گوسفند زنده کیلویی ۶۶۷ هزار تومان ماند؛ چرا قیمت گوشت هنوز بالای ۲ میلیون است؟

جدول منتشرشده با استناد به آمار اتحادیه سراسری صنعت دامپروران نشان می‌دهد دام زنده امروز در استان‌های مورد بررسی نوسان قابل‌توجهی ندارد. تهران همچنان بالاترین نرخ گوسفند را ثبت کرده و چهارمحال‌وبختیاری ارزان‌ترین گوسفند زنده را دارد. در بازار گوساله نیز تهران و مرکزی در بالاترین سطح و خراسان رضوی در پایین‌ترین سطح قرار گرفته‌اند.

یک اصلاح کوچک نیز در ارقام اولیه ضروری است: در جدول منتشرشده، متوسط قیمت گوساله خراسان رضوی ۵۲۶ هزار و ۵۰۰ تومان درج شده است، نه ۵۲۶ هزار تومان.

جدول قیمت دام زنده امروز ۲۰ مرداد ۱۴۰۵

جدول فوق همان نرخ‌های منتشرشده برای بازار امروز است.

تهران فقط ۲.۷ درصد از ارزان‌ترین استان گران‌تر است

اگر تنها به ارقام جدول نگاه کنیم، اختلاف استانی بازار گوسفند برخلاف سطح بالای قیمت، چندان بزرگ نیست.

فاصله میان گوسفند تهران با نرخ ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان و چهارمحال‌وبختیاری با نرخ ۶۵۰ هزار تومان فقط ۱۷ هزار و ۷۵۰ تومان برای هر کیلو است؛ یعنی بالاترین نرخ حدود ۲.۷ درصد بیشتر از پایین‌ترین قیمت ثبت‌شده است.

میانگین ساده نرخ گوسفند در ۱۰ استان جدول نیز حدود ۶۶۰ هزار و ۶۰۰ تومان برای هر کیلو به دست می‌آید.

در بخش گوساله حتی دامنه اختلاف کمتر است. فاصله ۵۳۵ هزار تومانی تهران و مرکزی با نرخ ۵۲۶ هزار و ۵۰۰ تومانی خراسان رضوی تنها ۸ هزار و ۵۰۰ تومان، معادل حدود ۱.۶ درصد است. میانگین ۹ استان دارای قیمت گوساله نیز تقریباً ۵۳۰ هزار و ۷۵۰ تومان است.

این پراکندگی محدود نشان می‌دهد بازار فعلاً با یک شکاف شدید منطقه‌ای مواجه نیست؛ هرچند هزینه حمل، کیفیت، نژاد، وزن، سن دام و شرایط معامله می‌تواند قیمت یک محموله مشخص را از میانگین‌های جدول متفاوت کند.

یک گوسفند زنده الان چند میلیون تومان می‌ارزد؟

برای درک بهتر اعداد می‌توان یک محاسبه صرفاً فرضی انجام داد.

اگر یک گوسفند در تهران ۴۰ کیلوگرم وزن زنده داشته باشد، با قیمت کیلویی ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان، ارزش آن حدود ۲۶ میلیون و ۷۱۰ هزار تومان خواهد بود. برای دام ۵۰ کیلویی، رقم به حدود ۳۳ میلیون و ۳۸۸ هزار تومان می‌رسد.

برای یک گوساله ۳۰۰ کیلویی نیز با نرخ کیلویی ۵۳۵ هزار تومان تهران، ارزش وزنی حدود ۱۶۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به دست می‌آید.

اما این ارقام را نباید مستقیماً به قیمت گوشت قابل مصرف تبدیل کرد. تمام وزن زنده دام به گوشت قابل فروش تبدیل نمی‌شود و پس از کشتار، وزن پوست، احشا، سر، استخوان و سایر اجزا از لاشه و قطعات نهایی تفکیک می‌شود. سپس هزینه‌های کشتارگاه، حمل سردخانه‌ای، قطعه‌بندی، بسته‌بندی و توزیع نیز به زنجیره اضافه می‌شود.

