زنگ خطر زمستانی برای بازار سیمان؛ گاز کارخانهها به کمتر از یکپنجم نیاز رسید / مازوت هزینه تولید را دو برابر میکند
علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، درباره وضعیت سوخت کارخانهها اعلام کرده است که محدودیت گاز در سال جاری برخلاف روال معمول تنها به پاییز و زمستان محدود نشده و تولیدکنندگان حتی در ماههای گرم سال نیز با کاهش سهمیه گاز روبهرو بودهاند.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که تجربه سال گذشته را در نظر بگیریم. محدودیت جدی گاز صنایع سیمانی در سال گذشته از حدود نیمه مهرماه آغاز شد، اما امسال فعالان صنعت در حالی هنوز وارد فصل سرد نشدهاند که بخش بزرگی از گاز مورد نیاز خود را دریافت نمیکنند.
آمار تازه منتشرشده نیز این نگرانی را تأیید میکند. براساس اعلام دبیر انجمن سیمان در ۲۴ شهریور ۱۴۰۵، نیاز روزانه این صنعت حدود ۲۸ میلیون مترمکعب گاز است، در حالی که میزان گاز تحویلی به کارخانهها به کمتر از ۵ میلیون مترمکعب در روز کاهش یافته است. به بیان دیگر، کمتر از یکپنجم نیاز گازی این صنعت از مسیر شبکه گاز تأمین میشود.
کارخانههای سیمان دوباره به مازوت وابسته شدند
بخش عمده کارخانههای سیمان کشور دوگانهسوز هستند و در زمان کاهش یا قطع گاز میتوانند از مازوت بهعنوان سوخت جایگزین استفاده کنند. همین قابلیت در سالهای گذشته مانع از توقف کامل بسیاری از خطوط تولید در زمستان شده است.
با این حال استفاده از مازوت راهحل بدون هزینهای نیست. کارخانهها باید این سوخت را از انبارها و پالایشگاهها دریافت و با ناوگان جادهای به واحد تولید منتقل کنند. فاصله زیاد برخی کارخانهها از مبادی تأمین نیز باعث میشود هزینه حمل بخش مهمی از بهای واقعی سوخت را تشکیل دهد.
الوندیان میگوید در متوسط کشور، هزینه حمل مازوت گاهی تقریباً معادل قیمت خود سوخت تمام میشود؛ در نتیجه کارخانهای که بهجای گاز ناچار به مصرف مازوت میشود، ممکن است در عمل هزینهای نزدیک به دو برابر برای تأمین انرژی پرداخت کند.
اطلاعات برخی شرکتهای سیمانی نیز بزرگی این هزینه را نشان میدهد. در گزارشهای منتشرشده از شرکتهای این صنعت، نرخ حمل مازوت از مبادی مختلف تفاوت قابل توجهی دارد و هرچه کارخانه از پالایشگاه یا انبار اصلی دورتر باشد، فشار هزینهای شدیدتر خواهد شد.
سیمان تهران و کارخانههای سیمان سفید در موقعیت متفاوت
تمام واحدهای تولید سیمان نیز امکان جایگزینی آزادانه گاز با مازوت را ندارند. کارخانههایی مانند سیمان تهران به دلیل محدودیتهای زیستمحیطی امکان مصرف مازوت ندارند و بنابراین کاهش سهمیه گاز میتواند مستقیماً ظرفیت تولید آنها را تحت فشار قرار دهد.
شرایط کارخانههای سیمان سفید نیز متفاوت است. در این واحدها نوع سوخت مستقیماً بر کیفیت و رنگ محصول اثر میگذارد و استفاده از مازوت میتواند استاندارد محصول نهایی را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل تأمین پایدار گاز برای این کارخانهها اهمیت بیشتری دارد.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که کارخانههای نزدیک کلانشهرها نیز با محدودیت بیشتری برای مازوتسوزی روبهرو هستند. در آذر ۱۴۰۳، محدودیت گاز برخی از همین واحدها سبب شده بود تولید تعدادی از کارخانهها تا حدود ۵۰ درصد کاهش پیدا کند.
فشار همزمان برق و گاز بر صنعت سیمان
مسئله مهم دیگر این است که کارخانههای سیمان در سال جاری تنها با بحران سوخت روبهرو نبودهاند. محدودیت برق نیز از ابتدای سال بخش مهمی از برنامه تولید صنعت را مختل کرده است.
