قیمت نارنگی تا ۱۵۰ هزار تومان تعیین شد؛ مازندران همزمان صادرات مرغ را باز میکند
مهدی یونسی رستمی، استاندار مازندران، امروز شنبه ۴ مهر ۱۴۰۵ در نشست کارگروه تنظیم بازار استان اعلام کرد پس از بررسی شرایط عرضه و تقاضا و مقایسه قیمتها با بازار بزرگ تهران، محدوده ۷۰ تا ۱۵۰ هزار تومان برای مرکبات درجهیک از جمله نارنگی بهعنوان قیمت مرجع در نظر گرفته شده است.
بر اساس توضیحات استاندار، هدف از این تعیین قیمت ایجاد تعادل میان دو طرف بازار است؛ یعنی از یک سو قدرت خرید مصرفکنندگان بیش از حد تحت فشار قرار نگیرد و از سوی دیگر باغداران مجبور نباشند محصول خود را با قیمتی پایینتر از هزینه منطقی تولید عرضه کنند.
او همچنین اعلام کرده است که بخش قابل توجهی از باغداران با این چارچوب قیمتی موافقت کردهاند و قرار است مذاکرات با معاونت وزارت جهاد کشاورزی، تجار و تولیدکنندگان برای بررسی و نهاییسازی شرایط عرضه ادامه پیدا کند. بنابراین بازه اعلامشده را باید فعلاً قیمت مرجع مورد بررسی دانست، نه لزوماً یک نرخ ثابت و یکسان برای تمام محصولات، کیفیتها و نقاط عرضه.
چرا قیمت ۷۰ تا ۱۵۰ هزار تومان برای باغداران مهم است؟
اهمیت تصمیم جدید زمانی روشنتر میشود که وضعیت بازار نارنگی در هفتههای گذشته بررسی شود.
گزارشهای منتشرشده از بازار مرکبات مازندران نشان میداد نارنگی زودرس در ابتدای فصل با قیمت کمتر از ۵۵ هزار تومان در هر کیلو در باغ خریداری میشد. در همان گزارشها عنوان شده بود هزینه تولید نسبت به سال گذشته چند برابر شده، اما قیمت خرید محصول حتی حدود ۲۰ هزار تومان کمتر از دوره مشابه سال قبل بوده است.
البته قیمت سرباغ را نمیتوان مستقیماً با قیمت مرجع ۷۰ تا ۱۵۰ هزار تومانی مقایسه کرد؛ زیرا درجهبندی محصول، هزینه برداشت، سورتینگ، بستهبندی، حمل، ضایعات و حاشیه شبکه توزیع بر قیمت نهایی اثر میگذارند.
با این حال فاصله این دو عدد نشان میدهد مسئله اصلی باغداران در شروع فصل برداشت، چگونگی تقسیم ارزش محصول در طول زنجیره عرضه است. اگر محصول در سطح مصرفکننده با قیمت بالا عرضه شود اما سهم باغدار از این قیمت همچنان پایین باقی بماند، تعیین قیمت مرجع به تنهایی مشکل تولیدکننده را حل نخواهد کرد.
تولید ۳.۴ میلیون تن مرکبات؛ خطر مازاد عرضه جدی است
مازندران یکی از قطبهای اصلی تولید مرکبات کشور است و حجم تولید امسال نیز قابل توجه برآورد شده است.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی مازندران در شهریور اعلام کرده بود پیشبینی میشود حدود سه میلیون و ۴۰۰ هزار تن مرکبات در استان تولید شود که علاوه بر تأمین بازار داخلی، بخش قابل توجهی از آن باید روانه بازارهای صادراتی شود.
این حجم تولید یک فرصت اقتصادی بزرگ است، اما در صورت ضعف صادرات میتواند به چالش تبدیل شود. ورود همزمان میلیونها تن محصول به بازار، بهخصوص در اوج برداشت، قدرت چانهزنی باغدار را کاهش میدهد و معمولاً دلالان و خریداران عمده امکان بیشتری برای پایین آوردن نرخ خرید پیدا میکنند.
