چرخش غافلگیرکننده بورس امروز؛ شاخص از سقوط ۴۰ هزار واحدی برگشت / پیام مهم معاملات ۲ شهریور برای سهامداران

بازار سهام امروز کار خود را در شرایطی آغاز کرد که فضای خبری شب گذشته بیش از عوامل بنیادی شرکت‌ها بر تصمیم معامله‌گران سایه انداخته بود. تشدید لحن مقامات آمریکایی درباره افزایش فشار اقتصادی بر ایران باعث شد بخش قابل توجهی از فعالان بازار در همان دقایق نخست با احتیاط بیشتری رفتار کنند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، طی روزهای اخیر از برنامه واشنگتن برای اعمال دور تازه و بسیار شدیدتری از فشارهای اقتصادی علیه ایران سخن گفته است. رویترز نیز گزارش داده که دولت آمریکا در حال آماده‌سازی مجموعه جدیدی از اقدامات اقتصادی و تحریمی است؛ موضوعی که طبیعتاً می‌تواند در کوتاه‌مدت انتظارات فعالان بازار ارز و سرمایه را تحت تأثیر قرار دهد.

شوک اول بازار؛ شاخص کل ۴۰ هزار واحد ریخت

واکنش اولیه بورس به این اخبار کاملاً منفی بود. در دقایق ابتدایی معاملات، شاخص کل حدود ۴۰ هزار واحد و شاخص کل هم‌وزن نزدیک به چهار هزار واحد کاهش پیدا کرد. تعداد نمادهای منفی نیز در آغاز بازار حدود ۲۰۰ نماد بیشتر از سهم‌های مثبت بود؛ آماری که از غلبه محسوس عرضه‌کنندگان بر خریداران حکایت داشت.

این رفتار را می‌توان بیش از آنکه نشانه تغییر ناگهانی وضعیت بنیادی شرکت‌ها دانست، حاصل افزایش «صرف ریسک» بازار تلقی کرد. زمانی که تهدیدهای سیاسی یا اقتصادی به صورت ناگهانی شدت می‌گیرند، بخشی از سرمایه‌گذاران ابتدا تلاش می‌کنند موقعیت‌های خود را سبک کنند و سپس منتظر روشن‌تر شدن شرایط بمانند.

اما اتفاق مهم معاملات امروز درست پس از همین موج اولیه فروش رخ داد.

ورق بورس برگشت؛ از منفی ۴۰ هزار تا مثبت ۲۹ هزار واحد

با فروکش کردن هیجان اولیه، تقاضا به تدریج به تابلو معاملات بازگشت. نمادهای بزرگ و شاخص‌سازی مانند فملی، شپنا و خساپا که معاملات را در محدوده منفی آغاز کرده بودند، به سمت قیمت‌های مثبت حرکت کردند و فشار فروش در بسیاری از گروه‌ها کاهش یافت.

نتیجه این تغییر رفتار آن بود که شاخص کل نه‌تنها افت اولیه را جبران کرد، بلکه تا ساعت ۱۰:۳۰ صبح حدود ۲۹ هزار واحد مثبت شد. شاخص هم‌وزن نیز که در ابتدای بازار نزدیک چهار هزار واحد کاهش یافته بود، به رشد حدود هفت هزار واحدی رسید.

چنین دامنه‌ای از تغییر شاخص در فاصله‌ای کوتاه، نشان می‌دهد بازار امروز بیش از هر چیز میدان تقابل دو دیدگاه بوده است؛ گروهی که ریسک‌های تازه اقتصادی را عاملی برای فروش می‌دانند و گروهی که معتقدند بخش بزرگی از این ریسک‌ها پیش‌تر در قیمت سهام منعکس شده است.

چرا خریداران دوباره به بورس برگشتند؟

یکی از مهم‌ترین دلایل بازگشت تقاضا را می‌توان در تفاوت اثر تحریم‌ها و فشارهای خارجی بر صنایع مختلف جست‌وجو کرد. همه شرکت‌های بورسی به یک اندازه در معرض محدودیت‌های خارجی قرار ندارند.

