سامسونگ و الجی به بازار ایران برمیگردند؟ محدودیت واردات لوازم خانگی کرهای برداشته شد
نرگس باقری زمردی، مدیرکل دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت ایران، در نامهای خطاب به دفتر واردات گمرک اعلام کرده است که براساس تصمیمات کارگروه مربوط به ساماندهی مبادلات مرزی، ورود لوازم خانگی کره جنوبی از طریق رویه مرزنشینی بلامانع است.
نکته مهم در این ابلاغیه، برداشته شدن محدودیت از نظر «نشان تجاری» و «مبدأ کالا» است. به این ترتیب، اگر کالایی در فهرست مجاز رویه مرزنشینی قرار داشته باشد، کرهای بودن آن یا تعلق آن به یک برند خاص بهتنهایی مانع ورود نخواهد بود.
فهرست کالاهای مجاز وارداتی از مسیر کولبری و ملوانی در سال ۱۴۰۵ نیز طیف گستردهای از لوازم خانگی را در بر میگیرد؛ از ماشین لباسشویی، ظرفشویی، یخچال و فریزر گرفته تا کولر گازی، جاروبرقی، مایکروویو، لوازم صوتی و تصویری و قطعات لوازم خانگی.
این یعنی از منظر گروه کالایی، بخش بزرگی از محصولات شاخص سامسونگ و الجی قابلیت قرار گرفتن در چارچوب این رویه را دارند؛ البته با رعایت تشریفات قانونی، استاندارد و ضوابط گمرکی مربوط.
یک نکته مهم؛ سامسونگ و الجی هنوز رسماً به ایران برنگشتهاند
مهمترین برداشت اشتباه از خبر امروز میتواند این باشد که تصور شود سامسونگ و الجی فعالیت رسمی خود در ایران را از سر گرفتهاند.
چنین نتیجهای فعلاً از ابلاغیه جدید به دست نمیآید.
مصوبه تازه صرفاً محدودیت ورود کالا از مسیر مرزنشینی، کولبری و ملوانی را کاهش میدهد. بازگشت رسمی یک شرکت خارجی به بازار ایران موضوع متفاوتی است که نیازمند حضور حقوقی، شبکه نمایندگی، قراردادهای تجاری مستقیم، خدمات پس از فروش رسمی و تصمیم خود شرکت مادر است.
بنابراین ممکن است یخچال، تلویزیون یا ماشین لباسشویی با برند LG یا Samsung از مسیر قانونی مرزی وارد بازار شود، بدون آنکه شرکت مادر کرهای رسماً فعالیت مستقیم خود در ایران را از سر گرفته باشد.
این تفاوت برای خریداران نیز مهم است؛ زیرا «واردات قانونی کالا» لزوماً معادل «گارانتی رسمی شرکت سازنده در ایران» نیست.
چرا سامسونگ و الجی از بازار رسمی ایران کنار رفتند؟
سامسونگ و الجی سالها جزو پرنفوذترین برندهای بازار لوازم خانگی ایران بودند. اما پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ و بازگشت تحریمهای ثانویه، همکاری مستقیم شرکتهای کرهای با شرکای ایرانی محدود شد.
در سالهای بعد، تولیدکنندگان داخلی و برندهایی که در ایران مونتاژ یا تولید میکردند سهم بیشتری از بازار را در اختیار گرفتند و محدودیتهای وارداتی نیز ورود رسمی محصولات کامل خارجی را کاهش داد.
نتیجه این سیاست، افزایش ظرفیت تولید داخلی بود. رئیس انجمن صنایع لوازم خانگی ایران اعلام کرده تولید کشور که در سال ۱۳۹۸ حدود هشت میلیون دستگاه بود، تا سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۰ میلیون دستگاه رسید. البته این صنعت از سال گذشته دوباره با کاهش تولید مواجه شده است.
وزارت صمت نیز تولید لوازم خانگی کشور در سال ۱۴۰۳ را حدود ۱۹.۳ میلیون دستگاه و در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۸ میلیون دستگاه اعلام کرده است. در دو ماه نخست ۱۴۰۵ نیز حدود ۱.۵ میلیون دستگاه تولید شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش داشته است.
آیا ورود محصولات کرهای قیمت لوازم خانگی را پایین میآورد؟
برای مصرفکننده، مهمترین سؤال اثر این تصمیم بر قیمتهاست.
از نظر اقتصادی افزایش تنوع عرضه و ورود کالاهای خارجی میتواند رقابت را بیشتر کند و بخشی از قدرت قیمتگذاری فروشندگان و تولیدکنندگان داخلی را کاهش دهد. اما بعید است صرف صدور این ابلاغیه به کاهش فوری و گسترده قیمتها منجر شود.
دلیل نخست، نرخ ارز است. کالای خارجی حتی در صورت ورود قانونی از مسیر مرزی همچنان با هزینه ارزی، حملونقل و توزیع روبهروست.
دلیل دوم، مقیاس واردات است. رویه مرزنشینی با واردات تجاری گسترده و ثبت سفارش عادی تفاوت دارد و میزان کالایی که میتواند از این مسیر وارد شود به سهمیهها و سازوکار قانونی تجارت مرزی وابسته است. قانون تجارت مرزی نیز با هدف ساماندهی رویههای کولبری و ملوانی، ایجاد شفافیت و تقویت معیشت مرزنشینان طراحی شده است، نه جایگزینی کامل واردات رسمی تجاری کشور.
