بنزین ۱۰ هزار تومانی قطعی شد؛ از بامداد ۱۷ شهریور | سهمیه ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی دستنخورده ماند
پرونده قیمت بنزین که طی هفتههای اخیر بار دیگر به یکی از حساسترین موضوعات اقتصادی کشور تبدیل شده بود، امشب وارد مرحله تازهای شد.
فاطمه مهاجرانی شامگاه یکشنبه ۱۵ شهریور در یک پیام تلویزیونی اعلام کرد نرخ بنزین عرضهشده با کارت آزاد جایگاهها از بامداد ۱۷ شهریور به ۱۰ هزار تومان افزایش مییابد. سایت رسمی دولت و خبرگزاری وزارت نفت نیز این تصمیم را منتشر کردهاند.
این یعنی تغییر قیمت از سهشنبه ۱۷ شهریور، برابر با ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ اجرایی خواهد شد.
چه چیزی در سهمیه بنزین تغییر میکند؟
مهمترین بخش اعلام دولت این است که دو سهمیه اصلی دستنخورده باقی میمانند.
طبق اعلام سخنگوی دولت، ساختار سهمیه به این شکل خواهد بود:
| نوع بنزین | مقدار | قیمت هر لیتر |
|---|---|---|
| سهمیه اول | ۶۰ لیتر | ۱۵۰۰ تومان |
| سهمیه دوم | ۵۰ لیتر | ۳۰۰۰ تومان |
| کارت آزاد جایگاه | خارج از سهمیه شخصی | ۱۰ هزار تومان از ۱۷ شهریور |
دولت میگوید براساس آمار شرکت ملی پالایش و پخش، ۸۵ درصد مردم با همین مجموع ۱۱۰ لیتر سهمیه نیاز خود را تأمین میکنند. بنابراین از نگاه سیاستگذار، افزایش نرخ سوم قرار است بیش از همه مصرفکنندگان بالاتر از سهمیه و افرادی را که به کارت جایگاه متکی هستند تحت تأثیر قرار دهد.
بنزین کارت جایگاه یکشبه دو برابر میشود
پیش از این نرخ بنزین کارت آزاد جایگاهها ۵ هزار تومان بود؛ نرخی که از ۲۲ آذر ۱۴۰۴ اجرایی شده بود. اکنون کمتر از یک سال بعد، دولت آن را به ۱۰ هزار تومان افزایش میدهد.
بنابراین افزایش جدید ۵ هزار تومان برای هر لیتر یا دقیقاً ۱۰۰ درصد است.
اثر این تغییر برای کسی که تمام مصرفش داخل ۱۱۰ لیتر سهمیه قرار میگیرد، در ظاهر صفر خواهد بود. اما برای مصرفکنندهای که ناچار است بخشی از سوخت خود را با کارت جایگاه تهیه کند، اختلاف قابل توجه است.
برای نمونه، اگر یک راننده در ماه ۳۰ لیتر بنزین با کارت آزاد جایگاه مصرف کند، هزینه این بخش تا پیش از اجرای نرخ جدید ۱۵۰ هزار تومان بود؛ از ۱۷ شهریور همان مقدار ۳۰۰ هزار تومان خواهد شد.
برای ۵۰ لیتر مصرف با کارت جایگاه نیز هزینه از ۲۵۰ هزار به ۵۰۰ هزار تومان افزایش پیدا میکند.
این همان نقطهای است که سیاست جدید میخواهد رفتار مصرفکننده را تغییر دهد.
هزینه ۱۱۰ لیتر سهمیه همچنان فقط ۲۴۰ هزار تومان است
اگر یک مالک خودرو هر دو سهمیه خود را بهطور کامل مصرف کند، ۶۰ لیتر نخست با نرخ ۱۵۰۰ تومان ۹۰ هزار تومان هزینه دارد.
۵۰ لیتر دوم نیز با نرخ سه هزار تومان ۱۵۰ هزار تومان هزینه خواهد داشت.
در نتیجه هزینه کامل ۱۱۰ لیتر سهمیه برابر با ۲۴۰ هزار تومان در ماه است.
اما از این نقطه به بعد، فاصله بسیار بزرگی ایجاد میشود. هر لیتر سوختی که از طریق کارت آزاد جایگاه تهیه شود، ۱۰ هزار تومان قیمت خواهد داشت؛ یعنی بیش از شش برابر بنزین سهمیه اول و بیش از سه برابر سهمیه دوم.
این شکاف نشان میدهد دولت فعلاً استراتژی «حفظ مصرف پایه و گران کردن مصرف مازاد» را انتخاب کرده است.
چرا دولت درست حالا قیمت بنزین را تغییر داد؟
آمار مصرف، مهمترین توضیح رسمی است.
طبق دادههای شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، در هشت روز نخست شهریور مجموعاً یک میلیارد و ۱۸۵ میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر بنزین در کشور توزیع شده است؛ یعنی میانگین روزانه حدود ۱۴۸ میلیون و ۱۵۰ هزار لیتر.
در چهار روز از همین بازه، مصرف روزانه حتی از ۱۵۰ میلیون لیتر عبور کرده و چهارم شهریور با ۱۵۴ میلیون و ۴۰۰ هزار لیتر بالاترین مقدار این دوره ثبت شده است.
این اعداد توضیح میدهند چرا دولت از اصطلاح «ناترازی عرضه و تقاضا» استفاده میکند.