به همین دلیل فعال شدن بازارهای صادراتی، توسعه سردخانه و سورتینگ و تنظیم زمان عرضه، به همان اندازه تعیین قیمت اهمیت دارد.
بازار مرغ مازندران؛ مسئله این بار کمبود نیست، مازاد تولید است
بخش دیگر جلسه تنظیم بازار به وضعیت مرغ اختصاص داشت.
استاندار مازندران اعلام کرده است امکان توسعه صادرات مرغ از استان، از جمله از مسیرهای دریایی، باید مورد توجه قرار گیرد تا علاوه بر حفظ تأمین بازار داخلی، ظرفیتهای صادراتی نیز فعال شود.
این سیاست در شرایطی مطرح میشود که بازار مرغ در ماههای اخیر بیش از کمبود، با مشکل مازاد تولید و افت قیمت درب مرغداری روبهرو بوده است.
تنها در ۲۵ شهریور بیش از سه هزار تن سهمیه خرید حمایتی مرغ منجمد برای مازندران اختصاص یافت تا بخشی از محصول مازاد از بازار جمعآوری شود و مرغداران با زیان بیشتری مواجه نشوند.
دو روز پیش نیز گزارش شد قرارداد خرید حمایتی حدود ۸۸۳ تن مرغ مازاد در استان منعقد شده و مسئولان بر تسریع جمعآوری مرغ از واحدهای تولیدی تأکید کردهاند.
به این ترتیب، ایده صادرات مرغ را میتوان حلقه دوم سیاست تنظیم بازار دانست؛ نخست خرید حمایتی برای جمعآوری مازاد و سپس ایجاد مسیر صادراتی برای جلوگیری از انباشت دوباره محصول.
مرغداران چرا خواهان صادرات هستند؟
فشار اقتصادی بر تولیدکنندگان مرغ تنها به مازندران محدود نیست.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی کشور در شهریور اعلام کرده بود مرغداران هر کیلو مرغ زنده را حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان عرضه میکنند و در چنین شرایطی برای هر کیلو محصول حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان زیان میدهند.
او همچنین گفته بود صادرات مرغ هنوز حجم قابل توجهی ندارد و مجوز خرید حمایتی حداقل ۲۰ هزار تن مرغ مازاد برای کنترل شرایط صادر شده است.
از منظر اقتصادی، زمانی که تولید داخلی از تقاضای مصرفی بیشتر شود، سه راه اصلی برای جلوگیری از سقوط قیمت درب تولید وجود دارد: کاهش تولید، خرید حمایتی یا صادرات.
کاهش ناگهانی تولید میتواند در ماههای بعد باعث کمبود و جهش قیمت شود. خرید حمایتی نیز هزینه مالی و ظرفیت نگهداری بالایی میخواهد. در چنین فضایی، صادرات میتواند بخشی از مازاد را بدون فشار مستقیم بر بازار داخلی جذب کند.
صادرات دریایی مرغ از مازندران چه مزیتی دارد؟
مازندران از طریق بنادر حاشیه دریای خزر به بازار کشورهای همسایه شمالی دسترسی دارد. استفاده از حملونقل دریایی در صورت وجود بازار مقصد میتواند به افزایش ظرفیت صادرات محصولات کشاورزی و غذایی استان کمک کند.
استان پیش از این نیز تجربه قابل توجهی در صادرات محصولات دامی، شیلاتی و صنایع تبدیلی داشته است؛ طبق اعلام دامپزشکی مازندران، در یک دوره دوساله نزدیک به ۷۴ هزار تن فرآورده خام دامی، لبنی، شیلاتی و محصولات صنایع تبدیلی از استان صادر شده است.
با این حال صادرات مرغ تنها با صدور مجوز عملی نمیشود. رقابتپذیری قیمت ایران در بازارهای هدف، هزینه حمل، الزامات بهداشتی، بستهبندی و قراردادهای پایدار با خریداران خارجی عوامل تعیینکننده خواهند بود.
