قیمت برنج هاشمی به ۶.۶ میلیون رسید؛ چرا فصل برداشت هم بازار را ارزان نکرد؟

بازار برنج در پایان تابستان با یک تناقض قابل توجه روبه‌روست. فصل برداشت محصول تازه شمال به مراحل پایانی خود رسیده و عرضه افزایش یافته، اما خانواری که برای خرید برنج هاشمی ممتاز وارد بازار خرده‌فروشی می‌شود هنوز با ارقام بالای ۵۰۰ هزار تومان برای هر کیلو مواجه است.

در تازه‌ترین رصد ۳۰ شهریور، برخی انواع ممتاز هاشمی و طارم حتی تا حدود ۶ میلیون و ۷۹۰ هزار تومان برای بسته ۱۰ کیلویی قیمت‌گذاری شده‌اند. در طرف مقابل، محصولات اقتصادی‌تر و برنج تنظیم بازار با فاصله قیمتی قابل توجهی عرضه می‌شوند.

قیمت برنج هاشمی امروز ۳۰ شهریور

چهار نمونه اعلام‌شده از بازار هاشمی به شرح زیر است:

در نتیجه، قیمت هر کیلو از این محصولات تقریباً از ۴۹۰ هزار تا ۶۶۵ هزار تومان متغیر است. همین دامنه گسترده نشان می‌دهد نام «هاشمی» به‌تنهایی برای تعیین قیمت کافی نیست و کیفیت، محل تولید، دودی یا معمولی بودن، بسته‌بندی و برند اثر زیادی بر نرخ نهایی دارند.

آیا برنج ایرانی واقعاً در حال گران‌تر شدن است؟

پاسخ بازار یکدست نیست.

رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، از کاهش حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان در هر کیلو برنج ایرانی به دنبال افزایش عرضه خبر داده و گفته میزان عرضه در بخش‌هایی از بازار از تقاضا بیشتر شده است.

رصد دیگری از بازار ۳۰ شهریور نیز همین تصویر را تأیید می‌کند: برخی برنج‌های ایرانی کاهش قیمت داشته‌اند، اما محصولات ممتاز هاشمی و طارم همچنان در محدوده‌های بسیار بالا باقی مانده‌اند.

بنابراین تعبیر دقیق‌تر این است که بازار به جای یک «جهش تازه»، با چسبندگی قیمت در سطوح بالا روبه‌روست. عرضه جدید توانسته بخشی از قیمت‌ها را تعدیل کند، اما هنوز نتوانسته ارقام ممتاز را به سطحی برگرداند که خانوار آن را ارزان تلقی کند.

چرا فصل برداشت کاهش بزرگی ایجاد نکرد؟

در حالت عادی افزایش عرضه محصول تازه باید فشار کاهشی بر بازار ایجاد کند؛ اما چند عامل مانع از افت شدید قیمت شده‌اند.

نخست اینکه هزینه تولید کشاورز نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته است؛ دستمزد، نهاده، ماشین‌آلات، حمل و فرآوری همه در قیمت تمام‌شده نقش دارند.

از سوی دیگر، برنج ممتاز هاشمی با برنج پرمحصول یک بازار کاملاً یکسان ندارد. مصرف‌کننده‌ای که مشخصاً به دنبال عطر، کیفیت پخت و برند خاص است، حاضر است قیمت بیشتری بپردازد و همین موضوع باعث می‌شود ارقام ممتاز در برابر کاهش قیمت مقاومت بیشتری داشته باشند.

همچنین وزارت جهاد کشاورزی در ماه‌های گذشته بر ضرورت اصلاح شبکه توزیع و «قیمت‌های منطقی» تأکید کرده و نشست‌هایی با حضور سازمان حمایت، اتحادیه‌ها و فعالان بازار برای ساماندهی زنجیره تولید تا عرضه برگزار کرده است.

نقش واسطه‌ها؛ ادعایی که نیاز به عدد دارد

در بخشی از تحلیل‌های بازار، واسطه‌گری و احتکار عامل اصلی گرانی معرفی می‌شود؛ اما نسبت دادن سهم مشخصی از قیمت ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومانی برنج به دلالان، بدون داده زنجیره قیمت از مزرعه تا خرده‌فروشی، قابل اثبات نیست.

آنچه می‌توان با اطمینان گفت این است که اختلاف میان قیمت تولیدکننده، شالیکوبی، بنکداری، بسته‌بندی و فروشگاه وجود دارد و هر مرحله هزینه و حاشیه سود خود را دارد.

برای تشخیص اینکه این فاصله «غیرمنطقی» است یا خیر، باید قیمت خرید شلتوک و برنج سفید در مبدأ، هزینه تبدیل و بسته‌بندی و قیمت فروش نهایی یک محصول مشخص مقایسه شود.

بنابراین نظارت بر واسطه‌ها می‌تواند ضروری باشد، اما معرفی آنها به‌عنوان تنها علت قیمت فعلی ساده‌سازی مسئله است.