بنابراین اثر قیمتی این تصمیم تا حد زیادی به حجم واقعی ورود کالا وابسته خواهد بود.
بازار لوازم خانگی درگیر رکود شدید است
تصمیم تازه در زمانی اتخاذ شده که بازار لوازم خانگی شرایط عادی ندارد.
گزارشهای میدانی سال جاری از رکود شدید خرید حکایت دارند. افزایش قیمت و افت قدرت خرید خانوارها باعث شده بسیاری از مصرفکنندگان خرید کالاهای بادوام را به تعویق بیندازند؛ حتی در شرایطی که فروشگاهها از نظر موجودی با کمبود عمومی کالا مواجه نیستند.
دادههای مرداد نیز از افزایش شدید قیمت حکایت دارند. بررسی عملکرد شش شرکت بورسی فعال در این صنعت نشان داده نرخ فروش برخی محصولات در یک سال تا حدود ۱۵۰ درصد افزایش یافته، در حالی که تولید پنج شرکت از شش شرکت مورد بررسی کاهش داشته است.
از سوی دیگر، تازهترین دادههای منتشرشده از تورم این گروه نشان داده قیمت لوازم خانگی در مرداد ۱۴۰۵ نسبت به مرداد سال قبل حدود ۱۱۷.۸ درصد افزایش داشته است.
در چنین بازاری حتی ورود محدود برندهای خارجی میتواند بر انتظارات فروشندگان و رفتار خریداران اثر بگذارد.
تولیدکنندگان داخلی نگران آزادسازی واردات هستند
سمت دیگر ماجرا تولیدکنندگان ایرانی هستند.
فعالان صنعت لوازم خانگی طی ماههای اخیر بارها نسبت به گسترش واردات از مسیرهای مرزنشینی، کولبری و ملوانی اعتراض کردهاند. رئیس انجمن صنایع لوازم خانگی گفته صنعت با محدودیت تأمین مواد اولیه و منشأ ارز مواجه است، در حالی که برخی واردات مرزی با تسهیلات متفاوت انجام میشوند.
برخی تشکلهای این صنعت نیز اعلام کردهاند واحدهای تولیدی در مقاطعی تنها با حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد ظرفیت کار میکنند و آزادسازی بیشتر واردات میتواند فشار مضاعفی بر تولید و اشتغال وارد کند.
در مقابل، طرفداران افزایش واردات معتقدند حضور رقبا میتواند تولیدکنندگان داخلی را به ارتقای کیفیت، خدمات پس از فروش و کنترل قیمت مجبور کند.
این دو دیدگاه احتمالاً با اجرایی شدن ابلاغیه جدید دوباره در مرکز بحثهای سیاستگذاری قرار خواهند گرفت.
۹۵ درصد نیاز بازار در داخل تولید میشود
صنعت داخلی همچنان سهم غالب بازار ایران را در اختیار دارد.
علیرضا محمدی دانیالی، رئیس هیئتمدیره انجمن لوازم خانگی ایران، در ۳۰ شهریور اعلام کرد تولیدکنندگان داخلی توان تأمین حدود ۹۵ درصد نیاز بازار را دارند.
این آمار نشان میدهد واردات کرهای در کوتاهمدت بیش از آنکه جایگزین تولید داخلی شود، احتمالاً در بخش محصولات خاص، ردههای پریمیوم و کالاهایی که تقاضای برندمحور دارند اثر خواهد گذاشت.
سامسونگ و الجی همچنان در بازار ایران شناختهشدهاند و حتی در دوره محدودیت واردات نیز کالاهای این دو برند در بازار یافت میشد، اما عرضه برخی مدلها محدود و قیمتها بسیار بالا بود. گزارشهای سال جاری نشان داده برخی سایدبایسایدهای خارجی به بیش از ۶۳۰ میلیون تومان رسیدهاند و محصولات سامسونگ و الجی در بازار کمیابتر شدهاند.
آیا بازار لوازم خانگی در آستانه تغییر بزرگ است؟
ابلاغیه جدید میتواند اولین اثر خود را در بازارهای مرزی و شبکه فروش کالاهای خارجی نشان دهد. اگر واردات محصولات کرهای در حجم قابل توجه انجام شود، بازار کالاهای خارجی از وضعیت کمبود نسبی خارج خواهد شد و فاصله قیمت برخی برندها با محصولات داخلی ممکن است کاهش یابد.
اما برای سخن گفتن از «بازگشت سامسونگ و الجی به ایران» هنوز زود است.
آنچه فعلاً قطعی است، باز شدن یک مسیر قانونی برای ورود لوازم خانگی کرهای بدون محدودیت برند و مبدأ در چارچوب رویه مرزنشینی است؛ نه بازگشت رسمی شرکتهای کرهای و نه آزادسازی کامل واردات تجاری لوازم خانگی.
اثر واقعی این تصمیم به سه عامل بستگی خواهد داشت: حجم سهمیه واردات مرزی، نرخ ارز و نحوه اعمال استاندارد و خدمات پس از فروش.
اگر حجم واردات بالا باشد، رقابت در بازار میتواند جدیتر شود؛ اگر سهمیهها محدود باقی بماند، اثر مصوبه بیشتر در افزایش تنوع کالا دیده خواهد شد تا شکستن گسترده قیمتها.
به همین دلیل ماههای آینده مشخص میکند ابلاغیه تازه صرفاً دریچهای محدود برای ورود کالاهای کرهای است یا نقطه آغاز تغییر بزرگتری در سیاست واردات لوازم خانگی ایران.