شوک تازه به بازار برنج؛ پاکستانی ۱۰ کیلویی ۴.۴ میلیون شد، پس چرا دولت از کاهش قیمت میگوید؟
قیمت برنج پاکستانی امروز ۶ شهریور ۱۴۰۵ در برخی برندهای ممتاز به مرز کیلویی ۴۰۰ هزار تومان و حتی بالاتر رسیده است. رصد تازه بازار نشان میدهد برنج پاکستانی سوپرکرنل باسماتی بیتمز در بسته ۱۰ کیلوگرمی با قیمت ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان عرضه میشود؛ یعنی هر کیلو حدود ۴۴۰ هزار تومان.
سوپر باسماتی نفیس نیز ۱۰ کیلویی چهار میلیون تومان قیمت خورده، برنج ۳۸۶ آریاپریا با نرخ سه میلیون و ۵۰۰ هزار تومان عرضه شده و قیمت سوپر باسماتی آراد و طبیعت بهترتیب سه میلیون و ۹۰۰ هزار و سه میلیون و ۸۷۵ هزار تومان گزارش شده است. این ارقام در گزارش بازار اقتصادآنلاین در ششم شهریور ثبت شدهاند.
جدول قیمت برنج پاکستانی امروز ۶ شهریور ۱۴۰۵
| نوع برنج پاکستانی | وزن | قیمت بسته | قیمت تقریبی هر کیلو |
|---|---|---|---|
| سوپرکرنل باسماتی بیتمز | ۱۰ کیلو | ۴.۴ میلیون تومان | ۴۴۰ هزار تومان |
| سوپر باسماتی نفیس | ۱۰ کیلو | ۴ میلیون تومان | ۴۰۰ هزار تومان |
| ۳۸۶ آریاپریا | ۱۰ کیلو | ۳.۵ میلیون تومان | ۳۵۰ هزار تومان |
| سوپر باسماتی آراد | ۱۰ کیلو | ۳.۹ میلیون تومان | ۳۹۰ هزار تومان |
| سوپر باسماتی طبیعت | ۱۰ کیلو | ۳.۸۷۵ میلیون تومان | ۳۸۷ هزار و ۵۰۰ تومان |
میانگین قیمت این پنج نمونه حدود ۳ میلیون و ۹۳۵ هزار تومان برای هر بسته ۱۰ کیلویی یا نزدیک به ۳۹۳ هزار و ۵۰۰ تومان در هر کیلو است.
همچنین فاصله ارزانترین و گرانترین نمونه مورد بررسی حدود ۹۰۰ هزار تومان در یک کیسه ۱۰ کیلویی است؛ اختلافی نزدیک به ۲۶ درصد که نشان میدهد حتی در میان برنجهای پاکستانی نیز برند، رقم محصول و کیفیت باسماتی میتواند نقش قابل توجهی در قیمت نهایی داشته باشد.
برنج پاکستانی چرا تا کیلویی ۴۴۰ هزار تومان بالا رفت؟
گزارش بازار امروز از رشد قیمت بعضی انواع باسماتی و درجهیک در روزهای اخیر خبر میدهد. در میان عوامل مطرحشده، هزینه تأمین ارز، حملونقل بینالمللی، ترخیص، انبارداری و توزیع داخلی از متغیرهایی هستند که میتوانند قیمت نهایی برنج وارداتی را تغییر دهند.
اما همه افزایش قیمت را نمیتوان صرفاً به ارز نسبت داد.
بازار برنج پاکستانی چند لایه دارد. انواع ۳۸۶، سوپرکرنل، ۱۱۲۱ و باسماتی ممتاز از نظر کیفیت دانه، عطر، میزان قدکشیدن پس از پخت و بازار هدف یکسان نیستند. بنابراین ممکن است همزمان قیمت برخی محصولات معمولی کاهش پیدا کند، اما یک برند ممتاز یا رقم سوپر باسماتی به دلیل محدود بودن موجودی با افزایش قیمت روبهرو شود.
