برنج ۱۰ کیلویی تا ۵.۸ میلیون تومان رسید؛ موج تازه گرانی سفره ایرانی از کجا آمد؟
بازار برنج ایرانی شهریور را در شرایطی آغاز کرده که رفتار قیمتها با تیرماه تفاوت محسوسی دارد. اقتصادآنلاین در ۲۸ تیر از «ثبات نسبی» بازار سخن میگفت و جهش ناگهانی گستردهای در ارقام مختلف دیده نمیشد، اما گزارش ۱۳ شهریور همان منبع از ورود ارقام ممتاز به فاز صعودی و افزایش حساسیت بنکداران و خریداران نسبت به موجودی خبر میدهد.
این تغییر جهت بهخصوص برای خانوارهایی اهمیت دارد که برنج ایرانی هنوز سهم ثابتی در غذای روزانه آنها دارد.
قیمت برنج ایرانی امروز ۱۳ شهریور ۱۴۰۵
در تازهترین رصد بازار، بسته ۱۰ کیلویی برنج عنبربو عزیزان ۵ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان قیمت خورده است؛ یعنی هر کیلو حدود ۵۸۰ هزار تومان.
برنج شیرودی هایلی ۱۰ کیلویی نیز ۴ میلیون و ۷۴۹ هزار تومان عرضه شده که معادل کیلویی حدود ۴۷۵ هزار تومان است.
قیمت بسته ۱۰ کیلویی طارم مازندران شالیا ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان یا کیلویی ۵۲۰ هزار تومان و دمسیاه درجه یک آقاجانیان نیز ۵ میلیون و ۳۱۲ هزار تومان یا کیلویی حدود ۵۳۱ هزار تومان اعلام شده است.
این ارقام نشان میدهند خرید تنها یک کیسه برنج ایرانی باکیفیت اکنون ممکن است بیش از پنج میلیون تومان هزینه داشته باشد.
اما یک نکته ضروری است: این قیمتها مربوط به محصولات و برندهای مشخص در بازار خردهفروشی هستند و نباید به کل برنج همان رقم تعمیم داده شوند.
عنبربو در کمتر از دو ماه ۴۶ درصد گران شد
قابلمقایسهترین داده در میان قیمتهای موجود مربوط به برنج عنبربو عزیزان است.
اقتصادآنلاین در ۲۸ تیر همین بسته ۱۰ کیلویی را ۳ میلیون و ۹۸۰ هزار تومان قیمتگذاری کرده بود. اکنون قیمت آن ۵ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان است.
یعنی در کمتر از دو ماه، قیمت بسته حدود یک میلیون و ۸۲۰ هزار تومان افزایش یافته است.
از نظر درصدی رشد تقریباً ۴۵.۷ درصد است.
برای کالایی که زمانی در گروه گزینههای اقتصادیتر نسبت به هاشمی و طارم ممتاز قرار میگرفت، چنین افزایشی بسیار قابل توجه است.
این نکته همچنین نشان میدهد موج اخیر فقط محدود به مشهورترین ارقام شمالی نیست و برنجهای جنوب نیز تحت فشار افزایش هزینه و قیمت قرار گرفتهاند.
آیا تمام برنج ایرانی کیلویی ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان شده است؟
خیر.
دادههای تخصصیتر بازار شمال در نیمه مرداد نشان میداد برنج شیرودی استخوانی در فروش جزئی حدود ۳۶۰ هزار تومان، طارم هاشمی ممتاز حدود ۴۱۹ هزار تومان، هاشمی آستانهاشرفیه حدود ۵۱۰ هزار تومان و صدری دمسیاه حدود ۵۲۹ هزار تومان در هر کیلو عرضه میشد. نیمدانه طارم هاشمی نیز حدود ۳۱۵ هزار تومان قیمت داشت.