واردات برنج دوباره تسهیل شد

یکی از تحولات مهم پایان شهریور، باز شدن مجدد مسیر ثبت سفارش واردات است.

سامانه جامع تجارت اعلام کرده ثبت سفارش انواع برنج سفید و غیرسفید از ۲۴ شهریور آغاز شده و شرط سقف سابقه واردکنندگان نیز در این مرحله برداشته شده است.

این اقدام می‌تواند در ماه‌های آینده عرضه برنج خارجی را افزایش دهد و برای بخش اقتصادی بازار نقش تعدیل‌کننده داشته باشد.

اثر آن بر برنج هاشمی ممتاز اما محدودتر است؛ زیرا خریدار برنج خارجی الزاماً همان مشتری برنج ممتاز شمال نیست. واردات بیشتر می‌تواند به کاهش فشار تقاضا روی ارقام متوسط و اقتصادی کمک کند، اما بعید است به تنهایی قیمت برنج هاشمی دودی یا ممتاز را به‌شدت کاهش دهد.

برنج پاکستانی هم دیگر خیلی ارزان نیست

از سوی دیگر، جایگزین وارداتی نیز مانند گذشته ارزان نیست.

در بازار ۳۰ شهریور، برخی برنج‌های پاکستانی تا ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی قیمت دارند. در مقایسه، هاشمی‌های بررسی‌شده بین ۴.۹ تا ۶.۶۵ میلیون تومان هستند.

یعنی اگرچه هنوز بین برنج پاکستانی و هاشمی ممتاز اختلاف وجود دارد، این فاصله برای برخی خانوارها به اندازه‌ای نیست که بتوان برنج خارجی را یک کالای بسیار ارزان تلقی کرد.

نتیجه می‌تواند حرکت مصرف‌کننده به سمت برنج‌های پرمحصول ایرانی، نیم‌دانه یا کاهش مقدار خرید باشد.

آیا هاشمی واقعاً «کالای لوکس» شده است؟

این تعبیر بیشتر توصیف اقتصادی-اجتماعی است تا یک طبقه‌بندی رسمی.

اما اگر یک خانواده بخواهد ماهانه ۲۰ کیلو از نمونه‌های ۵۵۰ هزار تومانی برنج هاشمی مصرف کند، تنها هزینه برنج آن حدود ۱۱ میلیون تومان در ماه خواهد شد.

برای نمونه دودی ۶۶۵ هزار تومانی، همین میزان مصرف بیش از ۱۳ میلیون تومان هزینه دارد.

این محاسبه نشان می‌دهد چرا برنج ممتاز برای بخشی از خانوارها از کالای روزمره به محصولی با مصرف محدودتر تبدیل شده است.

آیا قیمت برنج در مهر پایین می‌آید؟

شرایط فعلی چند عامل کاهشی دارد: محصول تازه وارد بازار شده، عرضه افزایش یافته، اتحادیه بنکداران کاهش قیمت را گزارش کرده و ثبت سفارش واردات نیز باز شده است.

بنابراین از نظر عرضه، زمینه ادامه تعدیل وجود دارد.

اما قیمت‌های فعلی محصولات ممتاز نشان می‌دهد مقاومت بازار نیز بالاست. کیفیت‌های خاص، هزینه تولید و بسته‌بندی و تقاضای سنتی برای هاشمی و طارم مانع از آن می‌شود که همه بازار به یک اندازه ارزان شود.

در نتیجه در مهرماه احتمال کاهش تدریجی یا ثبات در بخشی از بازار بیشتر از سناریوی ریزش سنگین و یکباره است؛ مگر اینکه عرضه به شکل محسوسی افزایش یابد یا تقاضا افت بیشتری کند.

پایان شهریور؛ برنج فراوان‌تر شد اما هنوز ارزان نیست

بازار برنج ایرانی در پایان شهریور دو تصویر متفاوت دارد.

از یک سو، فعالان صنفی از افزایش عرضه و کاهش ۲۰ تا ۳۰ هزار تومانی برخی نرخ‌ها خبر می‌دهند و مسیر واردات نیز بازتر شده است. از سوی دیگر، قیمت خرده‌فروشی هاشمی ممتاز همچنان از حدود ۴۹۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در محصولات خاص تا ۶۶۵ هزار تومان در هر کیلو بالا می‌رود.

بنابراین بحران اصلی بازار برنج دیگر صرفاً «کمبود عرضه» نیست؛ مسئله، سطح بسیار بالای قیمتی است که حتی پس از ورود محصول تازه هم به‌آرامی پایین می‌آید. اگر این چسبندگی ادامه پیدا کند، تغییر الگوی مصرف خانوارها از هاشمی و طارم ممتاز به سمت ارقام ارزان‌تر، نیم‌دانه و برنج وارداتی می‌تواند در ماه‌های آینده پررنگ‌تر شود.