نفت در آستانه جهش ۱۰ درصدی هفتگی؛ فقط ۴ کشتی از هرمز گذشتند، برنت ۱۰۰ دلاری نزدیک است؟
قیمت نفت در معاملات جمعه تغییر زیادی نداشت، اما این ثبات ظاهری تصویر بزرگتر بازار را پنهان میکند. رویترز در ساعت ۰۶:۴۵ به وقت گرینویچ برنت را ۹۵ دلار و ۵۲ سنت و نفت وست تگزاس اینترمدیت را ۹۱ دلار و ۳۶ سنت گزارش کرد. در بخشهایی از معاملات نیز نرخهای نزدیک ۹۵.۶ تا ۹۵.۷ دلار برای برنت و بالاتر از ۹۱.۵ دلار برای WTI دیده شده است؛ بنابراین اختلاف چند سنتی ارقام بیشتر ناشی از زمان ثبت قیمت است.
اما عدد مهمتر، بازده کل هفته است.
نفت آمریکا در یک هفته بیش از ۱۰ درصد گران شد
بر اساس آخرین محاسبه رویترز، برنت از ابتدای هفته تاکنون ۷.۶ درصد و WTI حدود ۱۰.۴ درصد رشد کردهاند. اگر این وضعیت تا پایان معاملات حفظ شود، بزرگترین افزایش هفتگی هر دو شاخص از هفته منتهی به ۲۰ ژوئیه ثبت خواهد شد.
این اختلاف میان رشد برنت و WTI نیز قابل توجه است. نفت آمریکا نسبت به برنت سریعتر بالا آمده؛ بخشی از آن به کاهش موجودیها، فشار بر بازار سوخت آمریکا و بالا رفتن حاشیه سود پالایشگاهها مربوط میشود.
در واقع این هفته فقط بازار «نفت خام» صعود نکرده؛ بازار فرآوردههای نفتی نیز وارد مرحلهای بسیار پرتنش شده است.
فقط ۴ کشتی از هرمز عبور کردند
تازهترین داده کپلر که صبح جمعه منتشر شد نشان میدهد روز پنجشنبه تنها چهار کشتی کالایی از تنگه هرمز عبور کردهاند؛ دو نفتکش متوسط، یک کشتی کامسارمکس و یک کشتی هندیسایز.
این رقم روز قبل ۹ کشتی بود و متوسط ۱۰ روزه نیز حدود ۱۵ کشتی اعلام شده است. نکته مهمتر اینکه کپلر میگوید در کل این هفته فقط دو نفتکش بسیار بزرگ VLCC از هرمز عبور کردهاند.
البته یک محدودیت مهم وجود دارد: کشتیهایی که سیستم شناسایی خودکار AIS را خاموش میکنند، الزاماً در این آمار دیده نمیشوند.
پس «چهار کشتی» به معنای آن نیست که دقیقاً فقط چهار شناور از آبراه عبور کردهاند؛ بلکه تعداد شناورهایی است که سامانههای ردیابی توانستهاند با اطمینان مشاهده کنند.
با این حال فاصله آن با شرایط عادی بسیار زیاد است.
قبل از شروع جنگ در ۲۸ فوریه، حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ در روز از تنگه عبور میکردند و نفت و LNG عبوری از هرمز تقریباً یکپنجم عرضه روزانه جهانی را تشکیل میداد.
۱۷ میلیون بشکه از هرمز گذشت یا فقط ۴ تا ۶ میلیون؟
اینجا یکی از بزرگترین ابهامهای بازار شکل گرفته است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، این هفته اعلام کرد روز دوشنبه حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده؛ رقمی نزدیک به سطح قبل از جنگ و بالاترین مقدار از زمان مختل شدن این مسیر.
اما دادههای مؤسسات مستقل تصویر متفاوتی ارائه میکنند.
رایستاد انرژی میگوید در بیشتر دوره جنگ، حجم مشاهدهشده خروج نفت و فرآورده از هرمز حدود ۴ تا ۶ میلیون بشکه در روز بوده و تنها در دوره کوتاه توافق موقت ایران و آمریکا به سطح نزدیک پیش از جنگ برگشته است.
این دو عدد الزاماً کاملاً متناقض نیستند؛ روش محاسبه، استفاده از انتقال کشتیبهکشتی، خاموش کردن فرستندهها و تفاوت میان «حجم نفت» و «تعداد شناور» میتواند اختلاف ایجاد کند.
