خبر مهم برای گندمکاران؛ ۲۲۰ همت واریز شد، ۱۸۰ همت دیگر چه زمانی پرداخت میشود؟
عطاالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران و عضو شورای قیمتگذاری محصولات اساسی کشاورزی، اعلام کرده است که با پرداخت مرحله جدید مطالبات، مجموع واریزی دولت به کشاورزان به ۲۲۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.
براساس اظهارات او، تنها در مرحله تازه حدود ۱۱۰ همت دیگر به حساب گندمکاران واریز شده است. سازمان هدفمندسازی یارانهها نیز پیشتر اعلام کرده بود این مرحله پرداخت به صورت تدریجی انجام میشود و با تکمیل آن، مجموع پرداختی به حدود ۲۲۰.۱ همت خواهد رسید.
بنابراین دولت اکنون بیش از نیمی از بهای گندم خریداریشده را پرداخت کرده است، اما هنوز بخش قابل توجهی از مطالبات باقی مانده است.
۵۵ درصد مطالبات تسویه شد
ارزش گندم خریداریشده امسال حدود ۴۰۰ همت اعلام شده است.
اگر ۲۲۰ همت پرداخت شده باشد، نسبت پرداخت به کل مطالبات تقریباً ۵۵ درصد میشود.
به این ترتیب، حدود ۴۵ درصد از پول گندمکاران هنوز تسویه نشده است؛ معادل رقمی نزدیک به ۱۸۰ هزار میلیارد تومان.
این شکاف مالی در حالی وجود دارد که فصل برداشت در بسیاری از مناطق کشور رو به پایان است و کشاورزان باید برای سال زراعی جدید هزینههایی مانند بذر، کود، سوخت، ماشینآلات و دستمزد را تأمین کنند.
از همین رو، زمان پرداخت باقیمانده مطالبات برای کشاورزان اهمیت زیادی دارد.
خرید تضمینی گندم به ۸.۱ میلیون تن رسید
براساس تازهترین آمار اعلامی بنیاد ملی گندمکاران، حجم خرید تضمینی از ابتدای فصل برداشت تا روز گذشته به ۸ میلیون و ۱۰۰ هزار تن رسیده است.
ارزش این میزان خرید نیز حدود ۴۰۰ همت برآورد شده است.
این رقم طی هفتههای اخیر رشد قابل توجهی داشته است.
برای مقایسه، در ۴ مرداد حجم خرید تضمینی حدود ۶.۷ میلیون تن و ارزش آن ۳۳۰ همت اعلام شده بود؛ در آن مقطع فقط حدود ۱۱۰ همت از مطالبات پرداخت شده بود.
در ۹ مرداد نیز حجم خرید به ۷.۱ میلیون تن به ارزش حدود ۳۴۰ همت رسیده بود.
بنابراین همزمان با ادامه برداشت، بیش از یک میلیون تن دیگر وارد شبکه خرید تضمینی شده است.
چرا برخی کشاورزان گندم را تحویل ندادهاند؟
یکی از مهمترین بخشهای صحبتهای هاشمی، اشاره به گندمهایی است که هنوز نزد کشاورزان باقی مانده است.
او میگوید تأخیر در پرداخت پول باعث شده برخی تولیدکنندگان محصول خود را در انبار نگه دارند و به مراکز خرید دولتی تحویل ندهند.
از نگاه کشاورز، این تصمیم قابل درک است.
زمانی که محصول تحویل داده میشود اما پول آن با فاصله زمانی طولانی پرداخت میشود، کشاورز برای تأمین هزینههای روزمره و آغاز کشت بعدی با مشکل نقدینگی روبهرو خواهد شد.
در چنین وضعیتی، بخشی از تولیدکنندگان ممکن است ترجیح دهند محصول را نگهداری کنند یا منتظر شرایط بهتر فروش باشند.
