بنزین ۱۰ هزار تومانی از بامداد ۱۷ شهریور؛ سهمیه ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی دستنخورده ماند
مهمترین نکته در مصوبه تازه این است که بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی گران نشده است. تنها نرخ سوم تغییر میکند.
طبق اعلام رسمی، از بامداد ۱۷ شهریور ساختار قیمت برای خودروهای شخصی به این شکل خواهد بود:
| نوع سهمیه | مقدار ماهانه | قیمت هر لیتر |
|---|---|---|
| نرخ اول | ۶۰ لیتر | ۱۵۰۰ تومان |
| نرخ دوم | ۵۰ لیتر | ۳۰۰۰ تومان |
| نرخ سوم | مازاد بر سهمیه / عمدتاً کارت جایگاه | ۱۰ هزار تومان |
بنابراین مجموع ۱۱۰ لیتر سهمیه اول و دوم خودروهای شخصی همچنان با همان نرخ قبلی عرضه میشود. هزینه کامل این ۱۱۰ لیتر برای مالک خودرو ۲۴۰ هزار تومان است؛ ۹۰ هزار تومان برای ۶۰ لیتر اول و ۱۵۰ هزار تومان برای ۵۰ لیتر دوم.
اما هر لیتر مصرفی که وارد نرخ سوم شود، از فردا دو برابر امروز هزینه خواهد داشت. بهعنوان مثال، مصرف ۲۰ لیتر بنزین نرخ سوم که تاکنون ۱۰۰ هزار تومان هزینه داشت، از ۱۷ شهریور ۲۰۰ هزار تومان تمام خواهد شد.
سخنگوی دولت نیز رسماً تأکید کرده تغییر فقط متوجه کارت آزاد جایگاه است و سهمیههای یارانهای بدون تغییر ادامه پیدا میکنند.
کارت سوخت جایگاه حذف یا محدود نمیشود
یکی از نگرانیهایی که همزمان با انتشار خبر افزایش نرخ سوم ایجاد شد، احتمال محدود شدن کارتهای اضطراری جایگاه بود؛ اما کرامت ویسکرمی، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، اعلام کرده کارت جایگاهها همچنان در اختیار جایگاهداران خواهد بود و محدودیت تازهای برای دسترسی مردم به آنها اعمال نمیشود.
تفاوت اصلی فقط قیمت است. یعنی فردی که کارت شخصی همراه ندارد یا سهمیههای خود را مصرف کرده است، همچنان میتواند از کارت جایگاه استفاده کند، اما باید برای هر لیتر بنزین ۱۰ هزار تومان بپردازد.
هدف سیاستگذار در واقع ایجاد یک مشوق اقتصادی برای همراه داشتن کارت سوخت شخصی است. وزارت نفت پیشتر نیز نسبت به سهم بالای کارتهای جایگاه در سوختگیری هشدار داده بود؛ در مقاطعی سهم استفاده از این کارتها حتی به ۴۲ درصد رسیده بود.
ویسکرمی میگوید پس از اصلاحات انجامشده، سهم کارت جایگاه کاهش یافته و دولت قصد دارد این روند ادامه پیدا کند.
دولت: سهمیه ۱۱۰ لیتری نیاز ۸۵ درصد مردم را تأمین میکند
استدلال اصلی دولت برای افزایش نرخ سوم این است که بخش عمده مصرفکنندگان اساساً نیازی به خرید بنزین ۱۰ هزار تومانی نخواهند داشت.
فاطمه مهاجرانی با استناد به آمار شرکت ملی پالایش و پخش گفته است ۸۵ درصد مردم نیاز سوختی خود را با مجموع سهمیه ۱۱۰ لیتری نرخ اول و دوم پوشش میدهند. محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش نیز همین رقم را تأیید کرده است.
اگر این برآورد در عمل محقق شود، فشار مستقیم افزایش نرخ سوم عمدتاً متوجه خودروهای پرمصرف، خودروهای با پیمایش بالا، افرادی که سهمیه ماهانه خود را زودتر مصرف میکنند و گروههایی خواهد بود که وابستگی بیشتری به کارت آزاد جایگاه دارند.
با این حال، همین ۱۵ درصد میتواند شامل بخشی از رانندگان تاکسی اینترنتی و ناوگان پرتردد شهری باشد؛ گروهی که میزان پیمایش ماهانهشان بسیار بیشتر از یک خودروی شخصی معمولی است.
بنزین ۱۰ هزار تومانی چه اثری بر تاکسیهای اینترنتی دارد؟
مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش تأیید کرده سهمیه فعلی تاکسیهای اینترنتی تغییر نکرده، اما افزایش نرخ سوم ممکن است هزینه فعالیت رانندگان پرکار این سکوها را بالا ببرد.
دولت برای این گروه دو گزینه را در دست بررسی دارد: نخست، دوگانهسوز کردن خودروهای پرتردد تاکسیهای اینترنتی با حمایت دولت و دوم، اختصاص سهمیه متناسب با پیمایش، مشابه سازوکاری که برای برخی ناوگان عمومی وجود دارد. هنوز اجرای عمومی این دو راهکار نهایی نشده است.
اهمیت موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم برخی رانندگان تاکسی اینترنتی بیش از سه هزار کیلومتر در ماه پیمایش دارند و طبیعتاً ۱۱۰ لیتر سهمیه برای چنین سطحی از فعالیت کافی نیست.