در خرداد ۱۴۰۵ دبیر انجمن سیمان هشدار داده بود که محدودیت ۸۵ درصدی برق در برخی مقاطع تابستان میتواند بخش بزرگی از ظرفیت تولید کشور را از مدار خارج کند.
حتی در نیمه شهریور، زمانی که معمولاً با کاهش دما محدودیت برق صنایع سبکتر میشود، تولیدکنندگان سیمان اعلام کردند سهمیه برق همچنان محدود باقی مانده است. این موضوع فرصت سنتی کارخانهها برای افزایش تولید کلینکر و ایجاد ذخایر پیش از آغاز محدودیت گاز زمستانی را کاهش داده است.
بنابراین کارخانهها امسال با یک زنجیره متفاوت از فشار انرژی روبهرو شدهاند؛ محدودیت برق در فصل گرم هنوز کاملاً رفع نشده، اما محدودیت گاز نیز پیش از شروع جدی فصل سرد خود را نشان داده است.
آیا قیمت سیمان دوباره افزایش مییابد؟
در کوتاهمدت نمیتوان هر افزایش هزینهای را مستقیماً به جهش قیمت مصرفکننده ارتباط داد، زیرا حجم عرضه، تقاضای ساختوساز، موجودی انبار کارخانهها و معاملات بورس کالا نیز در تعیین قیمت سیمان نقش دارند.
با این حال بازار همین حالا نیز نسبت به سال گذشته در سطوح بالاتری قرار دارد. گزارش بازار مصالح ساختمانی در ۲۶ شهریور نشان میداد قیمت برخی سیمانهای پاکتی در بازار حدود ۲۵۰ تا ۲۹۰ هزار تومان است.
آمار معاملات بورس کالا نیز نشان میدهد طی هفته منتهی به ۲۲ شهریور حدود ۱.۲۵ میلیون تن سیمان عرضه شد و تقاضا به حدود ۱.۶۵ میلیون تن رسید. در همین گزارش، رشد نقطهبهنقطه نرخ سیمان فله و پاکتی نسبت به شهریور سال قبل به ترتیب حدود ۵۰ و ۷۸ درصد عنوان شده است.
اگر محدودیت گاز در پاییز و زمستان شدت بگیرد و همزمان هزینه حمل مازوت بالا بماند، حاشیه سود تولیدکنندگان تحت فشار قرار میگیرد. در صورت کاهش محسوس تولید یا افت موجودی انبارها، بازار نیز میتواند نسبت به کاهش عرضه واکنش قیمتی نشان دهد.
زمستان سخت صنعت سیمان زودتر از موعد آغاز شده است؟
آنچه وضعیت امسال را متفاوت میکند، زمان شروع محدودیتهاست. صنعت سیمان معمولاً در تابستان با محدودیت برق و در پاییز و زمستان با محدودیت گاز روبهرو میشد؛ اما در سال ۱۴۰۵ مرز میان این دو دوره تقریباً از بین رفته است.
ادامه محدودیت برق در شهریور و تحویل کمتر از ۵ میلیون مترمکعب گاز در برابر نیاز ۲۸ میلیون مترمکعبی، به این معناست که کارخانهها فرصت کافی برای بازیابی تولید و ایجاد ذخیره مطمئن پیش از زمستان نداشتهاند.
در چنین فضایی، مازوت بار دیگر به سوخت اصلی بسیاری از خطوط تولید تبدیل میشود؛ اما این جایگزینی هزینه حمل، نگهداری و مسائل زیستمحیطی را افزایش میدهد و برای برخی کارخانهها نیز اساساً امکانپذیر نیست.
اگر سهمیه گاز در ماههای آینده کاهش بیشتری پیدا کند، سه متغیر بیش از همه برای بازار سیمان تعیینکننده خواهند بود: میزان ذخایر کلینکر کارخانهها، استمرار تأمین مازوت و شدت محدودیت گاز واحدهایی که اجازه مصرف سوخت جایگزین ندارند.
در نتیجه، خطر اصلی برای بازار الزاماً افزایش فوری قیمت سیمان نیست؛ بلکه کاهش انعطاف تولید در ماههایی است که مصرف گاز خانگی بالا میرود. اگر این فشار با کاهش موجودی کارخانهها همراه شود، زمستان ۱۴۰۵ میتواند بار دیگر صنعت سیمان و به تبع آن بازار مصالح ساختمانی و هزینه پروژههای عمرانی را با دورهای پرنوسان روبهرو کند.