خرید امسال میتواند به ۱۰ میلیون تن برسد؟
رئیس بنیاد ملی گندمکاران برآورد کرده است که اگر گندمهای ذخیرهشده نزد کشاورزان وارد شبکه خرید تضمینی شود، حجم خرید امسال میتواند به حدود ۱۰ میلیون تن برسد.
این یعنی حدود ۱.۹ میلیون تن ظرفیت افزایش نسبت به رقم فعلی وجود دارد.
رسیدن به این عدد برای دولت اهمیت زیادی دارد، زیرا هرچه گندم داخلی بیشتری خریداری شود، نیاز به واردات کاهش پیدا میکند.
چند روز قبل نیز بنیاد ملی گندمکاران گفته بود بینیازی از واردات بیش از هر چیز به میزان تحویل محصول و نحوه پرداخت مطالبات کشاورزان وابسته است.
بنابراین پرداخت پول گندمکاران فقط یک مسئله رفاهی یا حمایتی نیست؛ به امنیت غذایی و واردات نیز ارتباط مستقیم دارد.
وعده تسویه کامل تا پایان شهریور
هاشمی اعلام کرده طبق برنامه موجود، قرار است تمام مطالبات گندمکاران تا پایان شهریور ۱۴۰۵ تسویه شود.
اما او همزمان ابراز امیدواری کرده که پرداختها زودتر انجام شود.
دلیل این درخواست روشن است؛ سال زراعی جدید در برخی استانهای سردسیر از نیمه شهریور آغاز میشود.
کشاورزی که پول محصول امسال را هنوز کامل دریافت نکرده، برای خرید نهاده و آمادهسازی زمین فصل بعد با محدودیت مواجه میشود.
در نتیجه اگر پرداخت تا روزهای پایانی شهریور طول بکشد، عملاً بخشی از کشاورزان مجبور میشوند کشت جدید را با منابع مالی محدود آغاز کنند.
تأخیر پرداخت چه اثری بر تولید سال آینده دارد؟
تأخیر در پرداخت مطالبات میتواند چند اثر زنجیرهای ایجاد کند.
نخستین اثر، کمبود نقدینگی است.
کشاورز برای ادامه فعالیت به سرمایه در گردش نیاز دارد و دریافت دیرهنگام پول محصول میتواند او را مجبور به استقراض یا کاهش هزینه تولید کند.
اثر دوم، کاهش انگیزه کشت است.
اگر کشاورز احساس کند تحویل محصول تضمینی با تأخیر طولانی در پرداخت همراه است، ممکن است در سال بعد سطح زیرکشت خود را کاهش دهد یا به محصول دیگری روی بیاورد.
اثر سوم نیز نگهداری محصول و تأخیر در تحویل است؛ همان اتفاقی که طبق گفته بنیاد ملی گندمکاران امسال مشاهده شده است.
فاصله پرداختها چقدر بوده است؟
وضعیت پرداخت در ماههای گذشته چند مرحله متفاوت داشته است.
در اوایل مرداد، از حدود ۳۳۰ همت ارزش گندم خریداریشده تنها حدود ۱۱۰.۱ همت پرداخت شده بود؛ یعنی تقریباً یکسوم مطالبات.
سپس دولت منابع جدیدی اختصاص داد و سازمان هدفمندسازی از واریز تدریجی ۱۱۰ همت دیگر خبر داد.
اکنون مجموع پرداخت به ۲۲۰ همت رسیده است.
این روند نشان میدهد سرعت پرداخت در روزهای اخیر افزایش یافته، اما همچنان حدود ۱۸۰ همت دیگر باقی مانده است.
چرا رقم مطالبات تا این حد بزرگ شده است؟
گندم یکی از بزرگترین اقلام خرید تضمینی دولت است.
وقتی بیش از هشت میلیون تن محصول از صدها هزار کشاورز خریداری میشود، حتی قیمت هر کیلو در مقیاس ملی به ارقام بسیار بزرگی تبدیل میشود.
