یخچال ۱۵۲ میلیون تومان شد؛ چرا بازار لوازم خانگی با وجود رکود دوباره گران میشود؟
یخچالفریزر ۳۰ فوت هایسنس مدل RFC-500S یکی از نمونههای قابل توجه بازار است. یک فهرست فروش قیمت آن را ۱۵۲ میلیون و ۲۵۶ هزار و ۸۰۰ تومان نشان میدهد و فروشگاه دیگری برای همین مدل، بسته به رنگ، بازه ۱۴۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تا ۱۵۷ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان را ثبت کرده است. مشخصات این مدل شامل ظرفیت حدود ۵۰۰ لیتر، نوفراست، گردش هوای چندگانه و فریزر پایین است.
در میان برندهای داخلی، الکترواستیل ES27 استار نیز حوالی رقم اعلامشده در متن اولیه معامله میشود. یک مرجع قیمت آن را ۱۱۵ میلیون تومان ثبت کرده و فروشگاه دیگری بسته به نسخه و رنگ، بازه حدود ۱۰۸.۵ تا ۱۱۶.۵ میلیون تومان را نشان میدهد. بنابراین ۱۱۵ میلیون تومان برای این مدل عدد قابل دفاعی است، اما همچنان باید آن را قیمت فروشگاهی دانست.
هیمالیا TNCom53008h نیز دقیقاً در محدوده ۱۱۵ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان در برخی فهرستهای فعلی دیده میشود. این مدل ۲۲ فوت است و نسبت به محصولات بزرگتر و سایدبایساید در رده متوسط بازار قرار میگیرد.
اسنوا ۱۳۴ میلیون است یا ۱۳۰ میلیون؟
اینجا اختلاف فروشگاهی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای اسنوا مدل STDi-L300، قیمت ۱۳۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در برخی رصدهای بازار مطرح شده، اما یک فروشگاه که امروز بهروزرسانی شده نرخ ۱۲۹ میلیون و ۹۹۸ هزار تومان را نمایش میدهد. این دستگاه ۲۷ فوت، ۵۷۱ لیتری، نوفراست و مجهز به کمپرسور اینورتر و سامانه گردش هوای چندگانه است.
پس نوشتن اینکه «قیمت این یخچال دقیقاً ۱۳۴.۵ میلیون تومان است» میتواند گمراهکننده باشد. صورتبندی دقیقتر این است که قیمت بازار این مدل حوالی ۱۳۰ تا ۱۳۵ میلیون تومان است و فروشنده، رنگ، شرایط ضمانت و نحوه پرداخت میتواند نرخ نهایی را تغییر دهد.
همین اسنوا در تیر چقدر بود؟
مقایسه زمانی ابعاد جهش قیمت را روشنتر میکند.
در ۱۷ تیر ۱۴۰۵، اسنوا STDi-L300 حدود ۸۶ میلیون تومان در یکی از فهرستهای بازار قیمت داشت. اگر نرخ امروز حدود ۱۳۰ میلیون تومان را مبنا قرار دهیم، رشد قیمت در کمتر از دو ماه به حدود ۵۱ درصد میرسد.
حتی در اسفند ۱۴۰۴ همین مدل در برخی فهرستها حدود ۷۰ میلیون تومان قیمت داشت. البته اختلاف فروشگاه و زمان ثبت داده را باید در نظر گرفت، اما جهت حرکت کاملاً روشن است: قیمت یخچالهای میانرده نیز دیگر به محدودههای سابق بازنگشته است.
این دقیقاً همان چیزی است که مفهوم «تورم رکودی» را در بازار لوازم خانگی قابل لمس میکند؛ قیمت بالا میرود، اما خریدار بیشتری وارد بازار نمیشود.
لوازم خانگی در یک سال ۱۱۷.۸ درصد گران شد
تازهترین گزارشهای منتشرشده بر پایه دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهند تورم نقطهبهنقطه لوازم خانگی در مرداد ۱۴۰۵ به حدود ۱۱۷.۸ درصد رسیده است.
تورم ماهانه این گروه نیز حدود ۴.۷ درصد و تورم سالانه حدود ۷۹.۳ درصد گزارش شده است. به زبان ساده، سبد مشابهی از لوازم خانگی در مقایسه با مرداد سال قبل بیش از دو برابر هزینه دارد.
