افزایش کالابرگ وارد مرحله نهایی شد؛ رقم جدید چقدر است و چه کسانی مشمول میشوند؟
جلسه بررسی شیوه تأمین منابع پایدار افزایش اعتبار کالابرگ در ۲۹ شهریور با حضور رئیسجمهور، اعضای تیم اقتصادی دولت و نمایندگان دستگاههای مرتبط برگزار شد. در این نشست، دولت علاوه بر تصویب کلیات طرح، سازمان برنامه و بودجه را مأمور کرد وضعیت اقتصادی و درآمدی خانوارها را بررسی و گزارش نهایی جامعه مشمول را برای تصمیمگیری ارائه کند.
بنابراین خبر مهم فعلی این نیست که مبلغ مشخصی از همین امروز به حساب تمام خانوارها اضافه شده؛ آنچه قطعی شده اصل افزایش حمایت و چارچوب کلی اجرای آن است.
کالابرگ چقدر افزایش پیدا میکند؟
گزارش رسمی ریاستجمهوری در خبر تصویب کلیات طرح، عدد مشخصی برای میزان افزایش اعلام نکرده است.
در مقابل، تسنیم به نقل از وزیر اقتصاد گزارش داده که ۳۰۰ هزار تومان کف افزایش مورد بررسی است و در حال حاضر اعتبار ماهانه کالابرگ را یک میلیون تومان برای هر نفر اعلام کرده است. بر مبنای همین گزارش، در صورت اجرای حداقل افزایش ۳۰۰ هزار تومانی، اعتبار هر فرد میتواند به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برسد؛ با این حال، هنوز معلوم نیست این افزایش به همه مشمولان فعلی تعلق میگیرد یا فقط برای دهکهای پایینتر اجرا میشود.
به همین دلیل ارقامی مانند یک میلیون و ۳۰۰ هزار، یک میلیون و ۵۰۰ هزار یا دو میلیون تومان را تا زمان ابلاغ نهایی نباید مبلغ قطعی کالابرگ برای همه خانوارها تلقی کرد.
چه دهکهایی کالابرگ بیشتری میگیرند؟
این بخش نیز هنوز در حال تصمیمگیری است.
رئیسجمهور پیشتر گفته بود حداقل شش دهک پایین درآمدی باید از افزایش اعتبار کالابرگ منتفع شوند. در مصوبه جدید نیز تأکید اصلی بر اقشار کمبرخوردار و هدفمند شدن حمایتهاست. دولت معتقد است افزایش یکسان اعتبار برای خانوارهای پردرآمد، اثر معیشتی محدودی دارد و بخشی از منابع این گروهها میتواند به حمایت بیشتر از دهکهای پایین منتقل شود.
بر همین اساس، سازمان برنامه و بودجه باید اطلاعات درآمدی سایر خانوارها را بررسی کند و سپس مشخص شود افزایش جدید دقیقاً شامل چه تعداد نفر و چه دهکهایی خواهد شد.
دولت پول افزایش کالابرگ را از کجا میآورد؟
شاید مهمترین بخش جلسه دولت همین موضوع بوده است.
چهار منبع اصلی بهطور مشخص مورد بررسی قرار گرفتهاند: مطالبات دولت از بخش گاز صنایع، صرفهجویی در مصرف سوخت، بازتنظیم یارانهها و حمایتهای دهکهای پردرآمد و مطالبات خارجی دولت.
دولت تأکید کرده که باید منابع مقطعی از منابع پایدار جدا شوند؛ زیرا درآمدی که تنها یک بار وصول میشود، برای پرداخت ماهانه و مستمر کالابرگ قابل اتکا نیست.
برای مثال، وصول یک بدهی خارجی ممکن است در یک مقطع منابع قابل توجهی ایجاد کند، اما اگر پرداخت کالابرگ هر ماه ادامه داشته باشد، دولت در ماههای بعد دوباره نیازمند منبع جدید خواهد بود.
به همین دلیل، صرفهجویی مستمر در هزینهها یا اصلاح یارانههایی که دائماً پرداخت میشوند از نظر پایداری بودجهای اهمیت بیشتری دارند.
