سایپا رسماً عذرخواهی کرد؛ وعده تحویل خودروها محقق نشد / تکلیف شاهین تا پایان سال چه میشود؟
علی شیخزاده در تازهترین اظهارات خود بهصراحت پذیرفته است که هدف تعیینشده برای صفر کردن معوقات خودروهای سهند، اطلس و شاهین تا پایان شهریور بهطور کامل محقق نشده است.
مدیرعامل سایپا گفته برنامه شرکت اکنون بر کاهش عمق تأخیر متمرکز شده و قرار است در چند ماه آینده، میزان معوقات محصولات این گروه ـ بهجز شاهین ـ به کمتر از یک تا دو ماه برسد. درباره شاهین نیز وعده مشخص «صفر شدن فوری معوقات» مطرح نشده و شیخزاده تنها از تلاش برای سرعت گرفتن روند تحویل تا پایان سال سخن گفته است.
همین تغییر ادبیات اهمیت زیادی دارد. سایپا در ماههای قبل پایان شهریور را بهعنوان یکی از نقاط زمانی مهم برای تعیین تکلیف خودروهای معوق اعلام کرده بود، اما اکنون با ورود به مهر، برنامه جدید عملاً نشان میدهد بخشی از تعهدات به پاییز و در مورد شاهین احتمالاً تا ماههای پایانی سال منتقل شده است.
سایپا پیشتر چه وعدهای به خریداران داده بود؟
در ۲۹ تیرماه، معاون بازاریابی و فروش سایپا اعلام کرده بود شاهین اتوماتیک، اطلس G و سهندِ مربوط به تعهدات معوق تا پایان شهریور ۱۴۰۵ تحویل مشتریان خواهند شد.
در همان مقطع آمار رسمی شرکت نشان میداد حجم تعهدات فروش از حدود ۹۲ هزار دستگاه در ابتدای سال به ۵۸ هزار دستگاه کاهش پیدا کرده و متوسط عمق تأخیر در برخی محصولات نیز از حدود ۱۲ ماه به پنج ماه رسیده است. سایپا همچنین اعلام کرده بود بخشی از قطعات مورد نیاز محصولات معوق تأمین شده و تکمیل خودروها سرعت خواهد گرفت.
اما عبور تقویم از شهریور بدون بسته شدن کامل پرونده سهند، اطلس و بهخصوص شاهین نشان میدهد سرعت جبران معوقات کمتر از برنامه قبلی بوده است.
این مسئله برای مشتریانی که برخی از آنها ماهها منتظر خودرو بودهاند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از قراردادها در شرایطی منعقد شدهاند که زمان مشخصی برای تحویل اعلام شده و تأخیرهای طولانی هزینه مالی قابل توجهی برای خریدار ایجاد کرده است.
شاهین؛ سختترین پرونده معوقات سایپا
در میان محصولات سایپا، شاهین از مدتها قبل به یکی از اصلیترین چالشهای تعهدات معوق این شرکت تبدیل شده است.
در اردیبهشت ۱۴۰۵ مدیر عملیات فروش سایپا اعلام کرده بود حدود ۱۰ هزار دستگاه شاهین معوق وجود دارد که بخش عمده آنها به تعهدات سامانه یکپارچه مربوط میشود. در همان زمان تعداد خودروهای معوق کوییک حدود ۱۵۰۰ دستگاه اعلام شده بود؛ مقایسهای که ابعاد متفاوت پرونده شاهین را نشان میدهد.
پس از آن نیز سایپا برای کاهش فشار این تعهدات برنامههای مختلفی از جمله افزایش تولید، تامین قطعات و محدود کردن فروش جدید شاهین را مطرح کرد.
در تیرماه، شرکت اعلام کرد روزانه حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ دستگاه شاهین بهصورت عبور مستقیم تولید، فاکتور و تحویل میشود. با این حال حجم تعهدات انباشته به اندازهای بوده که حتی این سطح تولید نیز برای صفر کردن سریع معوقات کافی نبوده است.
