بنزین ۸۷ هزار تومانی وارد کرمان شد؛ سهمیه ۱۵۰ لیتری چه میشود؟
علیاصغر ذاکری هرندی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کرمان، عصر چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد قیمت هر لیتر بنزین با نرخ تمامشده پالایشگاهی ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان تعیین شده و کارتهای جایگاهها نیز برای عرضه این سوخت آماده شدهاند.
طبق آخرین اعلام، این بنزین قرار است در ۲۰۴ جایگاه سوخت استان کرمان در دسترس باشد. نکته قابل توجه این است که تنها یک روز قبل، مسئولان از آمادهشدن زیرساخت نرخ چهارم در ۱۰۰ جایگاه منتخب صحبت کرده بودند؛ بنابراین دامنه اعلامی اجرای طرح در فاصله کوتاهی از ۱۰۰ به ۲۰۴ جایگاه افزایش یافته است.
این نرخ فعلاً مربوط به طرح مدیریت سوخت در کرمان است و نباید آن را بهعنوان قیمت جدید و سراسری بنزین در کل کشور معرفی کرد. استاندار کرمان پیشتر گفته بود طرح حداقل در ماه نخست بهصورت پایلوت در این استان اجرا و آثار و مشکلات آن بررسی خواهد شد.
سهمیه بنزین مردم کرمان دقیقاً چقدر شد؟
در کنار عدد خبرساز ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان، ساختار سهمیهای اهمیت بیشتری برای مصرفکننده عادی دارد.
براساس آخرین توضیحات مسئولان استانی، سهمیه کارت سوخت خودروهای مشمول در کرمان به این شکل است:
| نوع بنزین | سهمیه | قیمت هر لیتر |
|---|---|---|
| سهمیه اول | ۶۰ لیتر | ۱,۵۰۰ تومان |
| سهمیه دوم | ۵۰ لیتر | ۳,۰۰۰ تومان |
| سهمیه ویژه کرمان | ۴۰ لیتر | ۵,۰۰۰ تومان |
| مصرف پس از سهمیهها | بر اساس امکان عرضه جایگاه | ۸۷,۲۰۰ تومان |
یعنی ۱۱۰ لیتر نخست همان سهمیه ملی شامل ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۵۰ لیتر ۳۰۰۰ تومانی است. علاوه بر آن، برای کرمان ۴۰ لیتر سهمیه استانی با نرخ ۵۰۰۰ تومان در نظر گرفته شده است.
سهمیه ۴۰ لیتری نیز یکباره در اختیار مصرفکننده قرار نمیگیرد. طبق اعلام معاون استاندار، ابتدا ۲۰ لیتر شارژ میشود و پس از مصرف آن، ۲۰ لیتر دوم در دسترس قرار خواهد گرفت.
یعنی بنزین همه مردم ۸۷ هزار تومان شده است؟
خیر. این مهمترین نکتهای است که در بازتاب این خبر باید مورد توجه قرار گیرد.
نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان جایگزین بنزین ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ یا حتی سهمیه ۵۰۰۰ تومانی نشده است. این قیمت زمانی اهمیت پیدا میکند که راننده سهمیههای در دسترس خود را مصرف کرده باشد و همچنان به سوخت بیشتری احتیاج داشته باشد.
استاندار کرمان نیز پیش از مشخصشدن رقم نرخ چهارم گفته بود سهمیههای متعارف مردم حفظ میشوند و بنزین پالایشگاهی بهعنوان مسیری برای تأمین مصرف مازاد پس از پایان سهمیهها فراهم خواهد شد.
بنابراین تیترهایی مانند «قیمت بنزین در کرمان ۸۷ هزار تومان شد» بدون توضیح ساختار سهمیهای، میتوانند مخاطب را به اشتباه بیندازند. تعبیر دقیقتر این است که نرخ چهارم بنزین بدون یارانه در طرح کرمان ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان تعیین شده است.
اختلاف قیمت نرخ چهارم با سهمیهها چقدر است؟
اینجاست که ابعاد اقتصادی طرح روشنتر میشود.