ثبات امروز اتفاق یک‌روزه نیست

بررسی گزارش‌های روزهای گذشته نشان می‌دهد سقف قیمت‌های بازار مدتی است روی همین اعداد متوقف مانده است.

در گزارش ۱۰ مرداد نیز گوسفند تهران تا ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان و گوساله تهران و مرکزی تا ۵۳۵ هزار تومان اعلام شده بود. گزارش‌های ۱۸ و ۱۹ مرداد نیز همین نرخ‌های بالایی را تکرار کرده‌اند. بنابراین در مورد این شاخص‌های اصلی می‌توان از ثبات چندروزه صحبت کرد، نه فقط نبود تغییر در معاملات امروز.

این وضعیت می‌تواند نشان دهد عرضه و تقاضا در کوتاه‌مدت به یک نقطه تعادلی رسیده‌اند؛ یعنی نه کمبود آن‌قدر شدید است که فروشندگان بتوانند نرخ‌ها را هر روز بالاتر ببرند و نه فشار عرضه به اندازه‌ای است که دامداران را وادار به کاهش محسوس قیمت کند.

عرضه دام کشور چه وضعیتی دارد؟

یکی از دلایلی که می‌تواند ثبات فعلی را توضیح دهد، وضعیت نسبتاً مناسب جمعیت دام است.

ایرنا با استناد به آمار مرکز آمار و فعالان صنعت گزارش کرده است که تعداد گوسفند و بره موجود در دامداری‌های کشور در پایان زمستان به ۵۷.۱۷ میلیون رأس رسیده و ۷.۶ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است. تعداد گوسفند و بره در حال پروار نیز ۲۰.۴ درصد افزایش داشته است.

رئیس شورای تأمین دام نیز جمعیت کل دام سبک را در برآوردهای جدید حدود ۷۳ میلیون رأس عنوان کرده و گفته افزایش تولید و حجم دام پرواری نگرانی درباره کمبود عرضه را کاهش داده است. طبق همین گزارش، روزانه حدود ۳۰ هزار رأس دام سبک و پنج هزار رأس دام سنگین وارد کشتارگاه‌ها می‌شوند.

این داده‌ها به این معنا نیست که قیمت باید حتماً کاهش یابد. عرضه فقط یک طرف معادله است و هزینه نگهداری و پرواربندی تعیین می‌کند دامدار حاضر است محصول خود را در چه قیمتی بفروشد.

دام زنده ثابت است؛ پس چرا گوشت ارزان نمی‌شود؟

این پرسش احتمالاً مهم‌ترین نکته بازار امروز است.

تجارت‌نیوز در گزارش ۲۰ مرداد می‌گوید بازار گوشت گوسفندی و گوساله نیز امروز با جهش تازه‌ای مواجه نشده و کمبود محسوسی در دسترسی به محصول گزارش نشده است.

اما ثبات به معنای پایین بودن قیمت نیست. نرخ‌های اخیر بازار نشان می‌دهد برای مثال گوشت خورشتی گوسفندی حدود ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و ران گوساله حدود ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان برای هر کیلو قیمت‌گذاری شده‌اند.

مقایسه مستقیم ۶۶۷ هزار تومان دام زنده با ۲.۳ میلیون تومان گوشت خورشتی نیز اشتباه است. گوشت خورشتی محصول نهایی، پاک‌شده و انتخاب‌شده از بخش‌های خاص لاشه است؛ درحالی‌که نرخ دام زنده برای کل وزن حیوان محاسبه می‌شود.

در مسیر دامداری تا قصابی، کاهش وزن قابل فروش و هزینه کشتار، حمل، سردخانه، افت محصول، قطعه‌بندی، اجاره واحد صنفی و حاشیه‌های عمده‌فروشی و خرده‌فروشی وجود دارد.

بااین‌حال، فاصله بزرگ میان قیمت دام و بعضی قطعات گوشت باعث شده بحث درباره سهم واسطه‌ها و هزینه‌های زنجیره توزیع همچنان یکی از مسائل اصلی بازار باشد.

قیمت دام نسبت به زمستان چقدر بالا رفته است؟

آمار رسمی زمستان ۱۴۰۴ تصویر قابل‌توجهی ارائه می‌کند.

