شوک ۱۳۱ درصدی قیمت پوشک؛ یک بسته از ۳۶۷ هزار به ۸۵۰ هزار تومان رسید
بازار کالاهای مصرفی نوزاد در سال ۱۴۰۵ به یکی از پرهزینهترین بخشهای سبد خانوار تبدیل شده است. پوشک که برخلاف بسیاری از لوازم کودک کالایی با خرید یکباره نیست و خانواده باید چند بار در ماه آن را تهیه کند، اکنون بخش قابل توجهی از هزینه نگهداری کودک را به خود اختصاص میدهد.
گزارش منتشرشده در ۲۸ شهریور نشان میدهد قیمت مورد اشاره برای پوشک در فاصله آذر ۱۴۰۴ تا خرداد امسال بیش از دو برابر شده است؛ افزایشی که از رشد عمومی بسیاری از کالاهای مصرفی سریعتر بوده است.
قیمت پوشک چقدر افزایش یافته است؟
اگر قیمت ۳۶۷ هزار تومانی آذرماه را با نرخ ۸۵۰ هزار تومانی خرداد مقایسه کنیم، افزایش اسمی قیمت برابر با ۴۸۳ هزار تومان برای هر بسته است.
به این ترتیب:
| دوره | قیمت اعلامشده |
|---|---|
| آذر ۱۴۰۴ | ۳۶۷ هزار تومان |
| خرداد ۱۴۰۵ | ۸۵۰ هزار تومان |
| میزان افزایش | ۴۸۳ هزار تومان |
| درصد افزایش | حدود ۱۳۱.۶ درصد |
به زبان ساده، کالایی که خانوار در آذر با ۳۶۷ هزار تومان خریداری میکرد، تنها حدود شش ماه بعد بیش از ۲.۳ برابر قیمت خورده است.
البته یک نکته مهم در تفسیر این آمار وجود دارد. گزارش منتشرشده مشخصات کامل برند، سایز و تعداد پوشک داخل بسته را همراه این دو عدد ذکر نکرده است؛ بنابراین بهتر است این ارقام را بهعنوان یک نمونه از جهش قیمت بازار در نظر گرفت، نه متوسط قطعی قیمت تمام برندها و سایزهای پوشک.
همه پوشکها ۸۵۰ هزار تومان نیستند
رصدهای دیگر بازار نیز همین تفاوت را نشان میدهد.
در یک گزارش شهریورماه درباره هزینه نگهداری نوزاد، متوسط قیمت یک بسته ۲۸ عددی پوشک معمولی در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۶۸ هزار تومان و برای سال ۱۴۰۵ حدود ۵۷۵ هزار تومان برآورد شده است. در همان گزارش، قیمت متوسط پوشک در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۴۰ هزار تومان اعلام شده بود.
این اختلاف با رقم ۸۵۰ هزار تومان لزوماً تناقض نیست.
قیمت پوشک به برند، تعداد داخل بسته، سایز کودک، مدل معمولی یا شورتی بودن و حتی فروشگاه عرضهکننده وابسته است. بنابراین بستههای بزرگتر و برندهای گرانتر میتوانند نرخهایی بسیار بالاتر از متوسط بازار داشته باشند.
اما نکته مشترک میان گزارشها روشن است: جهت قیمت پوشک طی یک سال گذشته بهشدت صعودی بوده است.
چرا پوشک اینقدر گران شد؟
برخلاف تصور اولیه، مشکل اصلی فعلی بازار کمبود محصول نیست.
رئیس اتحادیه عمدهفروشان مواد شوینده و پاککننده در شهریور اعلام کرده در بازار پوشک کمبودی وجود ندارد و کالا به اندازه کافی عرضه میشود. عضو هیئتمدیره انجمن صنایع سلولزی بهداشتی نیز گفته تولید فعلی حتی بیشتر از نیاز مصرف بازار است.
پس چرا قیمت بالا رفته است؟
پاسخ اصلی در مواد اولیه قرار دارد.
طبق اظهارات فعالان این صنعت، حداقل ۷۰ درصد مواد اولیه مورد نیاز تولید پوشک و محصولات سلولزی به واردات وابسته است. بخشی از مواد اصلی مانند خمیر پالپ، مواد جاذب و اجزای تخصصی پوشک از خارج کشور تأمین میشوند و بنابراین قیمت تمامشده آنها مستقیماً تحت تأثیر نرخ ارز قرار میگیرد.
با افزایش دلار، هزینه خرید ماده اولیه، حمل، ترخیص و تأمین قطعات بستهبندی بیشتر میشود و تولیدکننده در نهایت این افزایش را به قیمت کارخانه منتقل میکند.
مواد اولیه پوشک همچنان به ارز وابسته است
ساختار تولید این محصول باعث شده نوسان ارزی اثر بیشتری نسبت به برخی کالاهای کاملاً داخلی داشته باشد.