بنزین ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی:
-
بیش از ۵۸ برابر بنزین ۱۵۰۰ تومانی است؛
-
بیش از ۲۹ برابر بنزین ۳۰۰۰ تومانی قیمت دارد؛
-
و حدود ۱۷.۴ برابر سهمیه ویژه ۵۰۰۰ تومانی کرمان است.
هزینه مصرف کامل ۱۵۰ لیتر سهمیه ماهانه نیز قابل توجه است. ۶۰ لیتر ۱۵۰۰ تومانی ۹۰ هزار تومان، ۵۰ لیتر ۳۰۰۰ تومانی ۱۵۰ هزار تومان و ۴۰ لیتر ۵۰۰۰ تومانی ۲۰۰ هزار تومان هزینه دارد. یعنی مجموع هزینه ۱۵۰ لیتر سهمیه حدود ۴۴۰ هزار تومان میشود. نرخها و سهمیههای مبنای این محاسبه از آخرین اعلام مسئولان استان است.
حالا فقط ۱۰ لیتر بنزین با نرخ پالایشگاهی ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی، ۸۷۲ هزار تومان هزینه دارد؛ تقریباً دو برابر هزینه کل ۱۵۰ لیتر سهمیه.
اگر یک خودرو پس از اتمام سهمیه به ۵۰ لیتر بنزین نرخ چهارم نیاز داشته باشد، هزینه آن به ۴ میلیون و ۳۶۰ هزار تومان میرسد.
این فاصله قیمتی بسیار بزرگ نشان میدهد نرخ چهارم بیش از آنکه برای مصرف عادی و مستمر طراحی شده باشد، میتواند نقش یک سوپاپ برای تأمین مصرف مازاد را داشته باشد و همزمان انگیزه اقتصادی بسیار قدرتمندی برای استفاده از کارت شخصی و مدیریت مصرف ایجاد کند.
چرا کرمان اولین محل اجرای این طرح شده است؟
پیشینه طرح به مشکلات توزیع سوخت و سیاست مقابله با خروج بنزین از شبکه رسمی بازمیگردد.
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، ۱۱ مرداد اعلام کرده بود جمعآوری کارتهای آزاد جایگاهها موجب کاهش قابل توجه مصرف شده و مسئولان استانی بخش مهمی از این کاهش را ناشی از جلوگیری از خروج سوخت از چرخه رسمی و مقابله با قاچاق میدانند. قرار است نتایج پایلوت کرمان طی یک دوره یکماهه ارزیابی و درباره ادامه، اصلاح یا توسعه آن تصمیمگیری شود.
البته اجرای اولیه بدون مشکل نبوده است. معاون سیاسی استاندار کرمان در ۱۷ مرداد رسماً بابت مشکلاتی که طرح جدید برای مردم، بهویژه در جنوب استان، ایجاد کرده بود عذرخواهی کرد. او گفت ایرادات در حال شناسایی است و گزارشهای روزانه و هفتگی برای اصلاح روند توزیع دریافت میشود.
همین مشکلات یکی از دلایل افزایش سهمیه استانی بوده است. سهمیه بنزین ۵۰۰۰ تومانی ابتدا ۲۰ لیتر اعلام شده بود، اما از ۲۰ مرداد با موافقت انجامشده به ۴۰ لیتر افزایش پیدا کرد.
از ۱۰۰ جایگاه به ۲۰۴ جایگاه؛ چه اتفاقی افتاد؟
یک روز پیش از اعلام قیمت نهایی، ذاکری هرندی گفته بود زیرساخت نرخ چهارم در ۱۰۰ جایگاه منتخب فراهم شده است. این جایگاهها با توجه به میزان تردد، جمعیت شهرها و دسترسی در محورهای مواصلاتی انتخاب شده بودند.
اما در تازهترین اطلاعرسانی، تعداد مراکز عرضه بنزین بدون یارانه به ۲۰۴ جایگاه رسیده است.