رشد تعداد خودرو، فرسودگی ناوگان، ضعف حملونقل عمومی، پایین بودن بهرهوری سوخت و استفاده محدودتر از ظرفیت CNG از عواملی هستند که در گزارشهای مرتبط با افزایش مصرف مورد اشاره قرار گرفتهاند.
دولت چرا به بنزین ۱۵۰۰ تومانی دست نزد؟
این بخش از تصمیم احتمالاً مهمترین پیام سیاسی آن است.
قیمت بنزین در ایران فقط یک متغیر اقتصادی نیست؛ مستقیماً با هزینه حملونقل، انتظارات تورمی و حساسیت اجتماعی ارتباط دارد.
مسعود پزشکیان طی روزهای اخیر تأکید کرده بود سیاستهای مدیریت مصرف باید بهصورت تدریجی اجرا شوند و دولت قصد ندارد تصمیمات حوزه انرژی را بدون همراهی مردم تحمیل کند. او امروز نیز بر ضرورت اطلاعرسانی شفاف درباره سیاستهای مدیریت مصرف سوخت تأکید کرد.
مدل انتخابشده نیز همین رویکرد را نشان میدهد.
بهجای افزایش نرخ ۱۵۰۰ یا ۳۰۰۰ تومانی که تقریباً تمام دارندگان خودرو را مستقیماً تحت تأثیر قرار میداد، دولت سراغ نرخ سوم رفته؛ یعنی بخشی که بیش از سهمیه پایه مصرف میشود یا از کارت جایگاه تأمین میشود.
بنزین ۱۰ هزار تومانی چه کسانی را بیشتر تحت فشار میگذارد؟
اگر آمار رسمی دولت مبنی بر کفایت ۱۱۰ لیتر برای ۸۵ درصد مردم را مبنا قرار دهیم، بخش بزرگ مصرفکنندگان نباید در مصرف عادی ماهانه با افزایش مستقیم هزینه مواجه شوند.
اما رانندگان با پیمایش بالا شرایط متفاوتی دارند.
خودروهای مورد استفاده برای سفرهای بینشهری، مشاغل وابسته به خودرو، خانوادههایی که چند مسیر روزانه طولانی دارند و افرادی که به هر دلیل امکان استفاده کافی از حملونقل عمومی ندارند، زودتر از مرز ۱۱۰ لیتر عبور میکنند.
به همین دلیل آثار واقعی تصمیم فقط با متوسط ملی قابل سنجش نیست؛ محل زندگی، دسترسی به مترو و اتوبوس، نوع خودرو و میزان پیمایش همگی تعیین میکنند یک خانوار چقدر در معرض نرخ ۱۰ هزار تومانی قرار میگیرد.
این موضوع بهویژه برای شهرهایی که حملونقل عمومی ضعیفتری دارند اهمیت بیشتری خواهد داشت.
درآمد بنزین گرانتر کجا میرود؟
سخنگوی دولت امشب وعده داده تمام درآمد حاصل از افزایش نرخ کارت جایگاه صرف معیشت مردم خواهد شد و دولت درباره نحوه استفاده از این منابع گزارش خواهد داد.
اما تا زمان تنظیم این گزارش، جزئیات اجرایی مهم هنوز منتشر نشده است.
مشخص نیست درآمد اضافی دقیقاً از چه سازوکاری به بخش معیشت منتقل خواهد شد، چه گروههایی دریافتکننده خواهند بود، میزان درآمد پیشبینیشده چقدر است و آیا پرداخت جدیدی ایجاد میشود یا منابع به برنامههای حمایتی موجود اختصاص خواهد یافت.
بنابراین اصل وعده رسمی شده، اما سازوکار توزیع درآمد هنوز نیازمند توضیحات تکمیلی دولت است.
مهاجرانی گفته محمدصادق عظیمیفر، رئیس شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، بهعنوان سخنگوی تخصصی این حوزه جزئیات بیشتری ارائه خواهد کرد.
پیام اصلی تصمیم بنزینی دولت چیست؟
تصمیم ۱۵ شهریور را میتوان دومین گام مهم در فاصله کمتر از یک سال برای افزایش نرخ سوم دانست.
کارت جایگاه که پیشتر بنزین را با نرخ سه هزار تومان عرضه میکرد، در آذر ۱۴۰۴ به پنج هزار تومان رسید و اکنون از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ به ۱۰ هزار تومان افزایش پیدا میکند.
در مقابل، دولت تصمیم گرفته دو نرخ ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی را فعلاً حفظ کند.
هدف آشکار این الگو ایجاد یک مرز قیمتی بسیار جدی میان «مصرف سهمیهای» و «مصرف خارج از سهمیه» است؛ به این امید که بدون ایجاد شوک مستقیم برای اکثریت مصرفکنندگان، استفاده از کارت شخصی افزایش یافته و تقاضای مازاد بنزین کاهش پیدا کند.
اما نتیجه نهایی به یک عامل اساسی بستگی دارد: آیا افزایش قیمت نرخ سوم واقعاً مصرف را کاهش میدهد یا فقط هزینه خانوارهای پرمصرف و رانندگان پرتردد را بالا میبرد؟
از بامداد سهشنبه پاسخ این سؤال وارد مرحله واقعی خواهد شد. آنچه فعلاً قطعی است این است: ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۵۰ لیتر بنزین ۳۰۰۰ تومانی باقی میماند، اما بنزین کارت جایگاه با یک جهش ۱۰۰ درصدی به لیتری ۱۰ هزار تومان میرسد؛ بزرگترین تغییر تازه در ساختار قیمتگذاری سوخت کشور.