شوک ۱۱۷ درصدی به بازار لوازم خانگی؛ هزینه خرید در یک سال بیش از دو برابر شد
تورم مردادماه نشان میدهد بازار لوازم خانگی با سرعتی بیشتر از میانگین سبد مصرفی خانوار در حال گران شدن است.
براساس دادههای منتشرشده از مرکز آمار، شاخص قیمت مصرفکننده کل کشور در مرداد نسبت به تیرماه ۳.۴ درصد افزایش یافته است. تورم نقطهبهنقطه نیز به ۸۹ درصد و تورم سالانه به ۶۹.۹ درصد رسیده است.
اما ارقام مربوط به گروه لوازم خانگی بالاتر است: تورم ماهانه ۴.۷ درصد، نقطهبهنقطه ۱۱۷.۸ درصد و سالانه ۷۹.۳ درصد.
این یعنی لوازم خانگی در مرداد نهتنها از تورم عمومی عقب نمانده، بلکه در هر سه بازه زمانی سریعتر گران شده است.
لوازم خانگی چقدر بیشتر از تورم عمومی گران شد؟
فاصله اعداد قابل توجه است.
تورم ماهانه لوازم خانگی ۱.۳ واحد درصد بالاتر از نرخ ۳.۴ درصدی کل کشور قرار دارد. در تورم نقطهبهنقطه، شکاف بسیار بزرگتر است؛ ۱۱۷.۸ درصد در برابر ۸۹ درصد، یعنی ۲۸.۸ واحد درصد فاصله.
در شاخص سالانه نیز تورم ۷۹.۳ درصدی لوازم خانگی حدود ۹.۴ واحد درصد بالاتر از متوسط ۶۹.۹ درصدی کشور است.
به زبان ساده، فشار افزایش قیمت در این بازار در یک سال گذشته به شکل محسوسی بیشتر از متوسط کالاها و خدمات مصرفی خانوار بوده است.
این وضعیت بهویژه برای کالایی مانند یخچال یا ماشین لباسشویی مهم است؛ زیرا خانوار برخلاف مواد غذایی نمیتواند خرید آن را به مقادیر کوچکتر تقسیم کند. اگر وسیلهای خراب شود و نیاز به تعویض داشته باشد، مصرفکننده ناگهان با یک هزینه بزرگ روبهرو میشود.
تورم ۱۱۷.۸ درصدی دقیقاً یعنی چه؟
تورم نقطهبهنقطه ۱۱۷.۸ درصدی به این معنا نیست که قیمت تمام مدلهای تلویزیون، یخچال یا لباسشویی دقیقاً ۱۱۷.۸ درصد افزایش یافته است.
معنای درست آمار این است که سطح قیمت مجموعه کالاهایی که در این گروه برای محاسبه شاخص در نظر گرفته میشود، در مرداد ۱۴۰۵ بهطور متوسط ۱۱۷.۸ درصد بیشتر از مرداد ۱۴۰۴ بوده است.
اگر ارزش فرضی چنین سبدی در مرداد پارسال ۱۰۰ میلیون تومان بود، با همین نرخ تورم هزینه آن اکنون تقریباً ۲۱۷.۸ میلیون تومان میشد.
این مثال قدرت عدد ۱۱۷.۸ درصد را بهتر نشان میدهد: هزینه سبد مشابه در یک سال نه فقط «۱۱۷ درصد شده»، بلکه بیش از دو برابر شده است.
البته افزایش واقعی هر برند و مدل متفاوت است. برخی کالاها ممکن است کمتر و بعضی بسیار بیشتر از متوسط شاخص گران شده باشند.
چرا لوازم خانگی اینقدر گران شده است؟
فعالان این صنعت مجموعهای از عوامل را برای افزایش قیمت مطرح میکنند.
