خبر مهم برای گندمکاران؛ ۴۵ درصد مطالبات هنوز باقی مانده / دولت تا پایان شهریور تسویه میکند؟
پرداخت مطالبات گندمکاران دوباره به یکی از مهمترین موضوعات اقتصادی بخش کشاورزی تبدیل شده است. کشاورزان محصول خود را در چارچوب خرید تضمینی تحویل دولت میدهند، اما فاصله زمانی میان تحویل محصول و دریافت کامل وجه میتواند نقدینگی آنها را درست در زمانی کاهش دهد که باید برای کشت بعدی آماده شوند.
تازهترین وعده دولت از سوی مجید آنجفی اعلام شده است. او سوم شهریور در حاشیه افتتاح فاز نخست مجتمع آبیاری مشارکتی قلعهکهنه سقز گفت تاکنون به طور میانگین ۵۵ درصد مطالبات گندمکاران کشور پرداخت شده و باقیمانده مطالبات براساس برنامه تا پایان شهریور تسویه خواهد شد.
بنابراین اگر این وعده عملی شود، دولت تا پایان ماه جاری باید پرونده بخش عمده خرید تضمینی گندم سال ۱۴۰۵ را از نظر مالی ببندد.
چقدر از پول گندمکاران هنوز پرداخت نشده است؟
آخرین آمار وزارت جهاد کشاورزی نشان میدهد حجم خرید تضمینی گندم کشور از ۸ میلیون و ۲۰۰ هزار تن عبور کرده است. در گزارشهای رسمیتر مربوط به اواخر مرداد نیز رقم پرداختشده به کشاورزان حدود ۲۱۸.۶ هزار میلیارد تومان اعلام شده که معادل ۵۵ درصد بهای گندم خریداریشده است.
بر این مبنا، ارزش کل تعهد ایجادشده برای دولت در محدوده نزدیک به ۴۰۰ هزار میلیارد تومان قرار میگیرد و میتوان گفت تقریباً ۱۸۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات همچنان در انتظار پرداخت است.
این عدد تقریبی است، زیرا مبلغ نهایی هر محموله میتواند با توجه به کیفیت گندم، افت مفید و غیرمفید و پاداش تحویل تغییر کند؛ اما ابعاد مالی مسئله را به خوبی نشان میدهد.
در واقع وعده تسویه تا پایان شهریور به معنای آن است که در هفتههای پیش رو باید منابع بسیار قابل توجهی به حساب گندمکاران واریز شود.
چرا کردستان و استانهای سردسیر دیرتر پول میگیرند؟
درصد پرداخت در تمام استانها یکسان نیست.
آنجفی توضیح داده استانهایی که برداشت گندم در آنها زودتر آغاز شده و محصول زودتر تحویل مراکز خرید شده است، طبیعتاً در صف پرداخت نیز جلوتر هستند. در مقابل، استانهای سردسیر مانند کردستان دیرتر وارد فصل برداشت میشوند و پرداخت مطالبات آنها نیز با فاصله بیشتری انجام میشود.
این موضوع از نظر اجرایی منطقی است، اما برای کشاورز تفاوت چندانی در اصل مسئله ایجاد نمیکند؛ زیرا مبنای تصمیم اقتصادی او زمان واقعی دریافت پول است.
کشاورزی که محصول خود را فروخته اما هنوز تمام وجه را دریافت نکرده، برای خرید بذر، کود، سم، سوخت، تعمیر ماشینآلات یا تسویه بدهیهای فصل گذشته با محدودیت نقدینگی روبهرو میشود.
به همین دلیل زمان پرداخت در خرید تضمینی تقریباً به اندازه قیمت خرید اهمیت دارد.
قیمت خرید تضمینی گندم ۱۴۰۵ چقدر است؟
قیمت مصوب خرید تضمینی گندم در سال جاری نیز نسبت به سال گذشته افزایش قابل توجهی داشته است.