پشت پرده افزایش نرخ سوم؛ روزانه ۱۰ میلیون لیتر کسری بنزین
دولت افزایش قیمت نرخ سوم را مستقیماً به ناترازی بنزین گره زده است.
طبق تازهترین آمار رسمی، در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ میانگین مصرف روزانه بنزین حدود ۱۳۲ میلیون لیتر بوده، در حالی که مجموع تولید پالایشگاهی و غیرپالایشگاهی نزدیک به ۱۲۲ میلیون لیتر ثبت شده است. به این ترتیب، شکاف تولید و مصرف حدود ۱۰ میلیون لیتر در روز بوده است.
شرایط در شهریور حتی سنگینتر شده است. در روزهای ابتدایی این ماه میانگین توزیع به حدود ۱۴۵ میلیون لیتر رسید و در برخی روزها توزیع از ۱۵۰ میلیون لیتر نیز عبور کرد. در مرداد میانگین توزیع روزانه حدود ۱۳۸ میلیون لیتر بود.
دولت میگوید ظرفیت تولید نیز افزایش یافته، اما رشد مصرف همچنان سریع است. طبق اعلام عظیمیفر، مصرف بنزین از سال ۱۴۰۰ تاکنون بهطور متوسط سالانه حدود ۶ درصد رشد داشته، در حالی که رشد تولید به حدود پنج درصد رسیده است.
بازگشت CNG به مرکز سیاست سوختی دولت
افزایش نرخ سوم فقط یک سیاست قیمتی نیست؛ دولت همزمان تلاش میکند مصرفکنندگان پرمصرف را دوباره به سمت CNG هدایت کند.
براساس اظهارات ویسکرمی، حدود ۲۵۰۰ جایگاه CNG در کشور وجود دارد و ظرفیت عرضه به حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد، در حالی که مصرف واقعی بسیار پایینتر از این ظرفیت است.
آمار رسمی وزارت نفت نیز نشان میدهد مصرف روزانه CNG که در سالهای ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ حدود ۲۴ میلیون مترمکعب بود، اکنون به محدوده ۱۵ تا ۱۶ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. در عین حال، حدود سه میلیارد دلار در زیرساخت CNG کشور سرمایهگذاری شده است.
این یعنی بخش بزرگی از ظرفیت موجود بلااستفاده باقی مانده؛ ظرفیتی که دولت امیدوار است با افزایش فاصله قیمت بنزین آزاد و CNG دوباره فعال شود.
قیمت هر مترمکعب CNG طبق اعلام ویسکرمی ۴۵۳ تومان است؛ فاصلهای بسیار بزرگ با بنزین ۱۰ هزار تومانی که میتواند برای دارندگان خودروهای دوگانهسوز انگیزه اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند.
کارت سوخت ندارید؟ صدور یکروزه فعال است
افزایش نرخ کارت جایگاه یک پیام عملی دیگر هم دارد: همراه داشتن کارت شخصی از فردا اهمیت بیشتری پیدا میکند.
شرکت ملی پخش طی ماههای گذشته سامانه صدور سریع کارت سوخت را توسعه داده است. متقاضیان همچنان میتوانند از دفاتر پلیس +۱۰ درخواست کارت کنند، اما امکان ثبت اینترنتی نیز از طریق سامانه درخواست کارت هوشمند سوخت شرکت ملی پخش فراهم شده است.
در روش جدید، متقاضی میتواند بعد از ثبت درخواست، دریافت حضوری را انتخاب کند و در صورت تکمیل فرآیند، کارت را در روز کاری بعد از ناحیه عملیاتی منتخب دریافت کند. زمان این فرآیند که قبلاً ممکن بود هفتهها طول بکشد، در طرح صدور آنی به حدود یک روز کاهش یافته است.
چرا دولت نرخ سوم را از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان رساند؟
نرخ ۵۰۰۰ تومانی بنزین آزاد در قالب ساختار سهنرخی از ماههای پایانی سال گذشته وارد نظام توزیع شد. حالا کمتر از یک سال بعد، نرخ سوم ۱۰۰ درصد افزایش یافته است، اما دولت فعلاً از تغییر دو نرخ یارانهای خودداری کرده است.
از نگاه سیاستگذار، این مدل دو هدف دارد: نخست، جلوگیری از تحمیل افزایش قیمت مستقیم به اکثریت دارندگان خودرو و دوم، گرانتر کردن مصرف مازاد و تشویق استفاده از کارت شخصی، CNG و حملونقل عمومی.
سخنگوی دولت نیز اعلام کرده عواید حاصل از اصلاح نرخ سوم باید صرف معیشت مردم شود و درباره نحوه مصرف منابع گزارش ارائه خواهد شد.
بنزین ۱۰ هزار تومانی؛ آغاز یک تغییر بزرگتر؟
از بامداد ۱۷ شهریور، بنزین ایران رسماً با سه سطح قیمتی ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۱۰ هزار تومان عرضه میشود. برای بخش بزرگی از مردم که مصرفشان در سقف ۱۱۰ لیتر ماهانه قرار دارد، هزینه مستقیم سوخت فعلاً تغییری نمیکند؛ اما برای مصرفکنندگان پرمصرف، تفاوت محسوس خواهد بود.
مهمترین متغیر در هفتههای آینده این است که آیا دو برابر شدن نرخ سوم واقعاً میتواند میزان استفاده از کارت جایگاه و مصرف مازاد را کاهش دهد یا نه. دولت امیدوار است بخشی از تقاضا به کارت شخصی و CNG منتقل شود و شکاف روزانه تولید و مصرف کاهش پیدا کند.