همین مسئله توضیح میدهد چرا در برنامه تازه مدیرعامل، شاهین از سایر محصولات جدا شده است.
پنج همت هزینه تأخیر شاهین برای سایپا
تاخیر تحویل فقط برای مشتریان هزینه ایجاد نکرده و برای خود سایپا نیز بار مالی سنگینی به همراه داشته است.
معاون بازاریابی و فروش این شرکت پیشتر گفته بود تعهدات ایجادشده فراتر از توان تولید در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ موجب شده حدود پنج همت جریمه تأخیر مربوط به شاهین به سایپا تحمیل شود. شرکت نیز اعلام کرده جریمه تأخیر مشتریان از زمان شکلگیری تعهد تا زمان تحویل و حتی چند روز پس از پلاکگذاری محاسبه میشود.
به گفته مدیران شرکت، بخش مهمی از مشکل فعلی نتیجه فروشهایی است که در سالهای گذشته بیش از ظرفیت واقعی تولید انجام شدهاند.
از همین رو، کاهش معوقات برای سایپا فقط مسئله رضایت مشتری نیست؛ هر ماه تأخیر بیشتر میتواند تعهدات مالی و هزینه جریمه شرکت را نیز افزایش دهد.
خودروهای ناقص سایپا؛ وعده دیگری که زیر ذرهبین است
عامل دیگری که طی ماههای گذشته بر تحویل خودرو اثر گذاشته، حجم خودروهای ناقص موجود در کارخانه بوده است.
در اواخر تیرماه سایپا تعداد خودروهای ناقص کف کارخانه را حدود ۴۷ هزار دستگاه اعلام کرده بود؛ رقمی که نسبت به ۵۲ هزار دستگاه قبلی کاهش داشت. شرکت اعلام کرده بود با تأمین قطعات سرعت تکمیل این خودروها افزایش خواهد یافت.
در ۲۶ شهریور نیز معاون برنامهریزی جامع تولید سایپا گفت هدف این است که خودروهای کف پارکینگ سایپا تهران تا پایان شهریور به صفر برسند و تولید خودروهای کامل به شیوه عبور مستقیم ادامه پیدا کند. او همچنین اعلام کرد خطوط تولید طی یک ماه بدون توقف و در دو شیفت فعال بودهاند.
اکنون با توجه به اینکه خود مدیرعامل از باقی ماندن بخشی از معوقات خبر داده است، عملکرد واقعی برنامه تکمیل خودروهای ناقص و میزان تبدیل تولید به تحویل نهایی مشتری، یکی از شاخصهای مهم برای ارزیابی عملکرد مهرماه خواهد بود.
تولید سایپا قرار است به روزانه ۱۸۰۰ دستگاه برسد
سایپا برای عبور از بحران فعلی روی افزایش تیراژ نیز حساب باز کرده است.
بر اساس برنامه اعلامشده در شهریور، شرکت قصد دارد در سهماهه سوم سال تولید روزانه خود را به حدود ۱۵۰۰ دستگاه برساند و این رقم در سهماهه پایانی سال به ۱۸۰۰ دستگاه در روز افزایش یابد. هدف اصلی از این برنامه، کاهش تعهدات و افزایش سرعت عرضه خودرو به مشتریان اعلام شده است.
اگر این تیراژ واقعاً بهصورت «خودروی کامل» محقق شود و با محدودیت قطعه روبهرو نشود، ظرفیت جبران معوقات افزایش خواهد یافت. با این حال تجربه ماههای گذشته نشان داده است که صرف ثبت عدد تولید، لزوماً به معنای تحویل فوری خودرو نیست؛ خودرو باید مراحل تکمیل، تخصیص، فاکتور، شمارهگذاری و ارسال به شبکه نمایندگی را نیز پشت سر بگذارد.