وزیر جهاد کشاورزی پیشتر اعلام کرده بود قیمت خرید تضمینی هر کیلوگرم گندم ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان است و خرید با این نرخ ادامه دارد. او همان زمان تأخیر در پرداخت مطالبات را یکی از عوامل نارضایتی و کاهش رغبت برخی کشاورزان برای تحویل محصول به دولت دانسته بود.
در کنار نرخ پایه، برای گندم با کیفیت و در قالب مشوقهای تحویل، در برخی دستورالعملها قیمت تا سقف ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان به ازای هر کیلو نیز در نظر گرفته شده است.
بنابراین صرف تعیین یک نرخ بالاتر لزوماً برای حفظ انگیزه تولید کافی نیست.
اگر کشاورز مجبور باشد چند هفته یا چند ماه برای دریافت پول منتظر بماند، بخشی از اثر افزایش قیمت تضمینی در اثر تورم، افزایش هزینه نهادهها و هزینه تأمین مالی از بین میرود.
خرید دولتی گندم در تهران ۲۰ درصد کاهش یافت
نشانه مهم این مسئله را میتوان در استان تهران مشاهده کرد.
جبرئیل برادری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان تهران، اعلام کرده خرید دولتی گندم در این استان نسبت به سال گذشته حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است.
سال گذشته نزدیک به ۱۰۸ هزار تن گندم در استان تهران خریداری شده بود، اما این رقم امسال به حدود ۸۸ هزار تن رسیده است.
این یعنی میزان تحویل به شبکه دولتی حدود ۲۰ هزار تن کمتر شده است.
نکته مهم آن است که کاهش خرید دولتی الزاماً به معنای کاهش مشابه تولید گندم نیست.
برادری توضیح داده بخشی از محصولی که به سیلوهای دولتی تحویل نشده، توسط کارخانههای آرد، تولیدکنندگان ماکارونی و واحدهای صنف و صنعت خریداری شده است. به گفته او، گندم مذکور از شبکه رسمی خارج نشده است.
چرا کشاورزان گندم را مستقیم به دولت نفروختند؟
یکی از دلایل مطرحشده، همان مسئله پرداخت است.
رئیس جهاد کشاورزی تهران تأخیر در اعلام قیمت و سپس تأخیر در پرداخت مطالبات را از عواملی دانسته که باعث شده بخشی از کشاورزان مسیر دیگری برای فروش محصول انتخاب کنند. در این استان هدفگذاری تولید سال زراعی جدید ۱۸۴ هزار تن اعلام شده، اما تنها حدود ۹۰ هزار تن به سیلوها تحویل شده و بخشی از مابقی محصول توسط صنایع خریداری شده است.
از منظر اقتصادی رفتار کشاورز قابل توضیح است.
ممکن است قیمت دولتی روی کاغذ جذاب باشد، اما کشاورز میان «قیمت بالاتر با دریافت دیرتر» و «قیمت متفاوت با دریافت سریعتر پول» انتخاب میکند.
هرچه نیاز تولیدکننده به نقدینگی بیشتر باشد، ارزش زمان پرداخت نیز بیشتر میشود.
بنابراین تأخیرهای مکرر در خرید تضمینی میتواند در بلندمدت حتی سهم دولت از بازار گندم را کاهش دهد.
آیا کاهش خرید گندم تهران به معنای قاچاق است؟
خیر؛ دستکم براساس اطلاعات منتشرشده نمیتوان کاهش خرید دولتی را مستقیماً معادل قاچاق دانست.
رئیس جهاد کشاورزی تهران تأکید کرده بخش عمده گندمی که به دولت تحویل نشده توسط صنایع رسمی مانند کارخانههای آرد، ماکارونی و سایر واحدهای مرتبط خریداری شده است و دستگاههای نظارتی نیز برای جلوگیری از خروج غیرقانونی محصول فعال بودهاند.
این تفکیک اهمیت زیادی دارد.
«کاهش خرید تضمینی» با «کاهش تولید»، «خروج از شبکه رسمی» و «قاچاق» چهار مفهوم متفاوت هستند و نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.