رفتار شبکه توزیع نیز مهم است. وقتی فروشنده نسبت به قیمت محموله بعدی اطمینان ندارد، ممکن است موجودی فعلی را با احتیاط بیشتری عرضه کند. این وضعیت در بازار کالاهای وارداتی میتواند باعث شود تغییرات قیمت در خردهفروشی سریعتر یا شدیدتر از بازار عمدهفروشی دیده شود.
دولت میگوید برنج خارجی ارزان شده؛ ماجرا چیست؟
نکته مهم بازار امروز این است که همزمان با انتشار قیمتهای بالای برنج پاکستانی، محمدرضا طلایی، معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرده برنج خارجی به دلیل افزایش عرضه در مسیر کاهش قیمت قرار گرفته است.
طلایی گفته اکنون حدود ۳.۵ میلیون تن کالای اساسی در بنادر کشور وجود دارد و واردات برنج نیز ادامه دارد. به گفته او، دولت تلاش کرده با ورود تدریجی محصول، هم از کمبود در بازار جلوگیری کند و هم تولیدکننده داخلی از ورود ناگهانی حجم بالای برنج خارجی آسیب نبیند.
او همچنین گفته در برخی فروشگاههای زنجیرهای برای برنج خارجی تخفیف اعمال شده است.
در نگاه اول، این اظهارات با قیمت ۴.۴ میلیون تومانی یک کیسه پاکستانی متناقض به نظر میرسد؛ اما لزوماً چنین نیست.
چرا «کاهش قیمت برنج خارجی» با «گرانی بعضی برندها» تناقض ندارد؟
تفاوت اصلی میان قیمت متوسط بازار و قیمت چند محصول خاص است.
اظهارات وزارت جهاد درباره روند کلی برنج وارداتی و افزایش عرضه است، در حالی که فهرست قیمت امروز مربوط به چند برند مشخص، عمدتاً از ردههای باسماتی و ممتاز، در بازار خردهفروشی است.
ممکن است برنج وارداتی اقتصادی یا محمولههای عمده کاهش قیمت داشته باشند، اما یک برند خاص به دلیل موجودی کم، کیفیت بالاتر یا تقاضای بیشتر همچنان گران شود.
تفاوت زمان ورود محمولهها نیز اثرگذار است. محصولی که با هزینه واردات قدیمی وارد بازار شده با محمولهای که اخیراً ترخیص شده الزاماً قیمت تمامشده یکسانی ندارد.
همچنین وزارت جهاد در تیرماه اعلام کرده بود محدودیت واردات برنج برداشته شده تا افزایش عرضه و رقابت، قیمت بازار را متعادل کند. در همان مقطع معاون وزیر گفته بود محدود کردن عرضه میتواند تقاضا و قیمت را افزایش دهد و سیاست دولت، باز نگه داشتن مسیر واردات بوده است.
بنابراین ممکن است سیاست افزایش واردات در سطح عمدهفروشی اثر کاهشی ایجاد کرده باشد، اما انتقال کامل آن به همه برندهای موجود در قفسه فروشگاهها زمان ببرد.
ایران سالانه چقدر برنج نیاز دارد؟
آمار وزارت جهاد ابعاد بازار را مشخصتر میکند.
طبق اعلام محمدرضا طلایی، نیاز سالانه کشور به برنج حدود سه تا ۳.۵ میلیون تن است. تولید داخلی نیز حدود ۱.۵ تا دو میلیون تن برآورد شده و باقی نیاز باید از طریق واردات تأمین شود. برای امسال سقف واردات حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن تعیین شده است.
این اعداد نشان میدهد بازار ایران در هر صورت برای تأمین کامل نیاز خود به واردات وابسته است.