طبق داده‌های مرکز آمار که ایرنا منتشر کرده، متوسط قیمت هر کیلو گوسفند و بره پرواری زنده در آن فصل حدود ۳۵۸ هزار و ۷۱۰ تومان بود و قیمت گاو پرواری زنده نیز حدود ۳۲۴ هزار و ۵۷۴ تومان گزارش شد. همین قیمت‌ها نسبت به زمستان سال قبل به‌ترتیب ۲۵.۱ و ۵۹.۲ درصد افزایش داشتند.

این ارقام با جدول امروز کاملاً هم‌روش نیستند؛ آمار زمستان متوسط آماری کشور و نرخ امروز میانگین‌های اعلامی تعدادی استان است. بنابراین نمی‌توان درصد اختلاف آنها را به‌عنوان تورم رسمی چندماهه اعلام کرد.

اما جهت تغییر روشن است: قیمت‌های جاری دام زنده در استان‌های مورد بررسی بسیار بالاتر از متوسط‌های ثبت‌شده در زمستان قرار گرفته‌اند. افزایش هزینه نهاده، تغییرات ارزی و هزینه نگهداری دام از متغیرهایی هستند که در این فاصله بر بازار فشار وارد کرده‌اند. ایرنا نیز رشد قیمت محصول نهایی دامداری را در پی تغییر سیاست ارزی مورد توجه قرار داده است.

آیا قیمت دام در ادامه مرداد افزایش می‌یابد؟

داده‌های فعلی بیشتر از ثبات در یک سطح بالا حکایت دارند تا شروع یک موج نزولی.

در سناریوی نخست، اگر حجم عرضه دام مناسب باقی بماند و بازار گوشت نیز با کمبود مواجه نشود، امکان ادامه نوسان محدود وجود دارد. افزایش جمعیت دام پرواری عامل حمایتی مهمی برای عرضه است.

سناریوی دوم زمانی شکل می‌گیرد که هزینه خوراک، حمل‌ونقل یا سایر هزینه‌های دامداری دوباره افزایش محسوسی پیدا کند. در این حالت، حتی با وجود دام کافی، دامدار ممکن است برای حفظ حاشیه اقتصادی قیمت فروش بالاتری مطالبه کند.

از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید گوشت مانع مهمی برای جهش نامحدود قیمت دام است. اگر خرده‌فروش نتواند گوشت گران‌تر را به مصرف‌کننده بفروشد، افزایش قیمت در حلقه دام زنده نیز در نهایت با مقاومت زنجیره کشتار و توزیع روبه‌رو خواهد شد.

بازار آرام است، اما دام ارزان نشده

جمع‌بندی معاملات ۲۰ مرداد نشان می‌دهد بازار دام زنده فعلاً از نوسان روزانه شدید فاصله گرفته است. گوسفند در استان‌های بررسی‌شده بین ۶۵۰ هزار تا ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان و گوساله عمدتاً بین ۵۲۶ هزار و ۵۰۰ تا ۵۳۵ هزار تومان قیمت دارد.

اختلاف استانی نیز محدود است؛ فاصله گران‌ترین و ارزان‌ترین گوسفند فقط حدود ۲.۷ درصد و برای گوساله حدود ۱.۶ درصد است.

اما ثبات قیمت با ارزانی تفاوت دارد. نرخ دام در سطوح بالایی تثبیت شده و قیمت گوشت نهایی برای خانوار همچنان سنگین است. از اینجا به بعد، جهت بازار بیش از آنکه به نوسان یک‌روزه وابسته باشد، به سه عامل بستگی دارد: حجم واقعی عرضه دام، هزینه خوراک و نگهداری، و توان خرید مصرف‌کننده برای گوشت قرمز.

اگر عرضه مناسب فعلی حفظ شود، احتمال جهش سریع کمتر خواهد بود؛ اما تا زمانی که هزینه تولید پایین نیاید، انتظار ریزش سنگین قیمت دام زنده نیز پشتوانه محکمی در داده‌های فعلی ندارد.