سیبزمینی ۱۳۵ هزار تومانی در بازار؛ بار بیکیفیت گران شد / وعده عرضه ۶۹ هزار تومانی از راه رسید
بررسی بازار در ابتدای مهر نشان میدهد قیمت سیبزمینی بسته به محل عرضه و کیفیت محصول اختلاف بسیار زیادی دارد.
در برخی میادین میوه و ترهبار، این محصول با نرخ حدود ۶۸ تا ۸۵ هزار تومان در هر کیلوگرم عرضه میشود، اما در مغازههای سطح شهر قیمتها به محدوده ۱۱۰ تا ۱۳۵ هزار تومان رسیده است. گزارشهای منتشرشده در چهارم و پنجم مهر نیز همین دامنه قیمتی را تأیید میکنند.
این یعنی در بالاترین قیمت خردهفروشی، مصرفکننده برای یک کیلو سیبزمینی تقریباً دو برابر نرخ کف میادین پرداخت میکند.
البته تفاوت کیفیت، هزینه حمل، افت بار، اجاره واحد تجاری و سایر هزینههای توزیع بخشی از این شکاف را توضیح میدهد، اما فاصله فعلی آنقدر زیاد شده که دوباره بحث عملکرد حلقههای واسطه و نحوه توزیع محصول را پررنگ کرده است.
چرا سیبزمینی گران شد؟
مهمترین توضیح رسمی برای وضعیت فعلی، کاهش عرضه در چند روز اخیر است.
طیبه صفری، رئیس اتحادیه میوه و سبزیفروشان تهران، گفته حجم سیبزمینی ورودی به بازار در روزهای اخیر کمتر شده و همین مسئله ضرورت افزایش عرضه برای تنظیم قیمت را ایجاد کرده است. به گفته او، با همکاری جهاد کشاورزی، دستگاههای بازرسی، اتاق اصناف و فعالان بازار مرکزی، توزیع محصول تنظیمبازاری آغاز شده است.
اما نوسان فعلی یک اتفاق کاملاً ناگهانی نیست.
سازمان تعاون روستایی از اوایل شهریور نسبت به فاصله غیرعادی قیمت سیبزمینی از مزرعه تا خردهفروشی واکنش نشان داده بود و اعلام کرد ۲۰ هزار تن سیبزمینی همدان برای متعادل کردن بازار وارد شبکه عرضه میشود. مسئولان وقت این سازمان فاصله قیمت در حلقههای مختلف زنجیره را غیرقابل توجیه توصیف کرده بودند.
بنابراین مسئله بازار فقط میزان تولید نیست؛ چگونگی خروج محصول از سردخانه، زمان عرضه، فعالیت واسطهها و توزیع در میدان مرکزی نیز بر قیمت نهایی اثر میگذارد.
سیبزمینی گران اما بیکیفیت؛ علت لکه و ماندگی چیست؟
یکی از اصلیترین گلایههای مصرفکنندگان به کیفیت محصول بازمیگردد.
بررسیهای میدانی نشان داده بخشی از سیبزمینیهای عرضهشده دارای لکه، ضربه، تغییر رنگ یا بخشهای آسیبدیده هستند و در بعضی موارد کیفیت محصول پس از شستن یا پوست گرفتن مشخص میشود.
رئیس اتحادیه میوه و سبزیفروشان تهران در توضیح این مسئله گفته خردهفروش سیبزمینی را از میدان مرکزی تهیه میکند و امکان انتخاب مستقیم محصول از کشاورز را ندارد. به گفته او، در یک محموله ممکن است محصول سالم و آسیبدیده در کنار هم وجود داشته باشد و بخشی از خسارت نیز در مراحل برداشت، بارگیری، حمل و جابهجایی ایجاد شود.
در نتیجه، کیفیت پایین بخشی از بار موجود را نمیتوان صرفاً به مغازهدار نسبت داد و باید آن را در کل زنجیره برداشت تا عرضه بررسی کرد.
با این حال، از نگاه مصرفکننده یک مسئله روشن است: پرداخت بیش از ۱۰۰ هزار تومان برای محصولی که بخشی از آن قابل استفاده نیست، عملاً قیمت واقعی هر کیلو محصول سالم را بالاتر میبرد.
ماجرای «سیبزمینی نو» چیست؟
در فروش اینترنتی برخی واحدها عبارت «سیبزمینی نو» نیز دیده شده و همین موضوع این تصور را ایجاد کرده که بخشی از بار بازار «کهنه» است.
توضیح اتحادیه این است که این عبارت بیشتر به بار تازهوارد در مقایسه با محصول باقیمانده قبلی اشاره دارد و نباید آن را به این معنا دانست که تمام سیبزمینی موجود در بازار کهنه یا غیرقابل مصرف است.
در بازار محصولات کشاورزی، ورود تدریجی محصول تازه از مناطق مختلف باعث میشود برای مدتی بار برداشت جدید و محصول ذخیرهشده قبلی همزمان در شبکه عرضه وجود داشته باشند.
این مسئله اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده، زیرا فصل برداشت در برخی قطبهای اصلی تولید در حال تغییر است و انتظار میرود با افزایش ورود محصول جدید، ترکیب بار بازار نیز تغییر کند.
سیبزمینی ۶۹ هزار تومانی وارد بازار میشود
مهمترین خبر برای مصرفکنندگان، آغاز عرضه تنظیمبازاری است.