همین مسئله باعث شده تأمین منابع خرید تضمینی یکی از مهمترین تعهدات مالی دولت در بخش کشاورزی باشد.
مشکل اصلی زمانی ایجاد میشود که خرید محصول سریعتر از تخصیص بودجه انجام شود.
در این حالت دولت گندم را دریافت میکند اما پرداخت پول با فاصله زمانی انجام میشود و بدهی انباشته شکل میگیرد.
گندم انبارشده چه ریسکی دارد؟
نگهداری گندم نزد کشاورزان همیشه بدون هزینه و ریسک نیست.
گندم برای حفظ کیفیت نیازمند انبار استاندارد، کنترل رطوبت و جلوگیری از آفات است.
کشاورزانی که امکانات انبارداری مناسبی ندارند، ممکن است با افت کیفیت یا ضایعات محصول مواجه شوند.
از طرف دیگر، هرچه تحویل به دولت دیرتر شود، مدیریت ذخایر راهبردی کشور نیز دشوارتر خواهد شد.
به همین دلیل تسریع در پرداخت میتواند هم برای کشاورز و هم برای دولت منفعت داشته باشد.
پرداخت مطالبات چه اثری بر بازار گندم دارد؟
واریز سریعتر پول میتواند انگیزه تحویل محصول را افزایش دهد.
اگر کشاورزان مطمئن شوند پس از تحویل محصول در فاصله کوتاهی پول دریافت میکنند، احتمال نگهداری گندم خارج از شبکه رسمی کاهش پیدا میکند.
در این صورت خرید تضمینی میتواند به عدد نزدیک ۱۰ میلیون تن برسد؛ رقمی که بنیاد ملی گندمکاران آن را قابل دستیابی میداند.
افزایش خرید داخلی نیز میتواند فشار برای واردات را کاهش دهد و هزینه ارزی تأمین گندم را کمتر کند.
آیا وعده پایان شهریور عملی میشود؟
فعلاً دولت منابع قابل توجهی برای کاهش بدهی اختصاص داده و پرداخت ۱۱۰ همت در مرحله اخیر نشان میدهد روند تأمین اعتبار سرعت گرفته است.
با این حال، هنوز حدود ۴۵ درصد مطالبات باقی است.
تسویه کامل تا پایان شهریور به این معناست که دولت باید طی حدود یک ماه و نیم آینده نزدیک به ۱۸۰ همت دیگر تأمین و واریز کند.
این رقم بزرگی است و تحقق وعده بیش از هر چیز به تخصیص منظم منابع از سوی سازمان برنامه و بودجه و خزانه وابسته خواهد بود.
جمعبندی؛ ۱۸۰ همت هنوز روی میز دولت
آخرین وضعیت خرید تضمینی گندم نشان میدهد دولت تاکنون ۸.۱ میلیون تن گندم به ارزش حدود ۴۰۰ همت خریداری کرده و ۲۲۰ همت از مطالبات کشاورزان را پرداخت کرده است.
بنابراین حدود ۵۵ درصد مطالبات تسویه شده و نزدیک به ۱۸۰ همت باقی مانده است.
دولت وعده داده تمام بدهی تا پایان شهریور پرداخت شود، اما برای گندمکاران سرعت پرداخت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کشت سال زراعی جدید از نیمه شهریور در مناطق سردسیر آغاز میشود.
در همین حال، بخشی از کشاورزان به دلیل تأخیر در دریافت پول، گندم خود را تحویل ندادهاند و بنیاد ملی گندمکاران میگوید در صورت ورود این ذخایر به شبکه رسمی، خرید تضمینی میتواند به حدود ۱۰ میلیون تن برسد.
در نتیجه پرونده مطالبات گندمکاران فقط به تسویه یک بدهی محدود نیست؛ سرعت پرداخت میتواند هم بر کشت سال آینده، هم میزان خرید داخلی و هم نیاز کشور به واردات گندم اثر بگذارد.