رکورد عجیب تخلف نانواییها؛ سنگک ۱۵ هزار تومانی چگونه تا ۵۰ هزار تومان فروخته میشود؟ / گرانفروشی نان دوباره صدای مردم را درآورد
بازار نان دوباره خبرساز شده است. مجید فراهانی، مدیرکل بازرسی و مبارزه با قاچاق کالاهای مصرفی سازمان حمایت تولیدکنندگان و مصرفکنندگان، اعلام کرده نانواییها در شهریورماه بیشترین تخلف را داشتهاند و گرانفروشی در صدر تخلفات قرار گرفته است.
این آمار زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که قیمت نان در تهران در ابتدای تابستان افزایش قابلتوجهی داشت و انتظار میرفت با واقعیتر شدن نرخ فروش، تخلفاتی مانند گرانفروشی کاهش پیدا کند.
اما روایت مصرفکنندگان تصویر دیگری نشان میدهد؛ از اختلاف قیمت سنگک ساده بین دو نانوایی در یک محله گرفته تا فروش اجباری نان کنجدی و دریافت هزینههایی که مشتری اساساً درخواست نکرده است.
قیمت مصوب نان در تهران چقدر است؟
بر اساس نرخهای رسمی اعلامشده در دوم تیر ۱۴۰۵، قیمت نان لواش در تهران ۲ هزار و ۷۰۰ تومان، بربری ۱۰ هزار تومان و سنگک ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شد.
این قیمتها از سوی استانداری تهران ابلاغ و در کارتخوانهای مخصوص نانواییها اعمال شد.
بنابراین اگر یک نانوایی دارای آرد یارانهای، سنگک ساده را بدون افزودنی یا خدمات اضافی با قیمت ۱۷ هزار و ۵۰۰ یا ۲۰ هزار تومان بفروشد، رقم دریافتی با نرخ مصوب ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومانی اختلاف دارد.
برای نمونه، فروش سنگک ۲۰ هزار تومانی به جای نرخ ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان یعنی حدود ۲۹ درصد قیمت بالاتر از نرخ مصوب.
همین اختلافهای چند هزار تومانی شاید برای خرید یک قرص نان کوچک به نظر برسد، اما برای خانواری که روزانه چند نان خریداری میکند، در پایان ماه رقم قابلتوجهی خواهد شد.
چرا افزایش قیمت نان جلوی گرانفروشی را نگرفت؟
فلسفه افزایش نرخ رسمی این بود که بخشی از رشد هزینههای نانوایان از جمله دستمزد، اجاره، انرژی و سایر هزینههای جاری جبران شود و در مقابل، واحدهای صنفی نیز نرخ مصوب و کیفیت تعیینشده را رعایت کنند.
با این حال، تنها چند روز پس از اجرای قیمتهای جدید نیز گزارشهایی درباره ادامه گرانفروشی منتشر شد. تسنیم در همان زمان گزارش کرده بود که مردم انتظار دارند پس از افزایش رسمی قیمت، نانوایان دیگر قیمتهایی بالاتر از نرخ تعیینشده مطالبه نکنند.
مشکل اصلی اینجاست که قیمت نان فقط در تابلوی نرخ خلاصه نمیشود. نحوه ثبت تعداد نان در کارتخوان، وزن چانه، کیفیت پخت، افزودن کنجد و سایر خدمات، همگی میتوانند قیمت نهایی پرداختی مشتری را تغییر دهند.
در نتیجه، ممکن است نرخ رسمی یک نان مشخص باشد اما مصرفکننده در عمل رقم بسیار بیشتری بپردازد.
ماجرای نان کنجدی؛ مشتری باید خودش درخواست کند
یکی از پرتکرارترین اعتراضهای مردم مربوط به نان کنجدی است.
بر اساس اعلام مسئولان صنفی، عرضه نان کنجددار باید با درخواست و رضایت مشتری انجام شود و نانوایی نمیتواند مشتری را مجبور به خرید نان کنجدی کند. در برخی شهرها حتی اعلام شده نداشتن نرخنامه یا اجبار مشتری به خرید نان دارای افزودنی میتواند تخلف صنفی محسوب شود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا بخشی از گزارشهای مردمی درباره نانواییهایی است که نان ساده را محدود میکنند، اما نان کنجدی را بدون صف یا با سرعت بیشتری تحویل میدهند.
در چنین شرایطی مصرفکننده برای فرار از صف طولانی عملاً به خرید محصول گرانتر هدایت میشود.
در فهرست تخلفات اعلامشده برای نانواییها نیز «اضافه کردن کنجد یا خشخاش بدون درخواست مشتری یا با هدف رعایت نکردن نوبت» بهعنوان یکی از مصادیق تخلف ذکر شده است.
سنگک ۵۰ هزار تومانی از کجا آمده است؟
بخش دیگری از سردرگمی بازار به تفاوت «دولتیپز» و «آزادپز» مربوط میشود.
بر اساس تصمیم کارگروه آرد و نان، نانواییهای سنگک و بربری مناطق یک، دو و سه تهران اجازه پیدا کردند به شکل آزادپز فعالیت کنند. اما مسئولان صنفی تأکید کردهاند آزادپز شدن به این معنا نیست که هر نانوایی در هر نقطه شهر بتواند بهصورت خودسرانه از نظام آرد یارانهای خارج شود؛ چنین تغییری نیازمند مصوبه کارگروه آرد و نان استانداری است.