ظرفیت تحویل حضوری سایپا دو برابر شد
شرکت در بخش تحویل نیز اقداماتی انجام داده است. سایپا در نیمه شهریور اعلام کرد ظرفیت مرکز تحویل حضوری خود از حدود دو هزار دستگاه در ماه به چهار هزار دستگاه افزایش یافته؛ یعنی ظرفیت این بخش از ابتدای سال حدود ۱۰۰ درصد رشد کرده است.
در این طرح، مشتری پس از تخصیص خودرو و انجام شمارهگذاری پیامک دریافت میکند و در صورت تمایل میتواند خودرو را مستقیماً از مرکز تحویل بگیرد.
این راهکار میتواند زمان حمل خودرو از کارخانه به برخی نمایندگیها را کاهش دهد، اما مشکل اصلی مشتریانی را که هنوز خودرویشان تولید، تخصیص یا فاکتور نشده حل نمیکند. بنابراین افزایش ظرفیت تحویل زمانی اثر اصلی خود را نشان میدهد که تولید و تکمیل خودرو نیز همزمان سرعت کافی داشته باشد.
چرا معوقات سایپا به یک مسئله مهم بازار خودرو تبدیل شده است؟
تأخیر طولانی تحویل در شرایط تورمی ایران پیامد متفاوتی نسبت به یک بازار باثبات دارد.
مشتری ممکن است برای تکمیل وجه خودرو، طلا، ارز یا خودروی قبلی خود را فروخته باشد. هر ماه افزایش زمان انتظار، در شرایط رشد قیمت داراییها میتواند هزینه فرصت قابل توجهی برای او ایجاد کند؛ حتی اگر در نهایت جریمه قراردادی تأخیر پرداخت شود.
علاوه بر این، تأخیر در تحویل باعث کاهش اعتماد خریداران به طرحهای پیشفروش میشود. سایپا خود نیز پیشتر اعلام کرده بود به دلیل تعهدات بیش از ظرفیت تولید در سالهای قبل قصد ندارد پیشفروشهایی ایجاد کند که فشار تازهای بر مجموعه و مشتریان وارد کند. نیاز نقدینگی گروه برای سال ۱۴۰۵ نیز حدود ۳۰۰ همت برآورد شده بود.
بنابراین خودروساز با یک معادله دشوار روبهروست: از یک طرف برای افزایش تولید به نقدینگی نیاز دارد و از طرف دیگر فروش تازه پیش از تعیین تکلیف تعهدات قدیمی میتواند دوباره حجم معوقات را افزایش دهد.
مشتریان سهند و اطلس چه زمانی خودرو میگیرند؟
بر اساس تازهترین وعده مدیرعامل سایپا، برای محصولاتی غیر از شاهین هدف این است که طی چند ماه آینده عمق معوقات به کمتر از یک تا دو ماه کاهش پیدا کند. این اظهارنظر به معنای اعلام یک تاریخ قطعی برای تحویل همه خودروها نیست، اما نشان میدهد سایپا امیدوار است پرونده سهند و اطلس سریعتر از شاهین به شرایط عادی نزدیک شود.
در مورد شاهین نیز فعلاً پایان سال بهعنوان افق افزایش سرعت تحویل مطرح شده است؛ نه یک تضمین رسمی برای صفر شدن همه تعهدات.
در نتیجه، مهمترین نکته خبر امروز این است که سایپا رسماً عبور از موعد قبلی را پذیرفته است. وعده پایان شهریور برای همه محصولات عملی نشد و اکنون شرکت وارد مرحله دیگری از برنامه جبران تأخیر شده است.
برای مشتریان، معیار اصلی دیگر وعده افزایش تولید یا ظرفیت تحویل نیست؛ آنچه اهمیت دارد تبدیل این برنامهها به فاکتور، شمارهگذاری و تحویل واقعی خودرو در هفتهها و ماههای پیش روست. مهرماه نخستین آزمون جدی برنامه تازه سایپا خواهد بود و مشخص میکند کاهش معوقات به بازه یک تا دو ماه تا چه حد قابلیت تحقق دارد.