افزایش تعداد جایگاهها میتواند یکی از اقدامات برای کاهش صف، جلوگیری از تمرکز تقاضا در چند مرکز خاص و دسترسی بهتر خودروهای عبوری باشد؛ هرچند مسئولان هنوز جزئیات کامل نحوه توزیع کارتهای نرخ چهارم در تمام این جایگاهها را منتشر نکردهاند.
یک ابهام مهم درباره ساعت آغاز عرضه
در خبرهای منتشرشده عصر ۲۱ مرداد یک ناسازگاری زمانی نیز دیده میشود که بهتر است در بازنشر خبر اصلاح شود.
خبر مهر در تیتر از آغاز عرضه در «ساعت ۲۴ چهارشنبه ۲۱ مرداد» سخن میگوید، اما در متن همان گزارش «ساعت ۲۴ چهارشنبه ۲۰ مرداد» نوشته شده است. ایرنا نیز عرضه را از «بامداد پنجشنبه» اعلام کرده است.
با توجه به این تفاوت در متن خبرها، دقیقترین شیوه بازتاب آن این است که گفته شود عرضه نرخ چهارم از بامداد پس از اعلام رسمی عصر ۲۱ مرداد عملیاتی میشود و برای ساعت دقیق هر جایگاه باید اطلاعیه شرکت پخش یا مسئولان استانی ملاک قرار گیرد.
سهمیه خودروهای امدادی و خدماتی چه میشود؟
طرح فقط خودروهای شخصی را دربر نمیگیرد. ذاکری هرندی اعلام کرده برای دستگاههای خدمترسان، امدادی، انتظامی و مجموعههای مشمول، به ازای هر ۱۰۰ کیلومتر پیمایش ۸ لیتر بنزین با تأیید دستگاه مربوطه قابل تخصیص خواهد بود.
این تصمیم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا فاصله بسیار بزرگ میان نرخهای سهمیهای و نرخ چهارم میتواند هزینه سوخت خودروهایی با پیمایش زیاد را به شکل شدیدی افزایش دهد.
آیا بنزین ۸۷ هزار تومانی به کل کشور میرسد؟
فعلاً نمیتوان چنین نتیجهای گرفت.
طرح کرمان بهعنوان یک پایلوت معرفی شده و استاندار این استان گفته بود پس از یک ماه، نتایج و پیامدهای آن ارزیابی خواهد شد. معاون استاندار نیز یک روز قبل گفته بود در صورت موفقیت اجرای نرخ چهارم، توسعه این الگو به دیگر استانها دنبال میشود و از سیستانوبلوچستان و هرمزگان بهعنوان استانهای بعدی احتمالی نام برده بود.
پس ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان هنوز نرخ چهارم سراسری بنزین ایران نیست و هرگونه تعمیم آن به کل کشور جلوتر از تصمیم رسمی خواهد بود.
معادله جدید بنزین در کرمان
طرح تازه کرمان یک ساختار چهارسطحی را مقابل رانندگان قرار داده است: ۱۵۰۰ تومان، ۳۰۰۰ تومان، ۵۰۰۰ تومان و در نهایت ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان.
برای اغلب خانوارها، مهمترین عدد همچنان همان ۱۵۰ لیتر سهمیه قابل دسترس است. اما برای خودروهای پرمصرف، رانندگان با پیمایش بالا و افرادی که سهمیه خود را پیش از پایان دوره مصرف میکنند، نرخ چهارم میتواند هزینه سوخت را بهطور ناگهانی چند میلیون تومان افزایش دهد.
به همین دلیل، مهمترین نتیجه اجرای آزمایشی کرمان فقط این نیست که یک نرخ ۸۷ هزار تومانی به بازار سوخت اضافه شده است. آزمون اصلی این خواهد بود که آیا ترکیب سهمیه بیشتر روی کارت شخصی و یک نرخ بسیار گران برای مصرف مازاد میتواند هم صف جایگاهها و قاچاق را کاهش دهد و هم بدون ایجاد فشار غیرقابلتحمل برای مصرفکنندگان واقعی اجرا شود.
نتیجه پایلوت کرمان میتواند برای آینده سیاست بنزینی کشور اهمیت بسیار بیشتری از خود عدد ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان داشته باشد.
