شوک تازه قیمت موبایل؛ گوشی اقتصادی هم از دسترس خارج میشود؟
بازار موبایل اکنون با یک تناقض مهم روبهروست؛ تقاضای مصرفی از بین نرفته، اما قدرت خرید خانوارها با سرعت افزایش قیمت گوشی هماهنگ نیست.
نتیجه این وضعیت را میتوان در رفتار خریداران مشاهده کرد. بخشی از مشتریان به سمت مدلهای ارزانتر حرکت کردهاند، برخی گوشی دستدوم میخرند و گروهی نیز ترجیح دادهاند تعویض تلفن همراه خود را به تعویق بیندازند.
افرادی هم که امکان خرید دستگاه جدید ندارند، به تعمیر گوشی فعلی روی آوردهاند؛ اما افزایش نرخ قطعات وارداتی باعث شده تعمیر نیز دیگر گزینهای کاملاً ارزان محسوب نشود.
گوشی اقتصادی دیگر واقعاً اقتصادی نیست
قیمتهای تازه بازار عمق این تغییر را نشان میدهد.
در فهرست قیمت سامسونگ در ۲۱ شهریور، Galaxy A07 با حافظه ۱۲۸ گیگابایت و رم چهار گیگابایت حدود ۴۸ میلیون تومان قیمت داشت. نسخههای دیگر A07 نیز در محدوده ۵۰ تا ۶۵ میلیون تومان معامله میشدند و Galaxy A16 و A17 بسته به حافظه حتی از ۵۹ میلیون تومان تا بیش از ۱۰۰ میلیون تومان قیمت خورده بودند.
در بازار دوشنبه ۲۳ شهریور نیز Redmi A3 با حافظه ۱۲۸ گیگابایت حدود ۳۸ میلیون تومان بهعنوان یکی از ارزانترین گوشیهای چینی بازار معرفی شد.
این ارقام معنای مهمی دارند؛ بخش «اقتصادی» بازار موبایل که زمانی نقطه ورود خانوارهای با بودجه محدود بود، اکنون خودش به کالایی چند ده میلیون تومانی تبدیل شده است.
برای بسیاری از خانوارها، پرداخت ۴۰ تا ۶۰ میلیون تومان برای تلفن همراه دیگر یک خرید روزمره نیست و ممکن است معادل چند ماه درآمد باشد.
چرا قیمت گوشی در یک شب تغییر میکند؟
فعالان بازار از تغییرات چندمیلیونی قیمت حتی در فاصله یک روز خبر میدهند. نمونهای که در بررسیهای میدانی گزارش شده، گوشی سامسونگی است که یک شب در محدوده ۴۷ تا ۴۸ میلیون تومان قیمت داشته و روز بعد به ۴۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است.
علت اصلی چنین رفتاری را باید در «هزینه جایگزینی» جستوجو کرد.
فروشنده فقط به این فکر نمیکند که گوشی موجود را با چه قیمتی خریده است؛ مسئله مهمتر این است که بعد از فروش همان کالا، برای خرید مجدد آن چقدر باید پرداخت کند.
وقتی دلار در یک روز چند هزار تومان نوسان میکند یا واردکننده نمیتواند زمان ورود محموله بعدی را پیشبینی کند، فروشنده نیز قیمت را براساس ریسک جایگزینی کالا تعیین میکند.
دلار آزاد در پایان معاملات دوشنبه ۲۳ شهریور در محدوده ۲۳۱ تا ۲۳۳ هزار تومان نوسان داشت. همین سطح بالای ارز بهتنهایی برای حفظ فشار قیمت روی کالاهای کاملاً وارداتی مانند گوشی و قطعات آن کافی است.
واردات موبایل چرا کاهش یافت؟
مهمترین اتفاق بازار موبایل در سال جاری، توقف طولانی ثبت سفارش بود.
تسنیم گزارش داده فرآیند ثبت سفارش واردات تلفن همراه پس از حدود پنجونیم ماه توقف از نیمه شهریور دوباره در سامانه جامع تجارت فعال شده است. بازار طی این مدت عمدتاً از موجودی حاصل از ثبت سفارشهای سالهای قبل تغذیه میشد.
اثر این توقف در آمار واردات نیز کاملاً دیده میشود.
برآوردها نشان میدهد در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ تنها حدود ۲۰۰ میلیون دلار تلفن همراه از محل سفارشهای قبلی وارد کشور شده که نسبت به دوره مشابه سال گذشته حدود ۷۰ درصد کاهش داشته است.
وقتی ورود کالای جدید کاهش پیدا کند و موجودی انبار نیز بهتدریج مصرف شود، اولین نتیجه افزایش قدرت قیمتگذاری فروشنده است.
این فشار در مدلهای اقتصادی حتی شدیدتر احساس میشود، زیرا تقاضای مصرفی بیشتری در این بخش وجود دارد.
ثبت سفارش باز شد؛ پس چرا موبایل هنوز ارزان نشده؟
بازگشایی ثبت سفارش به معنای ورود فوری گوشی به بازار نیست.
طبق ضوابط جدید، در مرحله نخست اولویت با گوشیهایی با ارزش کمتر از ۴۰۰ دلار است. علاوه بر آن، سهمیه اولیه هر واردکننده تنها معادل یکهشتم میانگین سابقه واردات او در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ تعیین شده است.
پس واردکننده ابتدا باید ثبت سفارش کند، منابع ارزی را تأمین کند، گوشی را از فروشنده خارجی بخرد، حمل انجام شود، کالا به گمرک برسد، ترخیص و رجیستر شود و سپس وارد شبکه توزیع شود.
به همین دلیل تسنیم نیز تأکید کرده اثر باز شدن ثبت سفارش بر قیمت به سرعت تأمین ارز، استفاده از سهمیه و زمان ترخیص محمولهها وابسته است.
