خبر مهم برای کالابرگبگیران؛ افزایش اعتبار از نیمه دوم سال کلید خورد/ چه دهکهایی مشمول میشوند؟
موضوع افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی بار دیگر به یکی از خبرهای مهم اقتصادی برای خانوارها تبدیل شده است.
سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، شامگاه دوشنبه ۲ شهریور در گفتوگوی تلویزیونی اعلام کرد دولت قصد دارد از نیمه دوم سال برای بخشی از اقشار جامعه حمایتهای معیشتی را افزایش دهد.
او تأکید کرد دولت پیشتر متعهد شده بود در صورت افزایش قیمت کالاهای موجود در سبد کالابرگ، قدرت خرید خانوارهای مشمول را از طریق افزایش حمایت جبران کند و این وعده همچنان در دستور کار قرار دارد.
به گفته وزیر اقتصاد، چندین ساعت جلسه نیز برای جمعبندی نحوه اجرای این برنامه و مسائل بودجهای مرتبط با آن برگزار شده و دولت در حال نهاییکردن سازوکار اجرایی افزایش حمایت است.
این اظهارات از آن جهت اهمیت دارد که افزایش رقم کالابرگ طی ماههای گذشته چند بار مطرح شده بود، اما محدودیت منابع مالی اجرای آن را به تأخیر انداخت.
رقم جدید کالابرگ چقدر خواهد بود؟
با وجود اعلام زمان کلی اجرای افزایش حمایتها، هنوز رقم نهایی افزایش اعتبار کالابرگ اعلام نشده است.
این نکتهای است که در پوشش خبر باید مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا در هفتهها و ماههای گذشته اعداد مختلفی درباره افزایش کالابرگ در فضای مجازی مطرح شده، اما دولت هنوز عدد جدیدی را بهعنوان مبلغ قطعی نیمه دوم سال ابلاغ نکرده است.
گزارشهای خردادماه نیز نشان میداد دولت چند سناریو برای افزایش اعتبار در حال بررسی دارد و رقم نهایی به میزان منابع قابل تأمین و امکان اجرایی شدن طرح وابسته است.
وزیر اقتصاد نیز پیشتر گفته بود میزان افزایش باید متناسب با رشد قیمت کالاهای اساسی باشد؛ اما تحقق آن بدون تأمین یک منبع پایدار مالی امکانپذیر نیست.
بنابراین در حال حاضر هر عددی درباره «کالابرگ جدید» بدون اعلام رسمی دولت، صرفاً گمانهزنی است.
چه دهکهایی مشمول افزایش کالابرگ میشوند؟
دومین پرسش مهم خانوارها درباره جامعه هدف مرحله جدید است.
مدنیزاده در تازهترین اظهارات خود از عبارت «بخشی از اقشار جامعه» استفاده کرده و جزئیات نهایی دهکهای مشمول را اعلام نکرده است. با این حال، تصمیمها و اظهارات قبلی دولت سرنخ مهمی در این زمینه ارائه میکنند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در ۱۷ خرداد تأکید کرده بود حداقل شش دهک پایین درآمدی باید از افزایش اعتبار کالابرگ بهرهمند شوند. او همچنین دستگاههای دولتی را موظف کرد برای اجرای این وعده و شناسایی دقیق گروههای هدف اقدام کنند.
گزارشهای بعدی نیز از اولویت شش دهک پایین در سناریوهای افزایش اعتبار حکایت داشتند.
بنابراین بر اساس آخرین سیاست اعلامشده، دهکهای کمدرآمد بیشترین شانس را برای دریافت اعتبار بالاتر دارند؛ اما تا انتشار مصوبه نهایی نمیتوان گفت افزایش دقیقاً فقط شش دهک نخست را شامل میشود یا گروههای دیگری نیز به طرح اضافه خواهند شد.
کالابرگ فعلی چقدر است؟
در دورههای اخیر، اعتبار پایه کالابرگ برای مشمولان یک میلیون تومان به ازای هر نفر بوده است.
برای نمونه، در تیرماه ۱۴۰۵ همین رقم بدون افزایش ادامه یافت و گزارشهای مرداد نیز از تداوم اعتبار یک میلیون تومانی خبر دادند.
بر این اساس، خانوار چهار نفره در قالب ساختار فعلی چهار میلیون تومان اعتبار کالابرگی دریافت میکند؛ اعتباری که به صورت نقدی قابل برداشت نیست و برای خرید اقلام تعیینشده در شبکه فروشگاهی طرح استفاده میشود.
سبد کالابرگ شامل گروهی از کالاهای اساسی مانند شیر و لبنیات، تخممرغ، مرغ، گوشت قرمز، برنج، روغن، حبوبات، ماکارونی و قند و شکر است.
نکته اصلی برنامه نیمه دوم سال این است که دولت میخواهد اثر افزایش قیمت همین کالاهای اساسی بر قدرت خرید خانوارهای هدف را جبران کند.
چرا افزایش کالابرگ به تعویق افتاد؟
وزیر اقتصاد دلیل اصلی تأخیر در افزایش حمایت را محدود شدن منابع مالی دولت عنوان کرده است.