شرکت‌هایی که بازار اصلی فروش آنها داخل کشور است، وابستگی محدودی به واردات مواد اولیه دارند یا می‌توانند افزایش هزینه‌ها را از مسیر رشد نرخ فروش جبران کنند، در برابر برخی شوک‌های خارجی وضعیت متفاوتی دارند. همین مسئله می‌تواند توضیح دهد چرا پس از موج نخست فروش، بخشی از معامله‌گران بار دیگر به سمت سهام حرکت کردند.

از سوی دیگر بازار سرمایه ایران مدت‌هاست با مسئله تحریم و ریسک‌های ژئوپلیتیکی مواجه است. بنابراین خبر تشدید فشار اقتصادی، اگرچه می‌تواند نوسان کوتاه‌مدت ایجاد کند، برای ایجاد یک روند نزولی پایدار نیازمند آن است که به متغیرهای واقعی سودآوری شرکت‌ها نیز سرایت کند.

۵۹۰ نماد مثبت؛ تغییر عجیب نقشه بازار در کمتر از دو ساعت

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر فضای بورس امروز ۲ شهریور ۱۴۰۵ را باید در پهنای بازار جست‌وجو کرد.

در ابتدای معاملات، تعداد نمادهای منفی حدود ۲۰۰ سهم بیشتر از نمادهای مثبت بود؛ اما در میانه بازار شرایط تقریباً به طور کامل تغییر کرد و تعداد نمادهای مثبت به حدود ۵۹۰ نماد در برابر ۳۲۰ نماد منفی رسید. همزمان فاصله تعداد صف‌های خرید و فروش نیز افزایش پیدا کرد.

رشد شاخص هم‌وزن در کنار افزایش تعداد نمادهای مثبت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا نشان می‌دهد صعود بازار صرفاً به چند سهم بزرگ محدود نشده و تقاضا در بخش گسترده‌تری از تابلو معاملات فعال شده است.

این اتفاق از منظر تکنیکی نیز برای معامله‌گران اهمیت دارد. بازاری که صرفاً با چند نماد شاخص‌ساز سبز شود، از قدرت کمتری نسبت به بازاری برخوردار است که بخش بزرگی از سهم‌های کوچک و متوسط آن نیز همراه روند صعودی حرکت کنند.

ارزش معاملات خرد از ۲۲ همت عبور کرد؛ سیگنال مهم نقدشوندگی

شاید یکی از مهم‌ترین آمارهای معاملات امروز، عبور ارزش معاملات خرد از ۲۲ همت باشد. چنین رقمی در شرایطی که بازار معاملات را با شوک منفی آغاز کرده، نشان‌دهنده جابه‌جایی سنگین سهام میان خریداران و فروشندگان و حفظ سطح قابل توجهی از نقدشوندگی است.

ارزش بالای معاملات به تنهایی تضمینی برای ادامه رشد شاخص نیست، اما زمانی که افزایش ارزش معاملات با کاهش فشار فروش، افزایش تعداد نمادهای مثبت و تشکیل تقاضای جدید همراه می‌شود، تصویر بازار متفاوت خواهد بود.

در واقع معامله‌گران امروز برخلاف شرایطی که ترس باعث قفل شدن بازار در صف‌های فروش می‌شود، امکان خروج و ورود فعالانه داشته‌اند. همین نقدشوندگی می‌تواند یکی از مهم‌ترین نقاط قوت معاملات امروز محسوب شود.

خروج پول حقیقی متوقف نشد، اما فشار آن کاهش یافت

با وجود بازگشت شاخص‌ها، جریان پول حقیقی هنوز کاملاً مثبت نشده است. داده‌های میانه بازار نشان می‌دهد حدود ۵۰ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام خارج شده؛ با این حال میزان خروج سرمایه نسبت به دقایق ابتدایی معاملات کاهش یافته است.

این موضوع نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران حقیقی که در شروع بازار در نقش فروشنده ظاهر شده بودند، با تغییر شرایط از شدت عرضه خود کاسته‌اند. اگر این روند در ادامه معاملات به ورود خالص پول حقیقی تبدیل شود، می‌تواند سیگنال قوی‌تری برای تثبیت روند صعودی باشد.

در مقابل، افزایش دوباره خروج پول حقیقی در ساعات پایانی می‌تواند نشان دهد بخش مهمی از رشد امروز صرفاً حاصل جمع‌آوری عرضه‌های اولیه بوده است. بنابراین آمار نهایی جریان نقدینگی یکی از متغیرهایی است که برای قضاوت درباره کیفیت رشد بازار باید زیر نظر قرار گیرد.