رشد قیمت مواد اولیه، افزایش هزینه حملونقل، تأمین ارز، هزینههای مالی بنگاهها، دستمزد و هزینههای سربار تولید از مهمترین موارد هستند. بخش قابل توجهی از مواد اولیه و قطعات صنعت نیز بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از نرخ ارز تأثیر میگیرند.
رئیس اتحادیه لوازم خانگی همدان نیز در مرداد گفته بود قیمتهای جدید فقط نتیجه عملکرد فروشندگان نیست و افزایش هزینه مواد اولیه، تولید، حملونقل و سایر هزینهها در قیمت جایگزینی کالا نقش دارد.
این «هزینه جایگزینی» در بازار تورمی اهمیت زیادی دارد. فروشندهای که کالایی را قبلاً ارزانتر خریده، میداند برای پر کردن مجدد انبار باید همان کالا را با قیمت بالاتری تهیه کند. در نتیجه انتظارات درباره هزینه آینده نیز میتواند وارد قیمت امروز شود.
قیمت بالا رفته، اما مشتری کمتر شده است
معمولاً تصور میشود افزایش قیمت نتیجه تقاضای زیاد است، اما بازار لوازم خانگی ایران نمونه متفاوتی را نشان میدهد.
گزارشهای میدانی در ماههای اخیر از رکود جدی بازار حکایت داشتهاند. فروشگاهها کالا دارند، اما تعداد خریداران کم شده و بسیاری از مشتریان خرید خود را به تعویق انداختهاند.
در تیرماه نیز رئیس اتحادیه لوازم خانگی اصفهان گفته بود بازار در رکود قرار دارد و افزایش شدید قیمت موجب شده بخشی از خانوارها به جای تعویض وسیله، دستگاه قدیمی خود را تعمیر کنند. او از رشد قیمت تا حدود ۱۲۰ درصد برای برخی کالاها در یک سال سخن گفته بود.
بنابراین بازار با یک وضعیت دشوار روبهروست: قیمت در حال افزایش است، اما تقاضا همزمان کاهش پیدا میکند.
در ادبیات اقتصادی، چنین شرایطی برای تولیدکننده و فروشنده نیز مطلوب نیست؛ زیرا افزایش هزینهها امکان کاهش قیمت را محدود میکند و افت قدرت خرید نیز اجازه رشد فروش را نمیدهد.
تولید لوازم خانگی هم کاهش یافته است
آمار تولید نیز سرنخ مهم دیگری ارائه میدهد.
طبق اعلام سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، تولید لوازم خانگی در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۹ میلیون و ۳۲۸ هزار دستگاه بوده و در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۸ میلیون دستگاه رسیده است.
در دو ماه نخست ۱۴۰۵ نیز حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه تولید شده؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار دستگاه بوده است.
یعنی تولید دوماهه، بر مبنای همین ارقام، حدود ۲۱ درصد کاهش داشته است.
البته آمار دو ماه ابتدایی را نمیتوان مستقیماً به کل سال تعمیم داد، اما کنار هم قرار دادن کاهش تولید، رشد هزینهها و تورم بالای مصرفکننده نشان میدهد صنعت از هر دو سمت عرضه و تقاضا تحت فشار قرار گرفته است.
خانوادهها به جای خرید نو، تعمیر میکنند
یکی از ملموسترین پیامدهای این وضعیت، افزایش عمر استفاده از وسایل خانگی است.
وقتی قیمت یخچال یا لباسشویی جدید با درآمد خانوار فاصله زیادی پیدا میکند، تعمیر وسیله قدیمی از یک انتخاب به اجبار تبدیل میشود.
فعالان صنفی در مرداد نیز گزارش کردهاند بسیاری از مردم به دلیل افزایش قیمتها به جای خرید کالای جدید، به تعمیر لوازم موجود روی آوردهاند. حتی هزینه تعمیر نیز به دلیل افزایش قیمت قطعات بالا رفته است.
مسیر دوم، حرکت به سمت کالای ارزانتر است؛ خرید مدلهایی با امکانات کمتر، انتخاب برندهای اقتصادی، خرید اقساطی یا استفاده از بازار دستدوم.