اما واکنش بازار نشان میدهد معاملهگران هنوز آمار رسمی آمریکا را بهعنوان نشانه بازگشت پایدار هرمز نپذیرفتهاند.
اگر واقعاً ۱۷ میلیون بشکه در روز به شکل پایدار عبور میکرد، انتظار میرفت حق بیمه ژئوپلیتیک نفت بسیار سریعتر تخلیه شود.
صادرات عراق ۷۳ درصد افزایش یافت
در سمت مقابل، عراق در حال کمک به جبران بخشی از کمبود بازار است.
دو مقام انرژی عراق اعلام کردهاند صادرات این کشور از حدود ۱.۳۵ میلیون بشکه در روز در ژوئیه به ۲.۳۴ میلیون بشکه در اوت افزایش یافته است؛ یعنی جهشی نزدیک به ۷۳ درصد تنها طی یک ماه.
عامل اصلی، ترکیبی از تخفیف سنگین و امکان عبور نفتکشها از هرمز بوده است.
شرکت سومو محمولههای نفت بصره را با تخفیف حدود ۲۵ تا ۳۰ دلار در هر بشکه عرضه کرد. همین اختلاف بزرگ قیمت باعث شد حتی با هزینه حمل و بیمه بالاتر، معامله برای خریداران چینی، هندی و شرکتهای بزرگ تجاری جذاب بماند.
ایران نیز به تعدادی از کشتیهای عراقی مجوز عبور داده است؛ امتیازی که عراق را در شرایط فعلی نسبت به بسیاری از تولیدکنندگان دیگر خلیج فارس در موقعیت متفاوتی قرار میدهد.
با این حال صادرات ۲.۳۴ میلیون بشکهای عراق هنوز از سطح پیش از جنگ پایینتر است. دادههای کپلر و ورتکسا صادرات پیش از جنگ این کشور را بیش از ۳.۳ میلیون بشکه در روز نشان میدهند.
بنابراین عراق فعلاً بخشی از عرضه ازدسترفته را برگردانده، نه اینکه بازار را با نفت اضافی اشباع کرده باشد.
رکورد تاریخی قیمت دیزل در آمریکا شکست
شاید هشداردهندهترین بخش بحران فعلی در بازار دیزل دیده شود.
بر اساس داده GasBuddy، میانگین قیمت دیزل آمریکا پنجشنبه به ۵ دلار و ۸۲۰ سنت برای هر گالن رسید و رکورد تاریخی ۵.۸۱۹ دلاری ژوئن ۲۰۲۲ را شکست. بنابراین عدد ۵.۷۸۳ دلار که در برخی دادههای روز چهارشنبه دیده میشد، دیگر آخرین رکورد بازار نیست.
قیمت دیزل آمریکا از شروع جنگ در ۲۸ فوریه تاکنون حدود ۵۵ درصد افزایش یافته است. ذخایر فرآوردههای میانتقطیر آمریکا نیز در ماه اوت به پایینترین سطح فصلی از سال ۱۹۸۲ رسیدهاند.
این مسئله فقط به رانندگان کامیون مربوط نمیشود.
دیزل در حملونقل، کشاورزی، معدن و فعالیتهای صنعتی استفاده گسترده دارد؛ بنابراین افزایش آن میتواند هزینه انتقال کالا و مواد غذایی را بالا ببرد و موج تازهای از فشار تورمی ایجاد کند.
حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه بحران را تشدید کرد
عامل دیگری که بازار فرآورده را تحت فشار قرار داده، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه است.
اختلال در پالایشگاههای روسی باعث شده مسکو صادرات دیزل را تا ۳۰ سپتامبر محدود کند. روسیه یکی از تأمینکنندگان مهم سوخت بازار جهانی است و کاهش صادرات آن درست در زمانی رخ داده که جریان فرآورده از خلیج فارس نیز محدود شده است.
به همین دلیل بازار امروز با دو بحران همزمان مواجه است: هرمز عرضه نفت و سوخت خاورمیانه را محدود کرده و حملات اوکراین نیز ظرفیت پالایش و صادرات روسیه را تحت فشار گذاشته است.
این همزمانی یکی از دلایل مهم رکوردشکنی دیزل است.
آیا صلح روسیه و اوکراین میتواند نفت را ارزان کند؟
در میان اخبار صعودی، یک عامل کاهشی نیز وجود دارد.
ولادیمیر پوتین روز پنجشنبه گفت همچنان راهی برای رسیدن به توافق درباره جنگ اوکراین وجود دارد و آمریکا و چین نیز آماده حمایت از یک توافق هستند. همین اظهارات بخشی از فشار صعودی نفت را محدود کرد.