هزینه افزایش ۳۰۰ هزار تومانی چقدر است؟
ابعاد مالی طرح نشان میدهد چرا دولت تا این اندازه روی «منبع پایدار» حساس شده است.
براساس محاسبه تسنیم، اگر افزایش ۳۰۰ هزار تومانی برای حدود ۸۷ میلیون مشمول فعلی اجرا شود، دولت ماهانه حدود ۲۶.۱ هزار میلیارد تومان منابع اضافه نیاز دارد؛ یعنی بیش از ۳۱۳ هزار میلیارد تومان در سال.
اگر افزایش فقط به حدود ۵۲ میلیون نفر در شش دهک نخست محدود شود، هزینه ماهانه به حدود ۱۵.۶ هزار میلیارد تومان و هزینه سالانه به حدود ۱۸۷ هزار میلیارد تومان کاهش پیدا میکند. این ارقام سناریویی هستند و تا مشخص شدن مبلغ و تعداد مشمولان، بار مالی قطعی دولت محسوب نمیشوند.
همین اختلاف نشان میدهد تعیین جامعه هدف فقط یک تصمیم اجتماعی نیست؛ مستقیماً صدها هزار میلیارد تومان بر هزینه اجرای طرح اثر میگذارد.
هشدار ۷۰ اقتصاددان درباره تورم کالابرگ
در جلسه دولت گزارشی از نظرات بیش از ۷۰ اقتصاددان ارائه شده است.
طبق جمعبندی اعلامشده، اکثریت این کارشناسان افزایش حمایت کالابرگی را در شرایط فعلی قابل دفاع دانستهاند، اما یک شرط کلیدی مطرح کردهاند: اجرای طرح نباید به افزایش کسری بودجه، پولی شدن کسری، فشار تورمی یا کاهش عدالت در توزیع منابع منجر شود.
این هشدار از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد.
اگر دولت برای افزایش قدرت خرید مردم پولی پرداخت کند اما منابع آن از مسیری تأمین شود که نقدینگی و تورم را افزایش دهد، قیمت مواد غذایی نیز ممکن است بالا برود. در آن صورت بخشی از افزایش اعتبار کالابرگ دوباره در قالب گرانی کالا از قدرت خرید خانوار خارج میشود.
به همین دلیل مسئله اصلی صرفاً «بیشتر کردن عدد کالابرگ» نیست؛ حفظ ارزش واقعی آن اهمیت بیشتری دارد.
یارانه دهکهای پردرآمد تغییر میکند؟
یکی از مسیرهای مورد توجه دولت، هدفمند کردن حمایتهایی است که اکنون به دهکهای پردرآمد میرسد.
پزشکیان در جلسه اعلام کرده بخشی از منابع افزایش کالابرگ اقشار کمبرخوردار میتواند از بازتنظیم حمایتهای غیرهدفمند دهکهای پردرآمد تأمین شود. در گزارش اقتصاددانان نیز همین گزینه در کنار صرفهجویی مصرف سوخت بهعنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای تأمین مالی مطرح شده است.
اما هنوز جزئیات اجرایی، دهکهای دقیق یا میزان کاهش حمایت این خانوارها اعلام نشده است.
بنابراین در شرایط فعلی نمیتوان نتیجه گرفت یارانه نقدی یا کالابرگ یک دهک مشخص قطع شده؛ آنچه وجود دارد دستور برای بررسی و هدفمندتر کردن منابع است.
معافیت مالیاتی شرکتهای بزرگ هم زیر ذرهبین رفت
منبع احتمالی دیگری که رئیسجمهور دستور بررسی آن را داده، معافیتهای مالیاتی بنگاههای بزرگ و سودآور است.
قرار است بررسی شود این معافیتها تا چه اندازه با اهداف عدالت اقتصادی سازگارند و آیا میتوان از بازنگری در آنها برای تأمین بخشی از منابع سیاستهای حمایتی استفاده کرد.
