قیمت برنج پاکستانی ۱۲ شهریور ۱۴۰۵؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۴ میلیون و ۲۵۰ هزار تومان رسید
بازار برنج در هفتههای اخیر دوباره به یکی از کانونهای مهم تورم مواد غذایی تبدیل شده است. این بار تنها برنج ایرانی نیست که قیمت بالایی دارد؛ برنج پاکستانی نیز که سالها یکی از گزینههای اقتصادیتر برای خانوارهای متوسط محسوب میشد، در برخی برندهای ممتاز وارد محدوده کیلویی ۳۵۰ تا بیش از ۴۰۰ هزار تومان شده است.
در تازهترین نرخهای اعلامشده در بازار، کیسه ۱۰ کیلویی «برنج پاکستانی سوپر باسماتی آورین» تا ۴ میلیون و ۲۵۰ هزار تومان قیمت دارد؛ یعنی هر کیلو حدود ۴۲۵ هزار تومان.
برنج پاکستانی دانهبلند ۱۱۲۱ بیتمز نیز در برخی عرضهها حدود ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی قیمت خورده است. برنج باسماتی دانهبلند فردین حدود ۳ میلیون و ۶۷۵ هزار تومان و برنج ۱۱۲۱ یزدان نیز نزدیک ۳ میلیون و ۵۲۰ هزار تومان عرضه میشود.
با این حال بازار برنج یک نرخ واحد ندارد. در فهرستهای قیمتی ثبتشده طی روزهای اخیر، برای برنج پاکستانی آورین قیمت حدود ۳ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان و برای برخی سوپر باسماتیهای پاکستانی بیش از ۴ میلیون تومان نیز دیده شده است. این اختلاف نشان میدهد برند، کیفیت، محل فروش و زمان ثبت نرخ میتواند چندصد هزار تومان در قیمت یک کیسه ۱۰ کیلویی تفاوت ایجاد کند.
برنج پاکستانی دیگر کالای ارزان بازار نیست
مهمترین تغییر بازار را باید در جایگاه برنج پاکستانی جستوجو کرد.
سالها این محصول میان دو گروه قرار داشت: از برنجهای ممتاز ایرانی ارزانتر بود و در عین حال از نظر عطر، قدکشیدن و کیفیت پخت برای بسیاری از مصرفکنندگان جذابیت بیشتری نسبت به برخی برنجهای ارزان وارداتی داشت.
همین ویژگی باعث شده بود خانوادهای که توان خرید برنج ایرانی درجه یک را ندارد، به سراغ باسماتی و ۱۱۲۱ پاکستانی برود.
اما وقتی قیمت یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی به محدوده ۳.۵ تا ۴.۲ میلیون تومان میرسد، این فاصله قیمتی تا برنج ایرانی در برخی ردهها به شکل محسوسی کاهش پیدا میکند.
برای نمونه، دادههای بازار کالاهای اساسی در هفته جاری، قیمت برخی انواع برنج ایرانی را حدود کیلویی ۳۲۵ تا ۴۴۰ هزار تومان نشان میدهد؛ یعنی بعضی برنجهای پاکستانی ممتاز عملاً وارد همان محدوده قیمتی برنج ایرانی شدهاند.
این تغییر میتواند الگوی انتخاب خانوار را کاملاً دگرگون کند.
آمار رسمی؛ برنج خارجی در یک سال ۲۰۱ درصد گران شد
برای سنجش شدت افزایش قیمت، آمار رسمی تصویر روشنتری ارائه میکند.
براساس گزارش مرکز آمار که در ششم شهریور منتشر شد، متوسط قیمت برنج خارجی در مرداد ۱۴۰۵ نسبت به مرداد سال قبل حدود ۲۰۱ درصد افزایش یافته است. در همان گزارش، رشد سالانه متوسط قیمت برنج ایرانی حدود ۸۰ درصد اعلام شده است.
این مقایسه از یک نکته مهم پرده برمیدارد: سرعت افزایش قیمت برنج وارداتی در یک سال گذشته بسیار بیشتر از برنج ایرانی بوده است.
البته مرکز آمار در همان گزارش از کاهش ماهانه قیمت برخی انواع برنج نسبت به تیر نیز خبر داده؛ بنابراین افزایش سالانه شدید الزاماً به این معنا نیست که قیمت در تمام روزهای مرداد و شهریور بهطور پیوسته بالا رفته باشد.