خود اتحادیه مرغداران نیز پیشتر گفته بود یکی از مشکلات صادرات، هماهنگ نبودن قیمت داخلی با قیمت بازارهای جهانی است.
قیمت مرغ در بازار مصرف همچنان بالاست
نکته قابل توجه این است که زیان مرغداران لزوماً به معنای ارزان بودن تمام محصولات مرغ در خردهفروشی نیست.
در فهرست قیمت امروز ۴ مهر، مرغ کامل تازه بستهبندی کیسهای حدود ۳۴۰ هزار تومان در هر کیلو اعلام شده است. قیمت ران بدون پوست حدود ۴۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان، فیله مرغ حدود ۷۲۰ هزار تومان و جوجهکباب بدون استخوان حدود ۷۳۰ هزار تومان گزارش شده است.
این فاصله میان نرخ مرغ زنده و محصولات خردهفروشی نشان میدهد هزینه کشتار، افت وزن، بستهبندی، حمل و شبکه توزیع سهم قابل توجهی از قیمت نهایی را تشکیل میدهد.
در نتیجه سیاست تنظیم بازار باید همزمان دو مسئله را حل کند: جلوگیری از زیان تولیدکننده و کنترل قیمت برای مصرفکننده.
دو بازار، یک مشکل مشترک؛ نبود تعادل میان تولید و فروش
تصمیمهای امروز درباره مرغ و مرکبات در ظاهر به دو بازار متفاوت مربوط هستند، اما یک مسئله مشترک در هر دو دیده میشود: تولید بالا بدون بازار فروش مطمئن.
مرغداران با مازاد تولید روبهرو شدهاند و دولت ناچار به خرید حمایتی است. باغداران نیز در آستانه ورود چند میلیون تن مرکبات به بازار قرار دارند و از افت قیمت سرباغ نگرانند.
به همین دلیل سیاست صادرات در هر دو بخش میتواند نقش کلیدی داشته باشد. اگر صادرات به شکل پایدار و نه مقطعی انجام شود، بخشی از فشار عرضه داخلی کاهش مییابد و تولیدکننده ناچار نیست محصول خود را با زیان بفروشد.
در مقابل، اگر بازار خارجی ایجاد نشود، قیمتگذاری دستوری یا خرید حمایتی تنها میتواند برای مدتی کوتاه تعادل ایجاد کند.
آیا نارنگی واقعاً ۱۵۰ هزار تومان میشود؟
بازه اعلامشده ۷۰ تا ۱۵۰ هزار تومان بسیار گسترده است و به همین دلیل نباید آن را به این معنا دانست که تمام نارنگی مازندران قرار است کیلویی ۱۵۰ هزار تومان فروخته شود.
نوع محصول، اندازه، کیفیت، زمان برداشت، سورت، بستهبندی و محل عرضه میتواند باعث تفاوت جدی قیمت شود. همچنین استاندار اعلام کرده است جلسات با وزارت جهاد کشاورزی، تجار و باغداران برای بررسی نهایی این نرخها ادامه خواهد داشت.
بنابراین در هفتههای آینده باید سه شاخص را زیر نظر گرفت: قیمت خرید سرباغ، قیمت عمدهفروشی و نرخ خردهفروشی در بازارهای مصرف.
اگر فاصله این سه نرخ بیش از حد زیاد شود، حتی قیمت مرجع جدید نیز نمیتواند رضایت همزمان باغدار و مصرفکننده را تأمین کند.
در مجموع، مازندران در آغاز مهر وارد یکی از حساسترین مقاطع بازار کشاورزی خود شده است؛ مرغ مازاد نیازمند بازار صادراتی است و میلیونها تن مرکبات نیز در آستانه ورود به بازار قرار دارند. موفقیت سیاست جدید بیش از آنکه به اعلام قیمت وابسته باشد، به اجرای واقعی صادرات، کوتاه شدن زنجیره واسطهگری و ایجاد بازار پایدار برای محصولات استان بستگی خواهد داشت.