قیمت برنج خارجی دوباره بالا رفت؛ کیسه ۱۰ کیلویی پاکستانی و هندی تا ۳.۲ میلیون تومان رسید | گرانی ادامه دارد؟

بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده در بازار خرده‌فروشی، «برنج پاکستانی سوپر باسماتی خانوار» در کیسه ۱۰ کیلویی با قیمت ۳ میلیون و ۱۷۱ هزار تومان عرضه می‌شود؛ یعنی هر کیلو حدود ۳۱۷ هزار تومان.

برنج پاکستانی ۳۸۶ باسماتی شیجان نیز با قیمت ۲ میلیون و ۹۸۵ هزار تومان برای ۱۰ کیلوگرم، معادل حدود ۲۹۸ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلو، در بازار دیده می‌شود.

در بخش برنج هندی، کیسه ۱۰ کیلویی برنج دانه‌بلند ۱۱۲۱ بندر حدود ۲ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان قیمت دارد؛ یعنی کیلویی ۲۴۹ هزار تومان.

برنج هندی دانه‌بلند طبیعت نیز در برخی فهرست‌های فروش با نرخ ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان برای ۱۰ کیلوگرم عرضه شده است؛ یعنی هر کیلو حدود ۳۲۰ هزار تومان.

اما یک نکته مهم وجود دارد: این قیمت‌ها متعلق به برندها و بسته‌بندی‌های مشخص خرده‌فروشی هستند و نباید آنها را معادل متوسط قیمت کل بازار دانست.

قیمت‌های بازار یکدست نیست؛ فاصله عمده‌فروشی و خرده‌فروشی بالاست

داده‌های صنفی ابتدای شهریور نشان می‌دهد قیمت برنج پاکستانی در بازار، بسته به کیفیت، بین حدود ۱۸۰ تا ۲۶۰ هزار تومان و برنج هندی بین ۲۳۰ تا ۲۶۵ هزار تومان برای هر کیلو اعلام شده بود.

این ارقام با برخی قیمت‌های بسته‌بندی ۳۰۰ هزار تومانی و بالاتر فاصله محسوسی دارد.

بخشی از این اختلاف به کیفیت، نوع دانه، برند، سورتینگ و بسته‌بندی مربوط است؛ اما هزینه‌های شبکه توزیع، انبارداری و سود خرده‌فروشی نیز در آن نقش دارند.

به همین دلیل صرف مشاهده یک بسته ۳.۲ میلیون تومانی نمی‌تواند به معنای آن باشد که «قیمت کل برنج هندی» به کیلویی ۳۲۰ هزار تومان رسیده است.

اتفاقاً در ۱۴ شهریور نیز فهرست بازار نشان می‌داد کیسه‌های ۱۰ کیلویی محصولات مختلف هندی و پاکستانی در بازه‌ای حدود ۲.۹ تا ۳.۷ میلیون تومان قرار دارند؛ یعنی اختلاف برند و کیفیت از قبل نیز قابل توجه بوده است.

آیا برنج خارجی واقعاً دوباره گران شده است؟

پاسخ برای همه انواع یکسان نیست.

برای نمونه، برنج پاکستانی سوپر باسماتی خانوار با قیمت ۳ میلیون و ۱۷۱ هزار تومان پیش‌تر نیز در خرداد با همین نرخ در برخی فهرست‌های خرده‌فروشی دیده شده بود.

همچنین برخی برنج‌های هندی برنددار نیز در مرداد در محدوده ۳.۲ میلیون تومان قرار داشتند.

بنابراین بهتر است به جای تعبیر «جهش یکپارچه قیمت»، از تداوم قیمت‌های بالا و نوسان شدید میان برندها صحبت کنیم.

این تمایز مهم است؛ زیرا بخش‌هایی از بازار در ماه‌های گذشته حتی کاهش قیمت را تجربه کرده‌اند.