اما برای خانواری که خرید خود را با سال گذشته مقایسه میکند، تصویر روشن است: کالایی که باید بخشی از کمبود تولید داخلی را با قیمت قابلدسترستر جبران میکرد، خود به یکی از اقلام تورمی تبدیل شده است.
دلار چگونه وارد قیمت برنج میشود؟
اولین متهم افزایش قیمت برنج وارداتی معمولاً نرخ ارز است.
برنج پاکستانی با ارز خارجی خریداری میشود و هزینه حمل، بیمه، انتقال پول و بخشی از خدمات مرتبط با تجارت خارجی نیز مستقیم یا غیرمستقیم از تغییرات ارزی تأثیر میپذیرد.
حتی اگر محمولهای پیش از جهش دلار خریداری شده باشد، افزایش نرخ ارز میتواند هزینه جایگزینی موجودی انبار را بالا ببرد. در نتیجه واردکننده یا عمدهفروش هنگام قیمتگذاری کالای موجود، به هزینه خرید محموله بعدی نیز توجه میکند.
در هفته جاری، دلار آزاد نیز وارد محدوده بیش از ۲۲۰ هزار تومان شده است. همین مسئله باعث شده بازار کالاهای وارداتی با انتظارات افزایشی تازهای روبهرو شود.
اما نسبت دادن تمام گرانی برنج پاکستانی به دلار سادهسازی موضوع است.
سقف ارزی واردات برنج پاکستانی چقدر است؟
دولت برای واردات انواع برنج، سقف ارزش ارزی تعیین کرده است.
در بخشنامه ارزی اردیبهشت ۱۴۰۵، سقف ارز برای برنج «سوپر باسماتی سفید پاکستان» حدود ۱۲۳۵ و برای برنج «۱۱۲۱ سفید پاکستان» حدود ۱۲۳۸ تعیین شده است. برای انواع دیگر پاکستانی مانند ۳۸۶ و نمونههای نیمهسفید و نیمپز نیز ارزشهای متفاوتی در نظر گرفته شده است.
این تفاوتها نشان میدهد حتی در مرحله واردات نیز تمام برنجهای پاکستانی یک ساختار هزینه ندارند.
نوع رقم، کیفیت، فرآوری، کشور مبدأ و مدل حمل میتواند بر ارزش وارداتی اثر بگذارد و سپس هزینههای گمرکی، انبارداری، توزیع و حاشیه فروش به قیمت نهایی اضافه شود.
تعرفه واردات برنج چقدر است؟
بر اساس دادههای جاری سامانههای تعرفهای، حقوق ورودی برخی ردیفهای برنج نیمهسفید در سال ۱۴۰۵ در محدوده ۴ درصد ثبت شده و واردات این گروه مشمول استانداردهای اجباری نیز هست.
البته هزینه ورود کالا فقط تعرفه نیست.
واردکننده با هزینه تأمین ارز، انتقال پول، حملونقل، توقف احتمالی محموله، انبارداری، ترخیص، استاندارد، توزیع و سرمایه در گردش روبهرو است.
در دورهای که نرخ ارز سریع تغییر میکند، هزینه سرمایه در گردش نیز به مسئلهای مهم تبدیل میشود. واردکننده برای وارد کردن همان حجم کالای سال گذشته، به ریال بسیار بیشتری نیاز دارد و اگر دسترسی او به منابع مالی محدود باشد، سرعت واردات و عرضه نیز میتواند کاهش پیدا کند.
دولت محدودیت واردات برنج را برداشت
یکی از مهمترین تصمیمهای امسال برای کنترل قیمت بازار، برداشتن محدودیت واردات بود.
معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی در تیرماه اعلام کرد محدودیتی برای واردات برنج وجود ندارد و واردکنندگان میتوانند برای تأمین و عرضه اقدام کنند. وزارت جهاد هدف از این تصمیم را افزایش عرضه و ایجاد رقابت برای متعادل کردن قیمت عنوان کرده بود.
این سیاست از نظر اقتصادی منطقی است: اگر عرضه برنج خارجی افزایش پیدا کند، فشار تقاضا روی موجودی محدود کاهش مییابد و رقابت میان واردکنندگان میتواند مانع جهش بیشتر قیمت شود.