بنابراین خریدار نباید انتظار داشته باشد صرفاً با فعال شدن یک گزینه در سامانه جامع تجارت، قیمت گوشی در بازار فردای آن روز کاهش پیدا کند.
هزینه گمرک هم به فشار قیمت اضافه شده است
مشکل فقط ارز و ثبت سفارش نیست.
براساس گزارش تسنیم درباره ساختار بازار موبایل در سال ۱۴۰۵، نرخ محاسباتی ارز برای هزینههای گمرکی افزایش پیدا کرده و در نتیجه هزینههای گمرکی نیز نسبت به سال قبل به شکل قابل توجهی بالا رفته است.
همزمان هزینه جهانی قطعات، حمل، بیمه و سایر هزینههای جانبی نیز فشار بیشتری بر واردکنندگان وارد کرده است. همین گزارش رشد قیمت تلفن همراه در مقطعی از ابتدای سال را حدود ۲۵ تا ۳۵ درصد ارزیابی کرده بود.
ترکیب این عوامل توضیح میدهد چرا حتی اگر نرخ ارز برای چند روز ثابت بماند، قیمت گوشی الزاماً به همان سرعت کاهش پیدا نمیکند.
بخشی از افزایش هزینه دیگر مربوط به خود دلار بازار نیست و در زنجیره واردات تثبیت شده است.
چرا تعمیر موبایل هم گران شده است؟
راه دوم مصرفکننده، نگه داشتن گوشی فعلی و تعمیر آن است.
اما نمایشگر، باتری، برد، دوربین، سوکت شارژ و بخش زیادی از قطعات مصرفی تعمیرکاران یا وارداتی هستند یا قیمت آنها با ارز تنظیم میشود.
در نتیجه همان عواملی که گوشی نو را گران میکنند، با کمی تأخیر روی بازار تعمیرات نیز اثر میگذارند.
برای یک گوشی قدیمی، مسئله حتی پیچیدهتر است؛ ممکن است هزینه تعویض نمایشگر یا تعمیر برد به درصد قابل توجهی از ارزش خود دستگاه برسد.
در چنین وضعیتی مصرفکننده باید بین سه گزینه دشوار انتخاب کند: هزینه بالای تعمیر، خرید گوشی دستدوم با ریسک سلامت دستگاه یا ورود به بازار گوشی نو با قیمتهای چند ده میلیون تومانی.
بازار دستدوم برنده گرانی موبایل شده است؟
افزایش فاصله میان درآمد خانوار و قیمت گوشی جدید طبیعتاً تقاضای دستگاههای دستدوم را تقویت میکند.
اما بازار دستدوم نیز بدون ریسک نیست.
سلامت باتری، تعویض نمایشگر، تعمیر برد، آبخوردگی، اصالت قطعات و وضعیت رجیستری باید قبل از خرید بررسی شود. در گوشیهای آیفون، مسئله سلامت باتری و تعویض قطعات حساسیت بیشتری دارد و در دستگاههای اندرویدی نیز تعمیرات غیراصولی میتواند ارزش واقعی گوشی را بهشدت کاهش دهد.
بنابراین ارزانتر بودن قیمت اولیه همیشه به معنای خرید اقتصادیتر نیست.
آیا گوشی ارزان میشود؟
بازگشت ثبت سفارش یک سیگنال مثبت برای سمت عرضه است، بهویژه اینکه سیاست فعلی روی گوشیهای زیر ۴۰۰ دلار متمرکز شده و این همان بخشی است که بیشترین مصرفکننده را دارد.
اما کاهش قیمت به چند شرط نیاز دارد.
محمولههای جدید باید واقعاً وارد و ترخیص شوند، تأمین ارز با وقفه مواجه نشود و نرخ دلار نیز آرام بماند. اگر یکی از این سه عامل مختل شود، واردکننده و فروشنده همچنان قیمت را با احتیاط و براساس هزینه جایگزینی تعیین خواهند کرد.
به همین دلیل حتی وعدههایی درباره کاهش ۲۰ یا ۳۰ درصدی قیمت گوشیهای اقتصادی را فعلاً نمیتوان قطعی دانست. خود گزارشهای مربوط به بازگشایی ثبت سفارش نیز تأکید دارند که حجم محدود سهمیه اولیه مانع از ورود ناگهانی حجم بزرگی از کالا به بازار خواهد شد.
بازار موبایل وارد دوره «تعمیر به جای تعویض» شده است
شرایط فعلی فقط یک موج کوتاه افزایش قیمت نیست؛ رفتار مصرفکننده نیز در حال تغییر است.
گوشی برای بخش بزرگی از جامعه به کالایی تبدیل شده که عمر استفاده از آن باید بیشتر شود. تعویض سالانه یا دوساله دستگاه برای بسیاری از خانوارها دیگر قابل توجیه نیست و بازار به سمت خرید مدل اقتصادی، دستدوم و تعمیر گوشی فعلی حرکت کرده است.
بازگشایی ثبت سفارش میتواند در ماههای آینده بخشی از فشار عرضه را کم کند، اما تا زمانی که دلار در سطوح بالا قرار دارد و فرآیند تأمین ارز و واردات به حالت عادی برنگشته است، انتظار ریزش سریع قیمت موبایل واقعبینانه نیست. فعلاً مهمترین تغییر بازار این است که حتی عبارت «گوشی اقتصادی» نیز معنای قبلی خود را از دست داده؛ وقتی کف بازار به محدوده ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان نزدیک میشود، تعمیر و نگهداری طولانیتر از گوشی قدیمی برای بسیاری از مصرفکنندگان دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک اجبار اقتصادی است.
