مصرف‌کننده را به سمت برنج اقتصادی می‌برد

با رسیدن قیمت بعضی کیسه‌های ۱۰ کیلویی برنج خارجی به محدوده سه تا چهار میلیون تومان، مصرف‌کنندگان حساسیت بیشتری نسبت به قیمت پیدا کرده‌اند.

برنج هندی در بسیاری از خانوارها، رستوران‌ها و مراکز تهیه غذا همچنان نقش محصول اقتصادی‌تر را ایفا می‌کند؛ اما حتی همین گروه نیز دیگر کالای ارزان چند سال گذشته محسوب نمی‌شود.

برای مثال، خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج هندی ۳.۴ میلیون تومانی به معنی پرداخت ۳۴۰ هزار تومان برای هر کیلو است. اگر یک خانواده در ماه ۱۰ کیلو برنج مصرف کند، تنها هزینه همین قلم می‌تواند چند میلیون تومان از بودجه خوراک ماهانه را به خود اختصاص دهد.

افزایش قیمت برنج خارجی همچنین می‌تواند بخشی از تقاضا را میان برندها جابه‌جا کند؛ به این معنا که خریدار از محصول سوپر باسماتی به ۱۱۲۱ یا از بسته‌های شرکتی به محصولات اقتصادی‌تر حرکت کند.

پیش‌بینی قیمت برنج خارجی؛ گرانی ادامه دارد؟

بازار در کوتاه‌مدت تحت تأثیر دو جریان مخالف قرار دارد.

در سمت افزایشی، دلار بالای ۲۵۰ هزار تومان، رشد قیمت صادراتی هند و هزینه‌های واردات و حمل‌ونقل همچنان فشار ایجاد می‌کنند. علاوه بر این، قیمت شاخص جهانی برنج در معاملات ۱۰ مهر نسبت به یک ماه قبل بیش از ۸ درصد افزایش نشان می‌دهد.

در سمت مقابل، بازگشایی ثبت سفارش و امکان افزایش حجم واردات می‌تواند به تدریج عرضه را تقویت کند. اگر تخصیص ارز و ترخیص محموله‌ها بدون اختلال انجام شود، احتمال کاهش سرعت رشد قیمت یا ثبات بازار بیشتر خواهد شد.

بنابراین در شرایط فعلی نمی‌توان با قطعیت از ادامه جهش قیمت سخن گفت، اما زمینه یک کاهش سریع و سنگین نیز هنوز دیده نمی‌شود.

بازار برنج خارجی در مهر ۱۴۰۵ در نقطه حساسی قرار گرفته است؛ برنج هندی ۱۰ کیلویی به محدوده ۲.۹ تا ۳.۴ میلیون تومان رسیده و برخی نمونه‌های ممتاز پاکستانی نزدیک ۳.۸ میلیون تومان قیمت دارند. اکنون تعیین‌کننده‌ترین عامل برای هفته‌های آینده این خواهد بود که آیا باز شدن ثبت سفارش می‌تواند سریع‌تر از اثر تورمی ارز و افزایش قیمت جهانی، عرضه بازار را تقویت کند یا خیر.