براساس اعلام رئیس اتحادیه میوه و سبزیفروشان تهران، سیبزمینی این طرح با قیمت حدود ۶۰ هزار تومان در اختیار مغازهداران منتخب قرار میگیرد و قرار است با نرخ حدود ۶۹ هزار تومان به دست مصرفکننده برسد.
اگر عرضه با حجم کافی و استمرار مناسب انجام شود، این نرخ میتواند برای بازار اهمیت زیادی داشته باشد.
قیمت ۶۹ هزار تومان تقریباً نصف سقف ۱۳۵ هزار تومانی مشاهدهشده در برخی خردهفروشیهاست. بنابراین افزایش دسترسی مردم به محصول تنظیمبازاری میتواند فروشندگان بازار آزاد را نیز برای تعدیل قیمت تحت فشار قرار دهد.
اما تجربه دورههای قبلی نشان داده صرف اعلام نرخ تنظیمبازاری کافی نیست. حجم عرضه، تعداد مراکز توزیع و استمرار ورود محصول تعیین میکند که این اقدام واقعاً بر کل بازار اثر بگذارد یا فقط بخشی محدود از تقاضا را پوشش دهد.
تناقض بازار؛ همدان تولیدکننده است اما سیبزمینی ۱۱۰ هزار تومان شده
نکته قابلتوجه اینکه گرانی فقط مختص تهران نیست.
در همدان، یکی از اصلیترین قطبهای تولید سیبزمینی ایران، گزارش چهارم مهر از رسیدن قیمت این محصول به ۱۱۰ هزار تومان حکایت دارد؛ موضوعی که پرسشهایی درباره فاصله قیمت تولید تا مصرف و عملکرد شبکه توزیع ایجاد کرده است.
همدان سالانه سهم بزرگی از تولید سیبزمینی کشور دارد. طبق اعلام رئیس انجمن سیبزمینی استان، تولید سالانه کل کشور بین پنج تا ۵.۵ میلیون تن برآورد میشود و سهم همدان حدود ۸۵۰ هزار تا یک میلیون تن است.
از طرف دیگر، جهاد کشاورزی همدان در اواخر شهریور اعلام کرده بود روزانه حدود ۵۰ تن محصول برای بازار استان تأمین میشود و بخشی از ذخایر سردخانههای بهار و همدان نیز برای تأمین بازار تهران در نظر گرفته شده است.
بنابراین گرانی فعلی بیش از آنکه نشانه نبود تولید باشد، به مسئله زمان و نحوه عرضه محصول مربوط میشود.
برداشت اردبیل میتواند قیمت را پایین بیاورد؟
یکی از امیدهای بازار به ادامه برداشت در استان اردبیل است.
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی اردبیل در شهریور اعلام کرده بود پیشبینی تولید امسال استان بیش از ۷۰۰ هزار تن است و برداشت محصول تا حدود ۱۰ مهر ادامه خواهد داشت. همچنین ۸۰ هزار تن از تولید استان برای تنظیم بازار زمستان ذخیره شده است.
گزارش دیگری در پایان شهریور میزان برداشت را حتی نزدیک ۸۰۰ هزار تن اعلام کرده است.
از سوی دیگر، سازمان تعاون روستایی پیشبینی کرده تا اواسط آبان حدود سه میلیون تن سیبزمینی از مناطق مختلف برداشت و روانه بازار شود. این سازمان بخشی از افزایش قیمتهای قبلی را به دپو و نگهداری مقطعی محصول توسط برخی واسطهها مرتبط دانسته است.
اگر این حجم محصول بهصورت منظم وارد بازار شود، از نظر عرضه زمینه برای کاهش فشار قیمت وجود خواهد داشت.
آیا سیبزمینی ارزان میشود؟
برآیند اطلاعات فعلی نشان میدهد بازار از نظر تولید با کمبود ساختاری سیبزمینی مواجه نیست، اما در مقطع فعلی اختلال در عرضه و توزیع باعث افزایش قیمت و کاهش تنوع بار شده است.
سه عامل میتوانند در روزهای آینده مسیر بازار را تغییر دهند: ورود محصول تازه از مناطق تولیدکننده، عرضه ذخایر سردخانهای و گسترش توزیع سیبزمینی تنظیمبازاری با نرخ ۶۹ هزار تومان.
در صورت استمرار این سه جریان، احتمال کاهش فاصله میان نرخ میدان و خردهفروشی افزایش پیدا میکند؛ بهخصوص که فصل برداشت هنوز ادامه دارد.
اما اگر محصول تنظیمبازاری در حجم محدود توزیع شود یا بخشی از تولید دوباره در حلقههای میانی زنجیره نگهداری شود، ممکن است نرخهای بالای خردهفروشی برای مدت بیشتری باقی بماند.
فعلاً مهمترین واقعیت بازار این است: سیبزمینی تا ۱۳۵ هزار تومان گران شده، در برخی نقاط کیفیت آن نیز پایین آمده، اما از نظر تولید نشانهای از کمبود پایدار دیده نمیشود. حالا نتیجه عرضه ۶۹ هزار تومانی و ورود بار تازه مشخص خواهد کرد که این جهش قیمتی موقت بوده یا مصرفکنندگان باید مدت بیشتری با سیبزمینی گران کنار بیایند.