مدنیزاده میگوید در ماههای ابتدایی سال، کاهش درآمدهای نفتی و آسیب به برخی زیرساختهای مرتبط با گاز باعث شد بخشی از منابعی که طبق برنامه برای تأمین کالابرگ در نظر گرفته شده بود تحت تأثیر قرار بگیرد.
به گفته او، دولت در نهایت منابع دیگری پیدا کرد تا اجرای اصل طرح کالابرگ متوقف نشود.
این موضوع پیشتر نیز مطرح شده بود. وزیر اقتصاد در ۱۹ مرداد گفته بود منابع پیشبینیشده برای افزایش اعتبار پیش از شرایط جنگی در نظر گرفته شده بود، اما بخشی از آن محقق نشد و دولت به دنبال روشهای جایگزین برای تأمین مالی طرح رفت.
به این ترتیب، چالش اصلی مرحله جدید نه اصل تصمیم دولت برای افزایش حمایت، بلکه نحوه تأمین منابع پایدار آن است.
بودجه کالابرگ چقدر است؟
طرح کالابرگ یکی از بزرگترین برنامههای حمایتی بودجه سال ۱۴۰۵ است.
تسنیم در اسفند ۱۴۰۴ گزارش داده بود با تأیید قانون بودجه، حدود ۹۶۰ هزار میلیارد تومان اعتبار برای کالابرگ در سال ۱۴۰۵ قانونی شده است. این رقم بر مبنای ادامه پرداخت ماهانه اعتبار به جمعیت گستردهای از مشمولان پیشبینی شده بود.
اما افزایش رقم پرداختی، منابع بیشتری میطلبد؛ به همین علت مسئله کسری منابع در ماههای گذشته بارها در جلسات دولت و مجلس مطرح شده است.
بررسیهای دولت نیز به این سمت رفته که به جای افزایش یکسان حمایت برای تمام خانوارها، منابع محدود روی دهکهایی متمرکز شود که فشار تورمی بیشتری تحمل میکنند.
این رویکرد میتواند توضیح دهد چرا وزیر اقتصاد در سخنان تازه خود از افزایش حمایت برای «بخشی از اقشار» سخن گفته است.
چرا کالابرگ قرار است افزایش یابد؟
فلسفه اصلی افزایش اعتبار، جلوگیری از افت قدرت خرید خانوار در برابر رشد قیمت مواد غذایی است.
رئیسجمهور در خردادماه صراحتاً اعلام کرده بود مبلغ کالابرگ باید متناسب با افزایش هزینههای معیشتی اصلاح شود و حمایت از معیشت مردم را یکی از اولویتهای دولت دانست.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر مبلغ کالابرگ ثابت بماند اما قیمت مرغ، گوشت، برنج، روغن و لبنیات افزایش پیدا کند، خانوار هر ماه مقدار کمتری کالا با همان اعتبار خواهد خرید.
در چنین شرایطی ارزش اسمی اعتبار تغییر نمیکند، اما قدرت خرید واقعی کالابرگ کاهش مییابد.
هدف دولت از افزایش اعتبار، جبران دستکم بخشی از همین فاصله است؛ بهخصوص برای خانوارهایی که سهم خوراکیها از هزینه ماهانه آنها بالاتر است.
افزایش کالابرگ از مهر اجرا میشود؟
عبارت «نیمه دوم سال» از نظر تقویمی از ابتدای مهرماه آغاز میشود، اما سخنان وزیر اقتصاد را نباید به معنای اعلام قطعی واریز مبلغ جدید در اول مهر ۱۴۰۵ تلقی کرد.
مدنیزاده گفته است افزایش حمایتها «از نیمه دوم سال» اعمال خواهد شد و دولت هنوز در حال نهاییکردن برنامه اجرایی است.
بنابراین مهرماه نزدیکترین زمان ممکن برای آغاز طرح جدید است، اما تاریخ دقیق شارژ اعتبار، مبلغ اضافه و نحوه مرحلهبندی پرداختها هنوز باید از سوی دولت یا وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام شود.
خبر مهم برای خانوارها؛ سه ابهام هنوز باقی است
اظهارات تازه وزیر اقتصاد یک گام جلوتر از وعدههای قبلی است؛ زیرا این بار دولت بهطور مشخص از اجرای افزایش حمایت در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ سخن گفته است.
با این حال هنوز سه سؤال اصلی بدون پاسخ قطعی باقی مانده است: رقم جدید کالابرگ چقدر خواهد بود، کدام دهکها دقیقاً مشمول افزایش میشوند و اولین اعتبار با مبلغ جدید چه تاریخی شارژ خواهد شد.
آنچه فعلاً میدانیم این است که رئیسجمهور پیشتر حداقل شش دهک پایین درآمدی را در اولویت قرار داده و وزیر اقتصاد نیز از تأمین منابع جایگزین برای ادامه طرح و افزایش حمایتها خبر داده است.
در نتیجه، خانوارهای مشمول بهتر است تا انتشار مصوبه رسمی، به اعداد و زمانبندیهای غیررسمی درباره کالابرگ جدید استناد نکنند.
پیام اصلی دولت در حال حاضر روشن است: افزایش اعتبار کالابرگ از دستور کار خارج نشده و قرار است در نیمه دوم سال برای اقشار هدف اجرایی شود؛ اما مبلغ و جزئیات نهایی هنوز اعلام نشده است.