در کنار این موضوع، پزشکیان خواستار بازنگری در اعتبارات دستگاهها و نهادهایی شده که به تعبیر او هزینه بالا و اثرگذاری پایین دارند و تأکید کرده صرفهجویی در هزینههای غیرضروری باید در خدمت حمایت از معیشت مردم قرار گیرد.
کالابرگ از چه زمانی بیشتر میشود؟
گزارش رسمی دولت هنوز در اطلاعیه تصویب کلیات، تاریخ اجرایی دقیقی اعلام نکرده است.
با این حال، تسنیم در گزارشی که ۳۰ شهریور منتشر کرده، از برنامه دولت برای آغاز افزایش حمایت از نیمه مهرماه خبر داده است. همین گزارش تأکید میکند که مبلغ و دهکهای نهایی همچنان در حال جمعبندی هستند.
بنابراین تا زمان اعلام رسمی جزئیات اجرایی، تاریخ نیمه مهر را باید برنامه گزارششده دولت دانست، نه به معنای قطعی شدن مبلغ یکسان برای تمام خانوارها.
اعتبار کالابرگ میتواند هر روز بازتنظیم شود؟
یکی از متفاوتترین بخشهای تصمیم جدید، تشکیل کارگروه ویژه برای پایش روزانه طرح است.
براساس گزارش رسمی ریاستجمهوری، این کارگروه وضعیت اقتصادی و معیشتی خانوارها و شرایط عمومی اقتصاد را رصد میکند و امکان بازتنظیم میزان اعتبار متناسب با شرایط گروههای هدف را بررسی خواهد کرد.
اگر این سازوکار اجرایی شود، ممکن است سیاست کالابرگ از یک عدد ثابت و بلندمدت فاصله بگیرد و دولت بتواند در صورت افزایش فشار معیشتی یا تغییر شرایط اقتصادی، رقم حمایت را تعدیل کند.
البته اجرای چنین مدلی نیازمند دادههای دقیق درآمدی و هزینهای خانوارهاست؛ در غیر این صورت خطر خطا در شناسایی مشمولان افزایش پیدا میکند.
دستور همزمان پزشکیان درباره بازار ارز
در همان جلسه، رئیسجمهور به رئیس کل بانک مرکزی نیز دستور داده ساماندهی بازار ارز، کنترل نوسانات هیجانی و حرکت به سمت ثبات بازار با جدیت دنبال شود.
ارتباط این موضوع با کالابرگ روشن است: جهش نرخ ارز میتواند هزینه واردات مواد غذایی، نهادههای تولید و در نهایت قیمت کالاهای اساسی را افزایش دهد. در چنین شرایطی حتی افزایش اعتبار حمایتی نیز ممکن است بهسرعت اثر خود را از دست بدهد.
به بیان دیگر، سیاست معیشتی زمانی اثر بیشتری دارد که همزمان تورم و نوسانات ارزی نیز کنترل شوند.
افزایش کالابرگ قطعی شد، اما سه سؤال هنوز باقی است
پس از جلسه ۲۹ شهریور، اصل افزایش اعتبار کالابرگ و چارچوب کلی جامعه هدف تصویب شده است؛ اما هنوز سه متغیر اصلی باید نهایی شوند: مبلغ دقیق افزایش، تعداد و دهکهای مشمول و ترکیب نهایی منابع تأمین مالی.
دولت اکنون میان دو هدف باید تعادل ایجاد کند: از یک طرف، قدرت خرید خانوارهای کمدرآمد در شرایط تورمی نیازمند حمایت بیشتر است؛ از طرف دیگر، اگر حمایت جدید با افزایش کسری بودجه تأمین شود، میتواند فشار تورمی تازهای ایجاد کند و بخشی از همان کمک را بیاثر سازد.
بنابراین مهمترین خبر درباره کالابرگ در مهرماه صرفاً رقم افزایش نیست. آزمون اصلی این است که دولت آیا میتواند برای این افزایش، منابعی مستمر و غیرتورمی پیدا کند و حمایت بیشتر را به گروههایی برساند که اثر آن در معیشتشان بیشترین است یا خیر.