دارویی‌ها، پالایشی‌ها و شیمیایی‌ها در مرکز توجه بازار

بررسی عملکرد صنایع نیز نشانه‌های مهمی از مقصد نقدینگی ارائه می‌دهد. گروه‌های دارویی، فرآورده‌های نفتی و شیمیایی بالاترین ارزش معاملات را به خود اختصاص داده‌اند. در مقابل، صنایع خودرو، فلزات اساسی و شرکت‌های چندرشته‌ای از نظر حجم معاملات در میان گروه‌های فعال بازار قرار دارند. گروه دارویی نیز برای دومین روز متوالی از نظر ارزش معاملات عملکرد قابل توجهی نشان داده است.

از منظر ورود پول حقیقی، خودرو، کانه‌های فلزی و فلزات اساسی شرایط بهتری داشته‌اند؛ در حالی که گروه‌های چندرشته‌ای، فرآورده‌های نفتی و شیمیایی با خروج بیشتر پول حقیقی روبه‌رو شده‌اند. این واگرایی نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران هنوز به صورت انتخابی معامله می‌کنند و نقدینگی به شکل یکدست وارد تمام صنایع نشده است.

ارزش دلاری بورس به ۱۰۳ میلیارد دلار رسید؛ بازار هنوز گران شده یا ارزان؟

یکی دیگر از نکات قابل توجه معاملات امروز کاهش ارزش دلاری بازار سهام به حدود ۱۰۳ میلیارد دلار پس از رشد نرخ ارز است.

کاهش ارزش دلاری بازار معمولاً از دو زاویه مورد توجه تحلیلگران قرار می‌گیرد. از یک سو افزایش نرخ ارز می‌تواند فشار هزینه‌ای بر شرکت‌های واردات‌محور ایجاد کند؛ از سوی دیگر برای شرکت‌های صادراتی یا بنگاه‌هایی که دارایی‌های قابل توجهی دارند، رشد نرخ ارز می‌تواند ارزش جایگزینی دارایی‌ها و درآمدهای ریالی را افزایش دهد.

به همین دلیل اثر رشد دلار بر بورس یکسان نیست و انتخاب صنعت و سهم در چنین فضایی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چشم‌انداز بورس؛ بازار پیام مهمی به تهدیدهای جدید داد

رفتار معاملات امروز نشان داد که واکنش بورس به افزایش تهدیدهای اقتصادی، دست‌کم در ساعات ابتدایی، کوتاه‌مدت بوده است. بازار ابتدا با ترس شدید وارد محدوده منفی شد، اما توانست ظرف مدت کوتاهی افت ۴۰ هزار واحدی شاخص کل را جبران کند و وارد محدوده مثبت شود.

با این حال، هنوز نمی‌توان تنها بر اساس چند ساعت معامله نتیجه گرفت که ریسک‌های سیاسی و اقتصادی به طور کامل از قیمت سهام خارج شده‌اند. آمریکا طی روزهای اخیر از تشدید جدی فشارهای اقتصادی علیه ایران سخن گفته و جزئیات اقدامات جدید می‌تواند همچنان بر بازار ارز، انتظارات تورمی و در نهایت بورس اثرگذار باشد.

آنچه معاملات بورس امروز دوشنبه ۲ شهریور ۱۴۰۵ را متمایز می‌کند، قدرت بازگشت تقاضا پس از یک شوک شدید است. عبور ارزش معاملات خرد از ۲۲ همت، افزایش تعداد نمادهای مثبت، رشد شاخص هم‌وزن و کاهش شدت خروج پول حقیقی نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران فعلاً حاضر نشده‌اند تنها بر مبنای تهدیدهای جدید از بازار سهام خارج شوند.

اکنون مهم‌ترین پرسش این است که آیا این تقاضا در ساعات پایانی و معاملات روزهای آینده نیز ادامه خواهد داشت یا انتشار جزئیات فشارهای اقتصادی جدید بار دیگر ریسک‌گریزی را به بازار بازمی‌گرداند. پاسخ این پرسش می‌تواند جهت کوتاه‌مدت بورس تهران را مشخص کند.