رئیس اتاق اصناف تهران در اوایل شهریور گفته بود افزایش عرضه باعث شده قیمت برخی برنج‌های پاکستانی که قبلاً تا ۱۹۰ هزار تومان رسیده بودند، در بخشی از بازار به حدود ۱۴۵ هزار تومان کاهش پیدا کنند.

بنابراین بازار فعلی ترکیبی از دو وضعیت است: قیمت بالا در برخی برندهای بسته‌بندی و فشار کاهشی در بخش‌هایی که عرضه بیشتری دارند.

چرا قیمت برنج وارداتی همچنان بالاست؟

مهم‌ترین عامل را باید در هزینه تأمین کالا جست‌وجو کرد.

رئیس انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج ایران اواخر مرداد اعلام کرد تأخیر در پرداخت و تخصیص ارز طی سال‌های گذشته به‌تدریج از چند هفته به چند ماه رسیده و حتی به بیش از پنج ماه کشیده شده است؛ مسئله‌ای که هزینه مالی واردکنندگان را افزایش داده و اعتبار آنها نزد فروشندگان خارجی را تحت فشار قرار داده است.

وقتی واردکننده برای مدت طولانی منتظر تأمین ارز می‌ماند، هزینه سرمایه، کارمزد انتقال پول و ریسک نوسان نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند.

این هزینه‌ها در نهایت یا باید توسط واردکننده جذب شود یا به قیمت نهایی محصول منتقل شود؛ و در شرایط تورمی معمولاً بخش مهمی از آن به مصرف‌کننده می‌رسد.

جنگ و اختلال مسیر تجارت با هند هم هزینه را بالا برد

عامل خارجی نیز در سال ۲۰۲۶ اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

رویترز گزارش داده صادرات برنج هند در چهار ماه نخست سال میلادی تحت تأثیر جنگ و اختلال در تجارت با کشورهای حاشیه خلیج فارس کاهش یافت. صادرات باسماتی هند در این دوره حدود ۷ درصد افت کرد و هزینه حمل و بیمه دریایی به دلیل ناامنی منطقه افزایش یافت.

ایران یکی از بازارهای مهم برنج باسماتی هند محسوب می‌شود.

در ماه اوت نیز رویترز گزارش داد توقف برخی مسیرهای تجاری از طریق امارات و محدودیت‌های مالی تازه، صادرات کالاهایی مانند برنج و چای هند به ایران را با مشکل بیشتری روبه‌رو کرده است. فقط در نیمه نخست ۲۰۲۶ ارزش صادرات برنج هند به ایران حدود ۳۸۳ میلیون دلار بوده است.

این وضعیت به معنای کمبود قطعی برنج نیست، اما می‌تواند هزینه حمل، بیمه و انتقال پول را بالا نگه دارد.

دولت محدودیت واردات برنج را برداشت

در مقابل فشارهای افزایشی، یک عامل مهم به نفع مصرف‌کننده وجود دارد: افزایش امکان واردات.

وزارت جهاد کشاورزی در تیرماه اعلام کرد محدودیت واردات برنج برداشته شده و واردکنندگان می‌توانند بدون محدودیت فصلی قبلی کالا تأمین کنند. معاون توسعه بازرگانی وزارتخانه دلیل این تصمیم را افزایش عرضه و ایجاد رقابت برای کنترل قیمت عنوان کرد.

در همان دوره وزارت جهاد اعلام کرد برای ورود بیش از ۲۰۰ هزار تن برنج از هند در یک ماه برنامه‌ریزی شده است؛ زیرا در مقطعی واردات از هند تقریباً به صفر رسیده بود.

اگر این جریان وارداتی استمرار داشته باشد، می‌تواند یکی از مهم‌ترین موانع جهش دوباره قیمت در بازار باشد.

تجربه ماه‌های قبل نیز نشان داده هر زمان عرضه بالا رفته، قیمت بازار به سرعت واکنش نزولی نشان داده است.