حتی در سطح ملی نیز هنوز برداشت در برخی استانهای سردسیر ادامه دارد؛ بنابراین آمار ۸.۲ میلیون تن خرید دولتی را نمیتوان به تنهایی معادل تولید نهایی امسال دانست.
تأخیر در پرداخت چه اثری بر کشت سال آینده دارد؟
بزرگترین ریسک تأخیر فعلی شاید نه برای بازار امروز گندم، بلکه برای کشت پاییزه باشد.
کشاورزان پس از برداشت باید زمین را برای فصل بعد آماده کنند. کود شیمیایی، بذر اصلاحشده، سوخت، نیروی انسانی و تعمیر تجهیزات همگی نیازمند نقدینگی هستند.
اگر پول محصول با تأخیر پرداخت شود، تولیدکننده چند راه بیشتر ندارد: کشت را عقب بیندازد، سطح زیر کشت را کاهش دهد، نهاده کمتری مصرف کند یا برای تأمین سرمایه در گردش بدهکار شود.
هر چهار گزینه میتوانند بر عملکرد تولید سال آینده اثر منفی بگذارند.
همین مسئله توضیح میدهد که چرا پرداخت پول گندم فقط یک بدهی مالی میان دولت و کشاورز نیست؛ بلکه مستقیماً به سیاست امنیت غذایی کشور ارتباط پیدا میکند.
آیا وعده تسویه تا پایان شهریور عملی میشود؟
دولت اکنون یک زمان مشخص اعلام کرده است: پایان شهریور ۱۴۰۵.
مجید آنجفی گفته تأمین منابع مالی به صورت مستمر در حال پیگیری است و تسویه باقیمانده در اولویت قرار دارد.
با توجه به اینکه ۵۵ درصد مطالبات پرداخت شده، دولت برای تحقق این وعده باید ۴۵ درصد باقیمانده را در کمتر از یک ماه تسویه کند.
موفقیت در این کار دو پیام مهم خواهد داشت. نخست آنکه فشار نقدینگی از روی کشاورزان پیش از شروع جدی کشت جدید کاهش مییابد. دوم اینکه اعتماد گندمکاران به سازوکار خرید تضمینی تا حدی ترمیم میشود.
اما اگر پرداخت به مهر یا ماههای بعد کشیده شود، خطر این وجود دارد که تجربه امسال بر تصمیم کشاورزان برای تحویل محصول سال آینده به دولت اثر بگذارد.
خبر مهم گندمکاران؛ حالا زمان پرداخت مهمتر از وعده است
جمعبندی آخرین وضعیت مطالبات گندمکاران در شهریور ۱۴۰۵ نشان میدهد حدود ۵۵ درصد بهای گندم خریداریشده پرداخت شده و نزدیک ۴۵ درصد همچنان باقی مانده است.
حجم خرید تضمینی نیز از ۸.۲ میلیون تن عبور کرده و مبلغ پرداختشده به کشاورزان به حدود ۲۱۸.۶ همت رسیده است. در همین حال، کاهش ۲۰ درصدی خرید دولتی در تهران نشان میدهد مسئله سرعت پرداخت میتواند مستقیماً رفتار فروش کشاورزان را تغییر دهد.
نرخ ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومانی خرید تضمینی برای حمایت از تولید تعیین شده، اما برای گندمکار، قیمت زمانی معنا پیدا میکند که پول آن در زمان مناسب در اختیارش قرار بگیرد.
بنابراین مهمترین تاریخ پیش روی کشاورزان اکنون ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ است؛ موعدی که دولت برای تسویه باقیمانده مطالبات اعلام کرده است. اگر این وعده محقق شود، کشاورزان با نقدینگی بیشتری وارد فصل کشت جدید میشوند؛ اما ادامه تأخیر میتواند مسئله مطالبات امسال را به ریسکی برای تولید گندم سال آینده تبدیل کند.