اگر حملات به پالایشگاههای روسیه کاهش پیدا کند و صادرات فرآورده دوباره افزایش یابد، بخشی از بحران سوخت میتواند تخفیف پیدا کند.
اما هنوز توافقی حاصل نشده و بازار برای قیمتگذاری روی پایان جنگ به نشانههای عملی بیشتری نیاز دارد.
اوپکپلاس فعلاً قصد افزایش تازه عرضه ندارد
عامل مهم دیگر نشست اوپکپلاس در روز یکشنبه است.
منابع رویترز میگویند اعضای اصلی ائتلاف احتمالاً سیاست تولید ماه اکتبر را بدون تغییر نگه خواهند داشت. مرحله بازگرداندن کاهش تولید ۱.۶۵ میلیون بشکهای در سپتامبر تکمیل میشود و فعلاً نشانهای از تصمیم برای عرضه تازه بزرگ دیده نمیشود.
این خبر از منظر قیمت نفت حمایتی است.
در شرایطی که هرمز مختل است، عراق هنوز به سطح صادرات پیش از جنگ برنگشته و روسیه با مشکل پالایش مواجه است، بازار برای جلوگیری از صعود بیشتر به عرضه قابل اتکای بیشتری نیاز دارد.
آیا نفت برنت ۱۰۰ دلار میشود؟
از قیمت حدود ۹۵.۵ دلار، رسیدن برنت به ۱۰۰ دلار به کمتر از پنج درصد رشد دیگر نیاز دارد.
در بازاری که فقط همین هفته بیش از هفت درصد بالا رفته، چنین حرکتی از نظر دامنه نوسان کاملاً ممکن است.
تحلیلگران ANZ نیز پیشبینی کوتاهمدت خود برای برنت را به ۹۵ دلار افزایش دادهاند و تأکید کردهاند در صورت تشدید درگیری خاورمیانه، ریسک صعودی بیشتر وجود دارد.
اما برای تثبیت نفت بالای ۱۰۰ دلار، بازار احتمالاً به یک شوک تازه نیاز دارد: حمله به زیرساخت انرژی، کاهش بیشتر عبور نفتکشها، توقف مجوزهای عراق یا گسترش حملات در منطقه.
در سناریوی آرامتر، افزایش صادرات عراق، بازگشت تدریجی ترافیک هرمز و احتمال کاهش تنش روسیه و اوکراین میتواند قیمت را در محدوده ۹۰ تا ۹۷ دلار نگه دارد.
نظرسنجی تازه رویترز از ۳۱ تحلیلگر نیز میانگین قیمت برنت در کل سال ۲۰۲۶ را ۸۵.۰۸ دلار پیشبینی میکند؛ یعنی بازار هنوز انتظار ندارد قیمتهای نزدیک ۱۰۰ دلار برای تمام سال پایدار بمانند.
بازار نفت هنوز از بحران عبور نکرده است
رشد بیش از ۱۰ درصدی WTI در یک هفته نشان میدهد معاملهگران خطر اختلال عرضه را جدی گرفتهاند.
از طرف دیگر نفت برنت هنوز زیر ۱۰۰ دلار است؛ چون صادرات عراق بالا رفته، بخشی از جریان نفت از هرمز ادامه دارد و بازار امیدوار است درگیریها وارد مرحله شدیدتری نشوند.
فعلاً مهمترین عدد حتی قیمت ۹۵ دلار نیست، بلکه حجم واقعی و پایدار عبور نفت از تنگه هرمز است.
اگر جریان مشاهدهشده از محدوده ۴ تا ۶ میلیون بشکه در روز بهطور پایدار به سطح پیش از جنگ نزدیک شود، بخشی از حق بیمه جنگ میتواند از قیمت نفت خارج شود. اما اگر داده چهار کشتی در روز به الگوی غالب تبدیل شود، بازار به سختی میتواند خطر عرضه را نادیده بگیرد.
در نتیجه برنت ۱۰۰ دلاری دیگر سناریویی دور نیست، اما هنوز سناریوی قطعی هم نیست. جهت بعدی بازار را نه یک پست سیاسی یا یک روز عبور پرتعداد نفتکشها، بلکه سه عامل مشخص میکنند: دوام جریان نفت در هرمز، شدت حملات به زیرساخت انرژی و تصمیم تولیدکنندگان بزرگ درباره عرضه.