اما عملکرد بازار نشان میدهد افزایش عرضه بهتنهایی نمیتواند تمام اثر نرخ ارز و هزینههای تجاری را خنثی کند.
حتی در صورت ورود کافی کالا، اگر هزینه ریالی واردات با سرعت افزایش یابد، قیمت مصرفکننده همچنان میتواند بالا باقی بماند.
چرا یک برنج پاکستانی ۲ میلیون و دیگری ۴ میلیون تومان است؟
یکی از اشتباهات رایج در تحلیل بازار، صحبت از «قیمت برنج پاکستانی» به عنوان یک کالای کاملاً یکسان است.
در فهرستهای بازار، کیسههای ۱۰ کیلویی پاکستانی از کمتر از دو میلیون تومان تا بیش از چهار میلیون تومان دیده میشوند. برای مثال دادههای یکی از سامانههای پایش قیمت در هشتم شهریور، برنج پاکستانی جواهر را حدود یک میلیون و ۸۷۵ هزار تومان، آورین را ۳ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان و برخی انواع سوپر باسماتی را بالاتر از چهار میلیون تومان ثبت کرده است.
نوع دانه عامل مهمی است. باسماتی، سوپر کرنل، ۱۱۲۱ و ۳۸۶ از نظر کیفیت، طول دانه، عطر و ویژگی پخت تفاوت دارند.
برند و بستهبندی نیز میتواند قیمت را بالا ببرد. بنابراین مقایسه تنها زمانی دقیق است که محصول، وزن و کیفیت مشابه بررسی شود.
آیا قیمت برنج پاکستانی باز هم بالا میرود؟
مسیر بازار در کوتاهمدت به سه متغیر اصلی بستگی دارد: ارز، واردات و تقاضا.
اگر دلار در محدودههای فعلی تثبیت شود یا افزایش بیشتری پیدا کند، واردکنندگان با هزینه جایگزینی بالاتری مواجه خواهند شد و احتمال رشد قیمت در برخی برندها وجود دارد.
در مقابل، اگر حجم واردات افزایش یابد و عرضه منظم باقی بماند، رقابت میان فروشندگان میتواند بخشی از فشار صعودی را مهار کند.
عامل سوم نیز قدرت خرید است. افزایش قیمت برنج تا سطح کیلویی ۳۵۰ تا ۴۲۵ هزار تومان میتواند خانوارها را به سمت برندهای ارزانتر، برنج هندی یا ترکیب برنجهای مختلف سوق دهد. کاهش تقاضا خود میتواند مانع افزایش بدون توقف قیمت شود.
برنج وارداتی در حال از دست دادن نقش تنظیمگری بازار است؟
مسئله بزرگتر دقیقاً همینجاست.
برنج وارداتی در سیاست غذایی کشور فقط یک کالای لوکس یا انتخابی نیست؛ یکی از ابزارهای تنظیم بازار و جبران فاصله میان تولید و مصرف داخلی محسوب میشود.
وقتی قیمت برنج خارجی در یک سال بیش از ۲۰۰ درصد افزایش مییابد و برخی انواع پاکستانی به قیمت برنج ایرانی نزدیک میشوند، کارکرد تنظیمی آن تضعیف میشود.
خانواری که قبلاً برای فرار از برنج ایرانی گران به برنج پاکستانی پناه میبرد، اکنون گزینههای کمتری پیش روی خود دارد.
به همین دلیل وضعیت بازار شهریور را نمیتوان فقط با این جمله خلاصه کرد که «برنج پاکستانی گران شد». مسئله مهمتر این است که یکی از اصلیترین جایگزینهای اقتصادی سفره ایرانی نیز در حال حرکت به سمت محدودههای قیمتی بالاتر است.
اگر نرخ ارز، هزینه واردات و سرمایه در گردش کنترل نشود، ممکن است حتی افزایش واردات نیز نتواند برنج پاکستانی را به جایگاه قبلی خود بازگرداند. در این صورت، فشار بازار برنج نه فقط بر خریداران محصول ایرانی، بلکه بر خانوادههایی متمرکز خواهد شد که تا امروز برای مدیریت هزینههای خوراک به برنج وارداتی وابسته بودند.