این آمار با گزارشهای صنفی ماههای قبل نیز همخوان است. رئیس اتحادیه لوازم خانگی اصفهان در تیرماه گفته بود قیمت برخی اقلام نسبت به سال قبل تا حدود ۱۲۰ درصد افزایش یافته و همین افزایشها بازار را به رکود کشانده است.
بنابراین افزایشهای فعلی را نمیتوان فقط نوسان چند فروشگاه دانست؛ روند کلی این گروه کالایی نیز بهشدت تورمی بوده است.
دلار ۲۲۰ هزار تومانی چگونه روی یخچال داخلی اثر میگذارد؟
یکی از باورهای اشتباه این است که چون یخچالهایی مانند اسنوا، الکترواستیل یا هیمالیا داخل ایران تولید میشوند، نرخ ارز نباید روی قیمت آنها اثر جدی داشته باشد.
اما تولید داخلی به معنی داخلیبودن صددرصدی تمام زنجیره نیست.
کمپرسور، قطعات الکترونیکی، مواد اولیه خاص، تجهیزات خطوط تولید و حتی بخشی از هزینه تأمین مواد و قطعات به ارز وابستهاند. صنعت لوازم خانگی نیز در ماههای اخیر بارها درباره محدودیت ثبت سفارش و تخصیص ارز برای مواد اولیه هشدار داده است. انجمن صنایع لوازم خانگی در خرداد اعلام کرده بود شرکتها هم با کمبود نقدینگی روبهرو هستند و هم ثبت سفارش و تأمین ارز با مشکل مواجه است.
همزمان دلار آزاد در ۱۴ شهریور در برخی دادههای بازار تا حدود ۲۲۳ هزار تومان بالا رفته است. رشد دلار مستقیماً تمام قیمت یخچال را به همان نسبت تغییر نمیدهد، اما هزینه جایگزینی قطعه و انتظارات تولیدکننده را بالا میبرد.
تولید لوازم خانگی هم در حال کاهش است
طرف عرضه نیز وضعیت کاملاً باثباتی ندارد.
طبق اعلام سخنگوی وزارت صمت، تولید لوازم خانگی در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۹ میلیون و ۳۲۸ هزار دستگاه بوده و در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۸ میلیون دستگاه رسیده است؛ یعنی افتی نزدیک به ۶.۹ درصد.
نگرانکنندهتر اینکه در دو ماه ابتدایی ۱۴۰۵ حدود ۱.۵ میلیون دستگاه تولید شده، در حالی که مدت مشابه سال قبل حدود ۱.۹ میلیون دستگاه بود. این یعنی کاهش تقریبی ۲۱ درصدی تولید در شروع امسال.
رئیس انجمن صنایع لوازم خانگی نیز اخیراً گفته صنعت از سال گذشته وارد چرخه کاهش تولید شده و کمبود مواد اولیه و محدودیتهای ارزی از چالشهای جدی بخش تولید هستند.
افت تولید الزاماً به معنی کمبود فوری یخچال در بازار نیست؛ زیرا موجودی انبارها و شبکه توزیع وجود دارد. اما اگر افت تولید ادامه پیدا کند، توان بازار برای جذب شوکهای بعدی کمتر میشود.
محدودیت واردات هم فشار رقابتی را کم کرده است
در اردیبهشت امسال وزارت صمت اعلام کرد واردات یخچالفریزر، لباسشویی و ظرفشویی از مسیرهای کولبری و ملوانی از فهرست مجاز حذف میشود. البته برای کالاهایی که قبلاً ثبت آماری معتبر دریافت کرده بودند، تا پایان شهریور فرصتهایی برای ترخیص در نظر گرفته شد.
این سیاست از منظر حمایت از تولید داخلی قابل توضیح است، اما در سمت بازار میتواند حجم برخی محصولات خارجی را محدودتر کند.
وقتی گزینههای وارداتی کاهش یابد و تولید داخل نیز با کمبود مواد اولیه یا کاهش تیراژ مواجه باشد، قدرت رقابتی بازار کمتر میشود؛ موضوعی که میتواند انتقال افزایش هزینهها به مصرفکننده را آسانتر کند.
