بلیت قطار در کمتر از ۴ ماه ۵۱ درصد گران شد؛ قیمت تهران–مشهد به ۳ میلیون تومان رسید
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی مسافری و خدمات وابسته اعلام کرد با موافقت شورای عالی ترابری، قیمت بلیت قطار از روز یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ در مسیرهای ریلی ۲۱ درصد افزایش یافت. شرکتهای ریلی خواهان افزایش بیشتری بودند، اما در نهایت مجوز رشد ۲۱ درصدی صادر شد.
این نخستین افزایش قیمت در فاصله کوتاه اخیر نبود. نرخ بلیت قطار از ابتدای اسفند ۱۴۰۴ نیز حدود ۲۵ درصد افزایش پیدا کرده بود. ترکیب این دو افزایش به معنای رشد ۴۶ درصدی ساده نیست؛ زیرا افزایش دوم روی قیمت بالاتر اعمال شده است. حاصل محاسبه تجمعی دو مرحله، حدود ۵۱.۲۵ درصد افزایش نسبت به نرخ پیش از اسفند است. همین موضوع باعث شد برخی گزارشها از رشد ۵۱ درصدی قیمت بلیت در کمتر از چهار ماه سخن بگویند.
برای مسافری که بهطور مرتب با قطار سفر میکند، این افزایش بسیار ملموس است. یک بلیت یک میلیون تومانی پیش از دو مرحله افزایش، در صورت اعمال دقیق رشدهای ۲۵ و ۲۱ درصدی، به حدود یک میلیون و ۵۱۲ هزار تومان میرسد.
نرخ جدید از چه تاریخی اجرا شد؟
برخلاف برخی روایتها که از «خردادماه» بهصورت کلی نام میبرند، تاریخ دقیق اجرای نرخ جدید ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ است. نرخهای جدید از همان روز در سامانههای فروش بلیت اعمال شدند. گزارش معاون مسافری راهآهن نیز اجرای افزایش ۲۱ درصدی در مسیرهای مسافری را تأیید کرده است.
بنابراین مسافرانی که برای حرکتهای مشمول نرخ جدید بلیت خریداری کردند، قیمت اصلاحشده را در سامانههای فروش مشاهده کردند.
یک نکته نیز باید اصلاح شود: ادعای اینکه قطارهای پنجستاره در همین مرحله با مصوبهای جداگانه ۳۰ درصد گران شدهاند، با منابع مربوط به افزایش خرداد ۱۴۰۵ تطابق ندارد. گزارش ۳۰ درصد افزایش قطارهای پنجستاره مربوط به دورهای قدیمیتر، از جمله آبان ۱۴۰۳، بوده است. در مصوبه خرداد ۱۴۰۵، اصل اعلامشده افزایش ۲۱ درصدی نرخ مسیرهای مسافری است.
قیمت بلیت قطار تهران–مشهد چقدر شد؟
محور تهران–مشهد مهمترین نمونه برای مشاهده اثر افزایش قیمت است. بررسی بازار فروش بلیت پس از اجرای نرخ جدید نشان میداد قیمت بلیت این مسیر بسته به نوع قطار و خدمات از حدود ۷۶۰ هزار تومان تا دو میلیون و ۹۹۰ هزار تومان متغیر است. یک نرخ میانی حدود یک میلیون و ۵۱۰ هزار تومان نیز برای برخی قطارها ثبت شده بود.
این اختلاف بزرگ نشان میدهد عبارت «قیمت بلیت تهران–مشهد» بهتنهایی معنای دقیقی ندارد. نوع واگن، سطح خدمات، پذیرایی، تعداد تخت در کوپه، شرکت بهرهبردار و زمان سفر میتواند رقم نهایی را چند برابر تغییر دهد.
برای مثال، یک مسافر ممکن است با انتخاب قطار اقتصادیتر کمتر از یک میلیون تومان پرداخت کند، در حالی که مسافر قطار لوکس همان مسیر نزدیک سه میلیون تومان هزینه داشته باشد.
در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ نیز سامانههای فروش، بازهای حدود ۷۷۰ هزار تا دو میلیون و ۹۹۰ هزار تومان را برای این محور گزارش کردهاند.
رشت–مشهد؛ سفر ریلی طولانیتر و گرانتر
مسیر رشت–مشهد نیز از مسیرهایی است که به دلیل مسافت طولانی، افزایش نرخ ریالی بیشتری بر هزینه سفر تحمیل میکند. نرخهای درجشده برای سال ۱۴۰۵ در برخی سامانههای فروش، قیمتهایی در حدود سه میلیون و ۳۷۰ هزار تومان را برای بعضی خدمات این مسیر نشان میدهد، هرچند قیمت واقعی در زمان خرید به شرکت، کلاس قطار و تاریخ حرکت وابسته است.
در واقع، هرچه مسیر طولانیتر و سطح خدمات بالاتر باشد، اثر ریالی افزایش ۲۱ درصدی بیشتر دیده میشود. به همین دلیل خانوادهای چهار نفره در یک مسیر طولانی ممکن است برای رفتوبرگشت چندین میلیون تومان بیشتر از سال گذشته هزینه کند.
چرا قیمت بلیت قطار افزایش یافت؟
شرکتهای ریلی علت اصلی درخواست افزایش قیمت را رشد هزینههای بهرهبرداری اعلام کردهاند. ابوالقاسم سعیدی، دبیر انجمن صنفی شرکتهای ریلی مسافری، گفته حدود ۳۰ درصد قطعات یدکی مورد استفاده در ناوگان مسافری وارداتی است و در نتیجه نوسان نرخ ارز مستقیماً هزینه تعمیر و نگهداری را افزایش میدهد.