فاصله قیمت برنج خارجی و ایرانی همچنان موتور تقاضاست

برنج وارداتی با وجود گرانی قابل توجه هنوز در بسیاری از موارد ارزان‌تر از انواع ممتاز ایرانی است.

در گزارش‌های صنفی شهریور، قیمت برنج ایرانی بسته به کیفیت حدود ۲۹۰ تا ۴۵۰ هزار تومان برای هر کیلو اعلام شده بود، در حالی که بخش مهمی از بازار هندی و پاکستانی پایین‌تر از این سطح قرار داشت.

این اختلاف برای یک خانواده پرمصرف رقم قابل توجهی است.

به عنوان مثال، اگر خانواری ماهانه ۱۰ کیلو برنج مصرف کند، خرید محصول کیلویی ۲۵۰ هزار تومان ماهانه حدود ۲.۵ میلیون تومان هزینه دارد؛ اما همان میزان برنج ایرانی کیلویی ۴۰۰ هزار تومان به چهار میلیون تومان می‌رسد.

همین اختلاف باعث می‌شود حتی با افزایش قیمت محصولات خارجی، بخشی از خانوارها همچنان به سمت آنها حرکت کنند.

آیا برنج هندی و پاکستانی ارزان می‌شود؟

سه سناریو برای هفته‌های آینده قابل تصور است.

در سناریوی کاهشی، اگر محموله‌های برنامه‌ریزی‌شده وارد بازار شوند، تخصیص ارز روان‌تر شود و مسیر حمل‌ونقل مختل نشود، رقابت میان واردکنندگان افزایش پیدا می‌کند. در این وضعیت محصولات عادی هندی و پاکستانی می‌توانند به سمت کف دامنه‌های فعلی حرکت کنند.

در سناریوی ثبات که فعلاً محتمل‌تر است، عرضه کافی می‌ماند اما هزینه ارز، حمل و انتقال پول اجازه افت شدید قیمت را نمی‌دهد. در این حالت بازار در محدوده‌های فعلی نوسان خواهد کرد و اختلاف بین برندهای اقتصادی و ممتاز ادامه پیدا می‌کند.

در سناریوی افزایشی، هر اختلال تازه در تخصیص ارز، تجارت با هند و پاکستان یا حمل دریایی می‌تواند هزینه جایگزینی محموله‌ها را بالا ببرد. در این شرایط احتمال عبور بیشتر محصولات بسته‌بندی‌شده از مرز سه میلیون تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی افزایش خواهد یافت.

بازار برنج خارجی در مرز گرانی و وفور عرضه

تصویر فعلی بازار یک تناقض مهم دارد: کالا وجود دارد، اما ارزان نیست.

از یک سو وزارت جهاد محدودیت واردات را کاهش داده و افزایش ورود کالا در مقاطع مختلف حتی موجب کاهش قیمت در بخش عمده‌فروشی شده است. از سوی دیگر، ارز، هزینه مالی واردکنندگان، حمل‌ونقل و برندینگ اجازه نمی‌دهد این کاهش لزوماً به همان نسبت در قفسه فروشگاه دیده شود.

به همین دلیل مهم‌ترین متغیر برای مصرف‌کننده در هفته‌های آینده نه صرفاً «قیمت دلار» بلکه حجم واقعی عرضه در بازار خرده‌فروشی خواهد بود.

اگر محموله‌های جدید به‌طور منظم وارد شبکه توزیع شوند، بعید است بازار با کمبود جدی روبه‌رو شود؛ اما اگر هزینه واردات دوباره بالا برود، همین قیمت‌های ۲.۵ تا ۳.۲ میلیون تومانی می‌توانند به کف جدید بازار تبدیل شوند.

فعلاً پیام بازار روشن است: برنج خارجی هنوز از برنج ممتاز ایرانی ارزان‌تر است، اما دیگر نمی‌توان آن را یک کالای ارزان در سفره خانوار دانست.