برنج هاشمی تا کیلویی ۷۲۰ هزار تومان؛ گرانی از شالیزار میآید یا بازار؟
بررسی بازار گیلان نشان میدهد قیمت برنج هاشمی تازه در مبدأ بسته به کیفیت و نحوه فروش در محدوده گستردهای قرار دارد. یک مرکز تخصصی فروش برنج در گیلان، نرخ روز هاشمی را بین ۳۹۸ هزار تا ۴۸۹ هزار تومان برای هر کیلو اعلام کرده است. طبق همین دادهها، نخستین نرخ کارخانهای محصول امسال حدود ۳۸۸ هزار تومان بوده و هاشمی یکبار الکشده و نمونه ممتاز با قیمتهای متفاوتی وارد بازار شدهاند.
این اختلاف نشان میدهد عبارت کلی «قیمت برنج هاشمی» به تنهایی برای مقایسه کافی نیست؛ چراکه درصد شکستگی، خلوص، عطر و طعم، نوع کشت، زمان برداشت، بوجاری، سورتینگ و شیوه بستهبندی میتواند نرخ نهایی را به شکل محسوسی تغییر دهد.
در بازار خردهفروشی نیز همین پراکندگی دیده میشود.
| محصول | وزن | قیمت |
|---|---|---|
| برنج هاشمی اشرافی بوستان عرش | ۱۰ کیلو | ۵ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان |
| طارم هاشمی کشت اول رضوی | ۱۰ کیلو | ۶ میلیون و ۳۲۰ هزار تومان |
| هاشمی آستانه اشرفیه پاینده | ۱۰ کیلو | ۶ میلیون و ۵۰ هزار تومان |
| سرلاشه هاشمی گیلان طبیعت | ۱۰ کیلو | ۴ میلیون و ۴۹۹ هزار تومان |
به این ترتیب، قیمت هر کیلو از نمونههای فوق تقریباً بین ۴۵۰ تا ۶۳۲ هزار تومان قرار میگیرد.
گزارشهای ابتدای شهریور نیز برای برخی نمونههای ممتاز هاشمی نرخهایی تا ۶۷۰ هزار تومان ثبت کرده بودند و یک گزارش بازار در ۵ شهریور حتی قیمت ۷۴۹ هزار تومان را برای یک نمونه هاشمی اعلام کرده است.
فاصله عجیب قیمت برنج از گیلان تا تهران
مهمترین سؤال بازار اکنون این است که چرا برنجی که در مبدأ کمتر از ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد، ممکن است در تهران با نرخ ۶۰۰ تا بیش از ۷۰۰ هزار تومان عرضه شود؟
یک منبع تخصصی بازار گیلان، اختلاف معمول قیمت هاشمی در تهران با مبدأ را حداقل ۱۰ تا ۲۰ درصد برآورد کرده است.
اما در برخی محصولات بستهبندیشده این فاصله بیشتر است.
اگر سقف قیمت مبدأ یعنی ۴۸۹ هزار تومان را با قیمت ۷۲۰ هزار تومانی برخی نمونههای ممتاز مقایسه کنیم، اختلاف به بیش از ۴۷ درصد میرسد. اگر مبنا نرخ ۳۹۸ هزار تومانی باشد، فاصله تا قیمت ۷۲۰ هزار تومان حدود ۸۱ درصد خواهد بود.
البته نمیتوان تمام این اختلاف را «سود دلال» دانست.
بخشی از آن ناشی از هزینه سورتینگ، بوجاری، افت وزنی، حملونقل، انبارداری، بستهبندی، مالیات و حاشیه سود عمدهفروش و خردهفروش است. همچنین محصول ۳۹۸ هزار تومانی ممکن است از نظر کیفی دقیقاً با کالایی که ۶۰۰ یا ۷۰۰ هزار تومان فروخته میشود قابل مقایسه نباشد.
اما بزرگی فاصله قیمت نشان میدهد ساختار توزیع همچنان یکی از مهمترین نقاط مبهم بازار است.
وزارت جهاد هم سراغ شبکه توزیع برنج رفت
نگرانی درباره سازوکار توزیع تنها موضوعی مطرحشده توسط مصرفکنندگان نیست.
وزارت جهاد کشاورزی در جلسات مرتبط با بازار برنج بر هوشمندسازی نظارت بر تولید و عرضه، ثبت موجودی انبارها و شفافتر شدن شبکه توزیع تأکید کرده است. معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد نیز اعلام کرده برای رسیدن به قیمت منطقی باید اطلاعات تولید، موجودی و عرضه استانهای اصلی تولیدکننده به صورت دقیقتر پایش شود.
این موضع نشان میدهد سیاستگذار نیز مشکل بازار را صرفاً در میزان تولید نمیبیند.
در واقع اگر محصول به اندازه کافی وجود داشته باشد، اما بین کشاورز، کارخانه شالیکوبی، عمدهفروش، بنکدار و خردهفروش چندین مرحله معامله انجام شود، قیمت مصرفکننده میتواند بدون آنکه سهم کشاورز به همان اندازه افزایش یابد، بالا برود.
به همین دلیل، تعبیر دقیقتر این است که واسطهگری و نبود شفافیت در زنجیره توزیع یکی از عوامل مهم گرانی است، نه لزوماً تنها عامل آن.