اگر تولید داخلی به دو میلیون تن و تقاضا نزدیک سه میلیون تن باشد، حدود یک میلیون تن واردات میتواند شکاف را پوشش دهد. اما اگر مصرف به ۳.۵ میلیون و تولید به ۱.۵ میلیون تن نزدیک شود، فاصله عرضه و تقاضا بزرگتر خواهد شد.
به همین دلیل تنظیم حجم واردات مستقیماً روی قیمت برنج خارجی و حتی برنج ایرانی اثر میگذارد.
چرا دولت برنج را یکباره وارد نمیکند؟
وزارت جهاد میگوید ورود حجم بسیار بالای برنج در یک مقطع میتواند بازار کشاورزان داخلی را بههم بریزد؛ بهویژه در ماههایی که محصول تازه شمال کشور وارد بازار میشود.
در مقابل، واردات کمتر از نیاز نیز به کمبود و افزایش قیمت برای مصرفکننده منجر میشود.
به همین دلیل سیاست اعلامشده، واردات مرحلهای است؛ بهگونهای که عرضه بازار حفظ شود اما قیمت برنج داخلی نیز به حدی کاهش پیدا نکند که تولیدکننده متضرر شود.
همین مدیریت تدریجی باعث میشود قیمت بازار همیشه خطی نباشد و در برخی مقاطع یک برند یا گروه مشخص با افزایش نرخ روبهرو شود.
یک خانواده برای خرید برنج پاکستانی چقدر باید هزینه کند؟
قیمتهای امروز نشان میدهد حتی گزینهای که معمولاً بهعنوان جایگزین ارزانتر برنج ایرانی شناخته میشد، حالا سهم بزرگی از بودجه خوراک خانوار را میگیرد.
اگر یک خانواده ماهانه ۱۰ کیلوگرم از برنجهای فهرست امروز مصرف کند، هزینه خرید آن بین ۳.۵ تا ۴.۴ میلیون تومان خواهد بود.
در صورت مصرف ۲۰ کیلوگرم در ماه، این هزینه به حدود هفت تا ۸.۸ میلیون تومان افزایش مییابد.
این سطح قیمت اهمیت سیاست واردات را دوچندان میکند؛ زیرا برای بسیاری از خانوارها تفاوت ۵۰ یا ۱۰۰ هزار تومان در قیمت هر کیلوگرم، در مقیاس مصرف ماهانه رقم قابل توجهی خواهد شد.
قیمت برنج پاکستانی کاهش مییابد یا دوباره گران میشود؟
در کوتاهمدت دو نیروی مخالف روی بازار اثر میگذارند.
از یک سو، وزارت جهاد از افزایش موجودی، تداوم واردات و کاهش قیمت برنج خارجی خبر داده است؛ عواملی که در صورت ادامه میتوانند فشار کاهشی ایجاد کنند.
از سوی دیگر، قیمتهای ثبتشده امروز نشان میدهد در بخش برنجهای ممتاز پاکستانی هنوز نرخهای بسیار بالایی وجود دارد و بعضی برندها حتی روند افزایشی داشتهاند.
بنابراین فعلاً نمیتوان گفت همه انواع برنج خارجی ارزان شدهاند یا همه بازار در مسیر افزایش قیمت قرار گرفته است. آنچه دیده میشود یک بازار دوگانه است: عرضه کلی در حال افزایش است، اما بعضی ارقام سوپر باسماتی و برندهای خاص همچنان با قیمت بالا فروخته میشوند.
مهمترین علامت برای هفتههای آینده، قیمت محمولههای جدید وارداتی و سرعت رسیدن آنها به شبکه خردهفروشی خواهد بود. اگر وعده افزایش عرضه دولت در فروشگاهها نیز بهطور گسترده دیده شود، احتمال عقبنشینی قیمت برندهای گران وجود دارد؛ اما اگر فاصله میان واردات و توزیع ادامه پیدا کند، کیسههای چهار میلیون تومانی برنج پاکستانی ممکن است همچنان بخشی از واقعیت بازار باقی بمانند.