همچنین فهرست دیگری در ۱۲ شهریور قیمتهایی مانند ۲۶۵ هزار تومان برای ندا، ۲۹۰ هزار تومان برای فجر ممتاز، ۳۸۷ هزار تومان برای طارم هاشمی، ۴۳۰ هزار تومان برای هاشمی ممتاز و ۴۸۰ هزار تومان برای صدری دمسیاه فوقممتاز ثبت کرده است.
بنابراین بازار یک نرخ واحد ندارد.
محصول بستهبندیشده برنددار ممکن است به دلیل کیفیت، سورتینگ، درجهبندی، هزینه بستهبندی و حاشیه توزیع بسیار بیشتر از برنج کارخانهای یا خرید مستقیم قیمت داشته باشد.
پس بهتر است گفته شود «برخی برنجهای ایرانی ۱۰ کیلویی به ۵ تا ۶ میلیون تومان رسیدهاند»، نه اینکه هر کیسه برنج ایرانی همین قیمت را دارد.
چرا برنج با شروع برداشت جدید ارزان نشد؟
در نگاه اول انتظار میرود ورود محصول تازه شمال در مرداد و شهریور عرضه را بالا ببرد و قیمت کاهش پیدا کند.
اما بازار برنج همیشه با این سرعت واکنش نشان نمیدهد.
بخشی از محصول تازه بهصورت تدریجی وارد شالیکوبی میشود و برای خشککردن، تبدیل شلتوک، سورت، الک و بستهبندی زمان نیاز دارد. همزمان موجودی برنج مرغوب سال قبل کاهش مییابد و فروشندگان نیز در شرایط تورمی تمایل زیادی به عرضه سریع تمام موجودی ندارند.
هزینه نیروی کار، کود، حملونقل، شالیکوبی، بستهبندی و سرمایه در گردش نیز به قیمت تمامشده اضافه میشود.
به همین دلیل «فصل برداشت» الزاماً به معنی کاهش فوری قیمت در فروشگاه نیست.
یک عامل دیگر؛ دلار دوباره بالا رفته است
اگرچه برنج ایرانی محصول داخلی است، اما از نرخ ارز کاملاً مستقل نیست.
سوخت، ماشینآلات و قطعات کشاورزی، کود و نهادهها، مواد بستهبندی و حتی هزینه حمل در اقتصادی قیمتگذاری میشوند که افزایش دلار بهسرعت انتظارات تورمی را تغییر میدهد.
در روزهای اخیر نیز دلار آزاد از محدوده حدود ۲۰۳ هزار تومان در ابتدای هفته به بالای ۲۲۰ هزار تومان رسیده است.
بنابراین بخشی از فروشندگان ترجیح میدهند موجودی را با احتیاط عرضه کنند تا در صورت افزایش هزینه جایگزینی، مجبور نباشند کالای بعدی را گرانتر بخرند.
این رفتار میتواند حتی قبل از افزایش واقعی هزینه تولید، قیمت بازار را بالا ببرد.
واردات برنج امسال حتی در فصل برداشت آزاد است
در سمت مقابل یک عامل مهم میتواند جلوی جهش بیشتر را بگیرد: واردات.
دولت در تیرماه تصمیم گرفت ممنوعیت سنتی واردات و ترخیص برنج از اول مرداد تا پایان آبان را برای سال ۱۴۰۵ اجرا نکند. این تصمیم بعداً به گمرک نیز ابلاغ شد و در نتیجه واردات برنج خارجی در فصل برداشت داخلی امکانپذیر باقی ماند.
معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی نیز اعلام کرده بود در آن مقطع هیچ محدودیتی برای واردات برنج اعمال نمیشود و افزایش عرضه توانسته فاصله قیمت برنج وارداتی در بازار را کمتر کند.
این سیاست دو اثر متضاد دارد.
برای مصرفکننده، افزایش عرضه برنج هندی و پاکستانی میتواند مانعی در برابر افزایش بیشتر قیمتها باشد.
اما شالیکاران شمالی معتقدند آزادبودن واردات دقیقاً در فصل برداشت قدرت چانهزنی آنها را کاهش میدهد و برخی نمایندگان مجلس نیز به همین دلیل به لغو ممنوعیت فصلی اعتراض کردهاند.