افزایش هزینه نیروی انسانی نیز عامل مهم دیگری است. براساس اظهارات همین مقام صنفی، هزینه دستمزدها در سال جاری حدود ۵۸ درصد افزایش پیدا کرده است. در کنار آن، قطعات مصرفی، تعمیرات اساسی واگن، خدمات ایستگاهی و سایر هزینههای بهرهبرداری نیز گرانتر شدهاند.
شرکتهای ریلی استدلال میکنند وقتی نرخ بلیت متناسب با هزینهها اصلاح نشود، امکان سرمایهگذاری برای تعمیر واگنها و بازسازی ناوگان کاهش پیدا میکند. از سوی دیگر، افزایش بیش از اندازه نرخ نیز میتواند مسافر را به سمت اتوبوس، خودروی شخصی یا حتی هواپیما سوق دهد.
این همان نقطه دشوار سیاستگذاری در حملونقل ریلی است: نرخ باید برای شرکت بهرهبردار اقتصادی باشد، اما در عین حال قطار نباید ماهیت حملونقل عمومی و قابل دسترس خود را از دست بدهد.
قطار پنجستاره به قیمت هواپیما نزدیک شد؟
افزایش قیمت باعث شده مقایسه قطارهای لوکس با هواپیما جدیتر شود. در تیر ۱۴۰۴ نیز برخی قطارهای پنجستاره تهران–مشهد حدود دو میلیون تومان قیمت داشتند و حتی در مقاطعی از بعضی بلیتهای هواپیما گرانتر بودند. اکنون نرخ نزدیک سه میلیون تومانی برای برخی قطارهای این مسیر، این فاصله را باز هم کمتر کرده است.
بااینحال، مقایسه مستقیم همیشه ساده نیست. قیمت هواپیما متناسب با تاریخ سفر، ظرفیت و شرایط بازار میتواند تغییر کند؛ در حالی که قطار تجربه متفاوتی ارائه میدهد و برای خانوادهها امکان استفاده از کوپه، استراحت در مسیر و حمل راحتتر بار را فراهم میکند.
در سوی دیگر، زمان سفر تهران–مشهد با قطار بسیار بیشتر از هواپیماست. بنابراین برای مسافری که قیمت قطار لوکس به بلیت هواپیما نزدیک شده، زمان سفر میتواند عامل تعیینکننده باشد.
آیا قطار همچنان گزینه اقتصادی است؟
برای قطارهای سالنی، اتوبوسی و برخی قطارهای معمولی، پاسخ همچنان تا حد زیادی مثبت است. پس از افزایش خرداد، قیمت بلیت در کل شبکه بسته به مسیر و خدمات از حدود ۴۸۰ هزار تومان تا پنج میلیون تومان گزارش شده بود؛ یعنی همچنان گزینههای اقتصادی در کنار قطارهای بسیار لوکس وجود دارند.
برای خانوادهها نیز کوپههای چهار یا ششتخته مزیتی دارند که در هواپیما و اتوبوس وجود ندارد. امکان استراحت، حرکت در واگن و استفاده اختصاصیتر از فضای کوپه باعث میشود بسیاری از خانوادهها با وجود افزایش قیمت، همچنان قطار را ترجیح دهند.
اما افزایش تجمعی بیش از ۵۱ درصدی طی کمتر از چهار ماه، برای خانوارهای کمدرآمد قابل چشمپوشی نیست. بهخصوص در سفرهای خانوادگی، چهار بلیت رفت و چهار بلیت برگشت میتواند بخش قابلتوجهی از بودجه ماهانه خانوار را مصرف کند.
آیا بلیت قطار دوباره گران میشود؟
در حال حاضر مصوبه تازهای برای افزایش عمومی دوباره قیمت بلیت قطار اعلام نشده است. بنابراین نمیتوان از هماکنون افزایش قطعی دیگری برای نیمه دوم سال پیشبینی کرد.
بااینحال، استدلال شرکتهای ریلی نشان میدهد فشار هزینهای همچنان وجود دارد. فعالان صنعت معتقدند حتی افزایش ۲۱ درصدی نیز تمام رشد هزینههای نگهداری، قطعات و دستمزد را جبران نمیکند.
اگر نرخ ارز، قطعات یا هزینه نیروی انسانی دوباره جهش کند، احتمال ارائه درخواست جدید برای اصلاح نرخ وجود خواهد داشت؛ اما اجرای هر افزایش به تصمیم مراجع تنظیمگر وابسته است و نمیتوان آن را قطعی دانست.
آنچه اکنون روشن است این است که سفر ریلی در سال ۱۴۰۵ به شکل محسوسی گرانتر شده است. افزایش ۲۵ درصدی اسفند و ۲۱ درصدی خرداد، رشد تجمعی قیمت را به بیش از ۵۱ درصد رسانده و در مسیر تهران–مشهد، بلیت برخی قطارهای لوکس را تا آستانه سه میلیون تومان بالا برده است. در چنین شرایطی، انتخاب نوع قطار بیش از گذشته اهمیت دارد؛ زیرا فاصله یک صندلی اقتصادی با یک کوپه لوکس در یک مسیر واحد اکنون میتواند به بیش از دو میلیون تومان برسد.