محصول جدید وارد بازار شده؛ چرا قیمت پایین نیامد؟
نکته قابل توجه این است که افزایش و ثبات قیمتهای بالا درست در فصل برداشت رخ داده است.
طبق گزارشهای جدید، برداشت ارقام محلی برنج در بخشهایی از شمال کشور به مراحل پایانی رسیده است؛ برای مثال تا ۱۴ شهریور حدود ۹۰ درصد شالیزارهای زیر کشت برنج محلی در بهشهر برداشت شده بود. جهاد کشاورزی مازندران نیز روز ۱۵ شهریور از کشاورزان خواست محصول رسیده خود را پیش از آغاز بارندگی برداشت کنند.
مدیرکل تعاون روستایی مازندران نیز وضعیت تولید را مطلوب و بازار برنج استان را در ابتدای شهریور «متعادل» توصیف کرده بود.
بنابراین برخلاف برخی دورههای کمبود، بازار فعلی همزمان با ورود محصول تازه قرار دارد.
اما افزایش عرضه الزاماً به کاهش فوری قیمت منجر نمیشود. بخشی از کشاورزان ممکن است در انتظار نرخ بالاتر از فروش سریع محصول خودداری کنند، کارخانهها هزینه تبدیل و نگهداری دارند و شبکه توزیع نیز کالاهای قبلی را با قیمت تمامشده بالاتر در اختیار دارد.
در نتیجه اثر برداشت جدید ممکن است با تأخیر وارد بازار خردهفروشی شود.
«سهالکه» و «چهارالکه» واقعاً یعنی چه؟
یکی از نقاط مبهم بازار، استفاده گسترده از اصطلاحاتی مانند «دو الکه»، «سه الکه» و حتی «چهار الکه» است.
بررسی فروشندگان نشان میدهد حتی در تعریف این اصطلاح اتفاق نظر وجود ندارد. برخی محصولات تجاری رسماً با عنوان «سهالکه» عرضه میشوند، در حالی که یک فروشنده تخصصی گیلانی مدعی است الک واقعی در عمل یک یا دو مرحله دارد و اصطلاح سهالکه بیشتر جنبه تبلیغاتی پیدا کرده است.
بنابراین خریدار بهتر است به جای تکیه صرف بر تعداد دفعات ادعایی الک، معیارهای قابل مشاهدهتری را بررسی کند: درصد دانه شکسته، میزان یکدستی، وجود نیمدانه و لاشه، خلوص رقم، سورتینگ و کیفیت پخت.
به عبارت دیگر، عبارت «سهالکه» به تنهایی تضمین نمیکند یک برنج الزاماً کیفیت بالاتری از محصول دیگری دارد.
برنج هاشمی ۶ میلیونی برای یک خانوار چه معنایی دارد؟
رسیدن یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج هاشمی به محدوده شش میلیون تومان یعنی هر کیلو حدود ۶۰۰ هزار تومان.
اگر یک خانوار ماهانه ۱۰ کیلو برنج مصرف کند، تنها هزینه برنج ممتاز ایرانی میتواند سالانه به بیش از ۷۰ میلیون تومان برسد.
این عدد توضیح میدهد چرا بخشی از مصرفکنندگان در سالهای اخیر به سمت برنجهای پرمحصول ایرانی، نیمدانه و انواع وارداتی حرکت کردهاند.
برای مقایسه، نرخنامه منتشرشده برای میادین تهران در سال جاری قیمت برنج هاشمی را ۴۵۰ هزار تومان و برنجهای ارزانتر مانند شیرودی و فجر را به ترتیب حدود ۳۸۰ و ۴۰۰ هزار تومان اعلام کرده بود.
اختلاف نرخ میادین با برخی بستهبندیهای فروشگاهی نشان میدهد کانال خرید اکنون تقریباً به اندازه نوع برنج در هزینه خانوار اهمیت پیدا کرده است.
آیا قیمت برنج هاشمی باز هم بالا میرود؟
با ورود بیشتر محصول تازه به شبکه توزیع، از سمت عرضه عاملی برای کنترل افزایش قیمت وجود دارد. در مقابل، هزینه تولید، دستمزد، مکانیزاسیون، بستهبندی و حملونقل همچنان بالاست و مانع بازگشت نرخها به سطوح قدیمی میشود.
همچنین وزارت جهاد کشاورزی در سال جاری بر این نکته تأکید کرده که سیاست واردات باید به شکلی اجرا شود که هم کسری بازار را پوشش دهد و هم به تولیدکننده داخلی لطمه نزند.
به همین دلیل بازار احتمالاً در کوتاهمدت بیش از آنکه شاهد سقوط شدید قیمت باشد، درگیر رقابت میان افزایش عرضه محصول جدید و مقاومت هزینههای تولید و توزیع خواهد بود.
پیام بازار برنج در نیمه شهریور روشن است: برنج هاشمی در شالیزار ارزان نیست، اما تمام فاصله تا کیلویی ۶۰۰ یا ۷۰۰ هزار تومان نیز در مزرعه ایجاد نمیشود. هرچه فاصله کشاورز تا مصرفکننده کوتاهتر و اطلاعات قیمت و کیفیت شفافتر باشد، احتمال پرداخت هزینههای غیرضروری توسط خانوار کاهش خواهد یافت.