چرا با وجود واردات، برنج ایرانی گران میشود؟
چون بازار برنج خارجی و برنج ممتاز ایرانی کاملاً جانشین یکدیگر نیستند.
خانواری که صرفاً به دنبال یک منبع کربوهیدرات ارزان است ممکن است با افزایش قیمت هاشمی به برنج هندی یا پاکستانی مهاجرت کند.
اما بخش مهمی از خریداران طارم، هاشمی یا دمسیاه بابت عطر، کیفیت پخت و ذائقه خانوادگی پول بیشتری میپردازند.
در نتیجه واردات میتواند «کف عرضه» بازار را تقویت کند، اما الزاماً باعث ارزانشدن یک دمسیاه ممتاز یا طارم کشت دوم نمیشود.
این همان دلیلی است که ممکن است برنج وارداتی نسبتاً باثبات باشد و همزمان یک برند برنج ایرانی ۳۰ یا ۴۰ درصد گران شود.
برنج هم از سفره خانوار عقب مینشیند؟
یکی از مهمترین نشانههای بازار، تغییر مدل خرید خانوار است.
وقتی کیسه ۱۰ کیلویی به پنج یا شش میلیون تومان نزدیک میشود، خرید ماهانه یا چندکیسهای برای بسیاری از خانوارها دشوار میشود. نتیجه میتواند حرکت به سمت بستههای کوچکتر، برنج شیرودی، ندا، فجر، نیمدانه یا ترکیب برنج ایرانی و خارجی باشد.
این تغییر قبلاً در بازار گوشت و حبوبات نیز دیده شده است: مصرفکننده ابتدا برند یا کیفیت پایینتر را انتخاب میکند و اگر فشار ادامه پیدا کند، مقدار مصرف را کاهش میدهد.
بنابراین افزایش قیمت برنج ممتاز الزاماً به افزایش درآمد فروشندگان منجر نمیشود؛ ممکن است حجم فروش نیز همزمان کاهش پیدا کند.
آیا برنج ۶ میلیون تومانی در راه است؟
از قیمت ۵.۸ میلیون تومانی برخی بستهها، رسیدن به مرز شش میلیون تومان فاصله زیادی ندارد.
اگر هزینههای تولید و توزیع افزایش پیدا کند و دلار در سطوح فعلی باقی بماند، برخی برندهای ممتاز میتوانند این مرز را پشت سر بگذارند.
اما در برابر این سناریو سه مانع وجود دارد: ورود تدریجی محصول جدید، ضعف قدرت خرید و بازبودن مسیر واردات.
بنابراین احتمالاً بازار در هفتههای آینده همچنان دوپاره خواهد بود؛ ارقام ممتاز و برنددار در محدودههای بالا مقاومت میکنند، در حالی که برنجهای پرمحصول، کارخانهای و نیمدانه برای جذب خریدار باید فاصله قیمتی خود را حفظ کنند.
آنچه فعلاً قطعی است این است که برنج ایرانی دیگر یک کالای کمهزینه در سبد خانوار نیست.
وقتی یک بسته عنبربو ظرف کمتر از دو ماه از ۳.۹۸ میلیون به ۵.۸ میلیون تومان میرسد، موضوع فقط تغییر قیمت یک برند نیست؛ نشانهای از فشاری است که دوباره به یکی از اصلیترین اقلام سفره خانوار منتقل شده است.
با این حال برای سنجش دقیق موج گرانی باید قیمت برندهای فروشگاهی را از نرخ برنج فله و عمده تفکیک کرد؛ زیرا امروز فاصله میان یک برنج اقتصادی کیلویی حدود ۲۶۵ تا ۳۶۰ هزار تومان و بعضی محصولات ممتاز یا برنددار بالای ۵۰۰ هزار تومان، خود به یکی از مهمترین ویژگیهای بازار تبدیل شده است.