چرا با این گرانی، فروشگاهها خلوتاند؟
چون تقاضا تابع «نیاز» نیست؛ تابع قدرت خرید مؤثر است.
خانوار ممکن است به یخچال جدید نیاز داشته باشد، اما اگر قیمت یک مدل متوسط به ۱۲۰ یا ۱۳۰ میلیون تومان رسیده باشد، خرید را عقب میاندازد.
فعالان صنفی در ماههای اخیر بارها از رکود شدید خبر دادهاند. رئیس کمیسیون تخصصی لوازم خانگی گفته کاهش قدرت خرید باعث شده فروشندگان عملاً فروش چندانی نداشته باشند. گزارشهای دیگر نیز از حرکت خانوارها به سمت تعمیر وسیله قدیمی به جای خرید دستگاه جدید حکایت دارند.
این رفتار بهخصوص برای یخچال اهمیت دارد؛ چون برخلاف تلویزیون یا برخی کالاهای دیجیتال، معمولاً خرید آن زمانی انجام میشود که وسیله قبلی فرسوده شده، خانواده در حال تشکیل زندگی جدید است یا نیاز به ظرفیت بزرگتر دارد.
جهیزیه ۱۴۰۵؛ یخچال بهتنهایی بالای ۱۰۰ میلیون
رشد قیمت یخچال مستقیماً هزینه تشکیل یک زندگی جدید را نیز بالا برده است.
در بازه فعلی، فقط خرید یک یخچالفریزر ۲۲ تا ۳۰ فوت از برندهای شناختهشده میتواند بین حدود ۱۱۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان هزینه داشته باشد.
اگر لباسشویی، ظرفشویی، اجاق، تلویزیون و سایر اقلام اصلی نیز اضافه شوند، هزینه یک جهیزیه متوسط به ارقامی میرسد که برای بسیاری از خانوارها بدون فروش اقساطی یا استفاده از اعتبار قابل تأمین نیست.
اما حتی فروش اقساطی نیز راهحل رایگان نیست؛ سود، کارمزد و قیمت بالاتر اقساط میتواند هزینه نهایی کالا را بهطور محسوسی افزایش دهد.
آیا یخچال باز هم گران میشود؟
سناریوی اصلی بازار فعلاً بیشتر تثبیت در سطوح بالا با تمایل صعودی است تا کاهش جدی قیمت.
اگر دلار در محدوده بالای ۲۲۰ هزار تومان بماند، تخصیص ارز و مواد اولیه دشوار باشد و تولید نیز نتواند افت ماههای نخست سال را جبران کند، احتمال کاهش عمومی قیمتها پایین خواهد بود.
با این حال، رکود شدید یک سقف مهم برای افزایش قیمت ایجاد میکند. تولیدکننده و فروشنده میتوانند قیمت را بالا ببرند، اما اگر مشتری توان خرید نداشته باشد، افزایشهای بعدی ممکن است فقط عمق رکود را بیشتر کند.
به همین دلیل احتمالاً بازار در ماههای آینده دو رفتار همزمان خواهد داشت: افزایش قیمت فهرستی و تخفیف یا فروش اعتباری برای تبدیل کالا به پول.
جمعبندی بازار شهریور روشن است: یخچال ۱۵۰ میلیون تومانی دیگر یک استثنای عجیب نیست و محصولات داخلی میانرده نیز در محدوده ۱۱۰ تا ۱۳۵ میلیون تومان دیده میشوند. اما این گرانی به معنی رونق بازار نیست.
مشکل اصلی صنعت لوازم خانگی امروز فقط افزایش قیمت نیست؛ چرخهای است که در آن هزینه تولید بالا میرود، تیراژ کاهش پیدا میکند، قیمت افزایش مییابد و در نهایت خریدار از بازار عقبنشینی میکند. اگر نرخ ارز و مشکلات تأمین مواد اولیه مهار نشوند، احتمال شکستهشدن رکوردهای تازه قیمتی وجود دارد؛ اما هر رکورد تازه میتواند تعداد خریداران واقعی را نیز کمتر کند.