گزارشهای میدانی منتشرشده در تابستان نشان میداد قیمت سنگک و بربری در برخی نانواییهای آزادپز تهران تا ۵۰ هزار تومان نیز رسیده و برخی نانهای ویژه با قیمت حدود ۷۵ هزار تومان عرضه شدهاند.
این اختلاف بسیار بزرگ میان نان یارانهای و آزادپز باعث شده محل زندگی و تعداد نانواییهای یارانهای اطراف هر محله مستقیماً روی هزینه خرید نان خانوار تأثیر بگذارد.
اگر تعداد واحدهای یارانهای کم باشد یا صف آنها طولانی شود، بخشی از مصرفکنندگان ناچار به خرید از آزادپزها میشوند.
آیا نانوایی میتواند از مشتری مالیات بگیرد؟
یکی دیگر از گلایههای مطرحشده، دریافت مبلغی تحت عنوان مالیات از مشتری است.
بر اساس قانون مالیات بر ارزش افزوده، آرد و نان جزو کالاهای معاف از مالیات بر ارزش افزوده هستند.
اطلاعرسانیهای مالیاتی نیز تصریح کردهاند عرضهکنندگان کالاهای معاف مانند آرد و نان نباید بابت این اقلام از مشتری مالیات و عوارض دریافت کنند. حتی طبق مقررات، دریافت مالیات از مشتری برای کالایی که قانوناً معاف است میتواند مشمول جریمه شود.
بنابراین اگر مبلغی جداگانه تحت عنوان «مالیات بر ارزش افزوده نان» روی قیمت خود نان دریافت شود، مصرفکننده میتواند درباره آن اعتراض و موضوع را از مراجع نظارتی پیگیری کند.
مشکل کیفیت؛ نان گران شد اما آیا بهتر شد؟
موضوع فقط قیمت نیست. بخش قابلتوجهی از اعتراضهای شهروندان به کیفیت نان مربوط میشود.
افزایش رسمی قیمت زمانی برای مصرفکننده قابلقبولتر است که وزن، کیفیت خمیر، زمان پخت و ماندگاری نان نیز بهتر شود. اما اگر همزمان با افزایش قیمت، وزن یا کیفیت کاهش یابد، خانوار عملاً با افزایش مضاعف هزینه مواجه میشود.
نان کالایی عادی نیست که خانوار بتواند بهسادگی آن را از سبد مصرف حذف کند. بهویژه برای دهکهای پایین درآمدی، نان سهم مهمی در تامین غذای روزانه دارد و به همین دلیل حتی افزایش چند هزار تومانی قیمت میتواند اثر اجتماعی قابلتوجهی داشته باشد.
مردم تخلف نانوایی را کجا گزارش کنند؟
سازمان حمایت اعلام کرده شهروندان در صورت مشاهده گرانفروشی، کمبود کالا یا تخلفات واحدهای عرضه میتوانند گزارش خود را از طریق شماره ۱۲۴ یا سامانه اینترنتی ۱۲۴ ثبت کنند.
مجید فراهانی نیز پیشتر تاکید کرده بود نانواییها و سایر مراکز عرضه تحت رصد هستند و گزارشهای مردمی از طریق سامانه ۱۲۴ قابل پیگیری است.
برای موثر بودن گزارش، بهتر است مشتری اطلاعاتی مانند آدرس دقیق نانوایی، نرخ درجشده، مبلغ پرداختی، نوع نان، زمان خرید و در صورت امکان رسید دستگاه کارتخوان را نگه دارد.
چالش بزرگ بازار نان؛ قیمت بالا رفت اما تخلف باقی ماند
آنچه اکنون در بازار نان دیده میشود یک تناقض مهم است. قیمت رسمی افزایش یافته تا بخشی از هزینه نانوایان جبران شود، اما آمار تخلفات و گزارشهای مردمی نشان میدهد مسئله گرانفروشی هنوز حل نشده است.
سنگک یارانهای تهران ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان نرخ رسمی دارد، اما مصرفکننده از قیمتهای ۱۷ هزار و ۵۰۰ و ۲۰ هزار تومانی سخن میگوید؛ در بخش آزادپز نیز گزارش قیمتهای تا ۵۰ هزار تومان وجود دارد.
در کنار قیمت، اجبار به خرید نان کنجدی، رعایت نکردن نوبت، تفاوت کیفیت و دریافت مبالغ اضافه نیز دامنه نارضایتی را بیشتر کرده است.
بنابراین مسئله بازار نان دیگر فقط «تعیین قیمت جدید» نیست. چالش اصلی، شفاف شدن نرخ هر نوع نان، افزایش تعداد واحدهای قابل دسترس با نرخ یارانهای، نظارت بر وزن و کیفیت و جلوگیری از تحمیل خدمات اضافه به مشتری است.
وقتی نان یکی از اصلیترین کالاهای سفره خانوار است، اختلاف چند هزار تومانی میان نرخ مصوب و قیمت صندوق نانوایی یک موضوع جزئی نیست؛ خصوصاً زمانی که خود نانواییها در آمار نظارتی به صدر واحدهای متخلف رسیدهاند.