بنابراین تورم فقط «مبلغ فاکتور» را تغییر نمیدهد؛ کیفیت و نوع مصرف را نیز عوض میکند.
فشار برای دهکهای پایین شدیدتر است
آمار تورم کل کشور نیز نشان میدهد فشار معیشتی میان دهکها یکسان نیست.
تورم سالانه مرداد برای دهک دهم ۶۷.۶ درصد گزارش شده، اما در دهک دوم به ۷۸.۳ درصد رسیده است. فاصله تورمی دهکها نیز به ۱۰.۷ واحد درصد افزایش یافته است.
این خانوارها همزمان باید با افزایش شدید قیمت مواد غذایی، اجاره، حملونقل و سایر هزینههای ضروری روبهرو شوند. در چنین شرایطی خرید لوازم خانگی بادوام معمولاً در انتهای اولویتها قرار میگیرد.
به همین دلیل ممکن است رکود بازار حتی با وجود تورم بالای قیمتها عمیقتر شود.
آیا قیمت لوازم خانگی باز هم بالا میرود؟
تورم ماهانه ۴.۷ درصدی مرداد نشان میدهد موتور افزایش قیمت تا پایان آن ماه خاموش نشده بود.
اما از این عدد نمیتوان با قطعیت نتیجه گرفت که شهریور نیز دقیقاً با همین سرعت گران خواهد شد.
مسیر آینده به نرخ ارز، قیمت مواد اولیه، هزینه تأمین مالی، میزان تولید، سیاستهای تجاری و قدرت خرید خانوار بستگی دارد. اگر هزینه تولید و نرخ ارز در سطوح بالا باقی بمانند، احتمال ادامه فشار قیمتی وجود دارد. در مقابل، رکود شدید بازار میتواند توان شرکتها برای افزایش مداوم قیمت را محدود کند.
نکته مهم این است که بازار اکنون با تناقضی جدی روبهروست: تولیدکننده از افزایش هزینهها میگوید، فروشنده از نبود مشتری و مصرفکننده از ناتوانی خرید.
لوازم خانگی از کالای مصرفی به سرمایهای سنگین تبدیل شد
تورم ۱۱۷.۸ درصدی شاید بیش از هر چیز نشاندهنده تغییر جایگاه لوازم خانگی در بودجه خانوار باشد.
یخچال، لباسشویی و اجاق گاز کالاهای لوکس به معنای کلاسیک نیستند؛ بسیاری از آنها نیازهای پایه یک خانه محسوب میشوند. اما جهش قیمت باعث شده خانوار برای خریدشان ناچار به پسانداز طولانی، استفاده از اعتبار یا فروش دارایی دیگری شود.
تورم ماهانه ۴.۷ درصد نیز نشان میدهد مسئله فقط جهش سال گذشته نیست و قیمتها در مرداد همچنان رو به افزایش بودهاند.
اگر این روند ادامه پیدا کند، نتیجه فقط افت فروش صنعت نخواهد بود. عمر استفاده از وسایل قدیمی افزایش مییابد، بازار تعمیر و کالای دستدوم بزرگتر میشود و فاصله میان خانوارهایی که امکان جایگزینی تجهیزات خانه را دارند و گروههایی که مجبور به ادامه استفاده از وسایل فرسوده هستند، بیشتر خواهد شد.
آمار مرداد در نهایت یک پیام روشن دارد: در اقتصادی که تورم عمومی ۸۹ درصدی خود فشار بسیار بالایی ایجاد کرده، لوازم خانگی با تورم نقطهبهنقطه ۱۱۷.۸ درصدی حتی از این موج هم جلو زده است؛ به همین دلیل خرید یک وسیله ضروری خانه برای بسیاری از خانوارها دیگر یک تصمیم ساده مصرفی نیست، بلکه یک تصمیم بزرگ مالی است.