وابستگی صنعت پوشک به واردات موضوع تازهای نیست. مطالعات پیشین صنعت نیز نشان دادهاند خمیر فلافپالپ، که یکی از مواد اصلی لایه جاذب پوشک است، عمدتاً از خارج تأمین میشود. در سالهای گذشته سهم واردات برخی مواد اولیه این صنعت بسیار بالا گزارش شده بود.
در سال ۱۴۰۵ نیز مقررات وارداتی همچنان برای مجموعهای از مواد تخصصی مورد استفاده در پوشک، از نوار چسب و لایه جذب گرفته تا نوار جلو و قطعات الاستیک، وجود دارد.
بنابراین حتی اگر محصول نهایی روی بستهبندی عنوان «تولید ایران» داشته باشد، بخش قابل توجهی از هزینه ساخت آن همچنان به قیمت ارز خارجی وابسته است.
گرانی پوشک چقدر به هزینه ماهانه کودک اضافه میکند؟
اهمیت جهش قیمت پوشک زمانی روشنتر میشود که ماهیت مصرف این کالا را در نظر بگیریم.
یک خانواده ممکن است بسته به سن کودک، تعداد پوشک داخل بسته و میزان مصرف، چند بسته در ماه خریداری کند.
اگر فرض کنیم خانوادهای ماهانه سه بسته ۸۵۰ هزار تومانی نیاز داشته باشد، تنها هزینه پوشک به حدود دو میلیون و ۵۵۰ هزار تومان در ماه میرسد. با چهار بسته، این رقم سه میلیون و ۴۰۰ هزار تومان خواهد شد.
این مبلغ بدون احتساب شیرخشک، غذای کودک، لباس، دارو، محصولات بهداشتی و هزینه پزشک است.
گزارشهای منتشرشده در خرداد نیز نشان میدادند مجموع مخارج نوزاد برای برخی خانوارها به ارقام بسیار بالایی رسیده و پوشک و شیرخشک دو قلم تکرارشونده و سنگین این سبد هستند.
قیمت بالا رفته اما کمبود پوشک نداریم
نکته مهم بازار شهریور این است که مشکل فعلاً «موجودی» نیست.
فعالان صنفی بهصراحت گفتهاند کارخانهها مواد اولیه و ظرفیت تولید دارند و بازار با کمبود گسترده پوشک مواجه نیست. مسئله اصلی، قیمت مواد اولیه و نوسان ارز است.
این موضوع تفاوت مهمی با برخی دورههای گذشته دارد؛ زمانی که مشکلات واردات ماده اولیه میتوانست علاوه بر افزایش قیمت، کاهش موجودی فروشگاهها را هم رقم بزند.
اکنون مصرفکننده معمولاً میتواند برندهای مختلف را پیدا کند، اما باید هزینه بسیار بالاتری برای آنها بپردازد.
آیا قیمت پوشک باز هم افزایش مییابد؟
چشمانداز قیمت این کالا بیش از هر چیز به نرخ ارز و هزینه تأمین مواد اولیه بستگی دارد.
اگر بازار ارز آرام شود و دسترسی تولیدکنندگان به مواد اولیه وارداتی روان باقی بماند، افزایش عرضه بهتنهایی میتواند مانع شکلگیری شوکهای تازه شود. از آنجا که فعالان صنعت از تولید کافی خبر میدهند، فعلاً نشانهای از بحران عرضه دیده نمیشود.
اما در سناریوی مقابل، جهش دوباره نرخ ارز یا افزایش هزینه واردات میتواند تولیدکنندگان را با موج تازه افزایش قیمت تمامشده روبهرو کند.
در چنین بازاری، حتی نبود کمبود کالا نیز الزاماً به معنی ثبات قیمت نیست.
پوشک از یک کالای معمولی به هزینه سنگین خانوار تبدیل شد
افزایش قیمت از ۳۶۷ هزار به ۸۵۰ هزار تومان در فاصله چند ماه، حتی اگر مربوط به یک نمونه مشخص بازار باشد، تصویر روشنی از فشار هزینهای بر خانوادههای دارای کودک ارائه میدهد.
این جهش در کالایی رخ داده که امکان حذف آن از سبد خانوار بسیار محدود است؛ خانواده میتواند خرید بسیاری از کالاها را به تعویق بیندازد، اما پوشک نوزاد خریدی روزمره و ضروری است.
از سوی دیگر، دادههای بازار نشان میدهد مشکل فعلی از نبود کالا ناشی نمیشود و افزایش نرخ ارز و قیمت مواد اولیه وارداتی نقش پررنگتری در گرانی دارند.
در نتیجه، شوک ۱۳۱ درصدی پوشک را باید بیش از آنکه نتیجه کمبود عرضه بدانیم، نشانهای از انتقال مستقیم افزایش هزینه واردات و ارز به سبد کالاهای ضروری خانوار دانست.
تا زمانی که وابستگی تولید به مواد اولیه خارجی بالا باشد، قیمت پوشک نیز در برابر نوسانات ارزی آسیبپذیر باقی خواهد ماند؛ مسئلهای که برای خانوادههای دارای نوزاد، مستقیماً به معنای افزایش هزینه ماهانه و فشار بیشتر بر بودجه خانوار است.
