برنج هاشمی در سقف ماند؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۵.۷ میلیون تومان رسید

جدیدترین فهرست قیمت بازار در ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ نشان می‌دهد «برنج هاشمی صادراتی گیلان رفتاری» در کیسه ۱۰ کیلویی با قیمت ۵ میلیون و ۵۹۰ هزار تومان و «برنج هاشمی فریدونکنار سورنا» با قیمت ۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان عرضه شده است. بسته پنج کیلویی هاشمی ممتاز گیلا نیز در همان گزارش ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان قیمت دارد.

به این ترتیب قیمت کیلویی این سه محصول به شکل زیر است:

اما این جدول فقط بخشی از بازار را نشان می‌دهد و همین نکته برای تحلیل قیمت اهمیت زیادی دارد.

آیا واقعاً همه برنج هاشمی کیلویی ۵۵۰ هزار تومان شده است؟

خیر.

بررسی قیمت فروشندگان دیگر نشان می‌دهد برنج هاشمی امروز دامنه بسیار گسترده‌تری دارد. در یک فروشگاه تخصصی برنج، طارم هاشمی ممتاز کیلویی حدود ۴۱۹ هزار تومان، هاشمی کشت دوم حدود ۴۵۰ هزار تومان و سرلاشه طارم هاشمی حدود ۳۸۹ هزار تومان عرضه شده است. یک آگهی فروش تازه برای طارم هاشمی فریدونکنار نیز قیمت هر کیلو را ۴۶۵ هزار تومان اعلام می‌کند.

حتی درباره همان محصول «هاشمی ممتاز گیلا» اختلاف فروشنده وجود دارد. در حالی که گزارش امروز قیمت بسته پنج کیلویی را ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان ذکر کرده، ترب در زمان بررسی همین محصول را با قیمت ۲ میلیون و ۶۷۰ هزار تومان نشان می‌دهد؛ یعنی حدود ۵۳۴ هزار تومان برای هر کیلو.

بنابراین عبارت «برنج هاشمی کیلویی ۵۷۰ هزار تومان شد» برای برخی محصولات برنددار درست است، اما اگر به کل بازار تعمیم داده شود گمراه‌کننده خواهد بود.

نکته عجیب؛ یک برنج از اردیبهشت تاکنون دقیقاً همان قیمت را دارد

یکی از جالب‌ترین یافته‌های بررسی قیمت، مربوط به برنج هاشمی صادراتی گیلان رفتاری است.

قیمت امروز این محصول ۵ میلیون و ۵۹۰ هزار تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی اعلام شده است. اما آرشیو ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز دقیقاً همین محصول را با همین قیمت ۵ میلیون و ۵۹۰ هزار تومان ثبت کرده بود.

این یعنی دست‌کم برای این SKU مشخص، قیمت اسمی بیش از سه ماه تقریباً بدون تغییر مانده است.

پس تعبیر «تثبیت در سقف» برای این محصول خاص تا حدی قابل دفاع است؛ ولی عبارت‌هایی مانند «انجماد قیمتی» اصطلاح آماری یا رسمی بازار نیستند و بیشتر توصیفی رسانه‌ای از ثبات قیمت در سطح بالا محسوب می‌شوند.

برداشت برنج شروع شده؛ پس چرا قیمت پایین نیامده؟

برداشت برنج جدید در گیلان از تیرماه آغاز شده است. سازمان جهاد کشاورزی گیلان نیز تعرفه برداشت مکانیزه سال ۱۴۰۵ را اعلام کرده و برای کمباین مخصوص برنج در شرایط معمول، دستمزد معادل چهار درصد شلتوک برداشت‌شده تعیین شده است؛ این سهم برای محصول خوابیده تا پنج درصد افزایش می‌یابد.

وزیر جهاد کشاورزی نیز در خرداد گفته بود با شروع برداشت داخلی در کنار واردات، انتظار دارد بازار برنج متعادل‌تر شود.

اما اثر افزایش عرضه الزاماً بلافاصله در قیمت یک برنج بسته‌بندی ممتاز دیده نمی‌شود.

محصول تازه باید برداشت، خشک، تبدیل، سورت، انبار، بسته‌بندی و سپس وارد شبکه عمده و خرده‌فروشی شود. علاوه بر این، فروشگاهی که هنوز موجودی قدیمی با قیمت خرید بالاتر دارد، ممکن است کاهش قیمت مبدا را فوراً به مشتری منتقل نکند.

به همین دلیل ممکن است قیمت شلتوک یا برنج کارخانه‌ای زودتر از برنج برنددار روی قفسه فروشگاه واکنش نشان دهد.

فاصله کارخانه تا ویترین چقدر است؟

همین موضوع را می‌توان در داده‌های امروز دید.

یک فروشگاه تخصصی، طارم هاشمی ممتاز را در بخش عمده حدود کیلویی ۳۷۸ هزار تومان و خرده‌فروشی حدود ۴۱۹ هزار تومان قیمت‌گذاری کرده است. اختلاف این دو نرخ حدود ۴۱ هزار تومان یا نزدیک ۱۱ درصد است.

اما برنج‌های برنددار مورد اشاره در گزارش امروز کیلویی ۵۵۰ تا ۵۷۰ هزار تومان‌اند. بنابراین فاصله آنها با هاشمی ممتاز ۴۱۹ هزار تومانی به حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار تومان در هر کیلو می‌رسد.

این اختلاف را نمی‌توان تماماً «سود واسطه» نامید. کیفیت، کشت اول یا دوم، منطقه کشت، درصد شکستگی، سورت، خلوص، برند و بسته‌بندی متفاوت‌اند. مقایسه دو برنج بدون یکسان‌بودن این مشخصات می‌تواند نتیجه اشتباهی بدهد.

هزینه تولید هم پایین نیست

در سمت تولید نیز فشار هزینه واقعی است. رضا حاجی‌پور، نماینده آمل در مجلس، در تیرماه مدعی شد تولید یک کیلو برنج برای کشاورز بیش از ۳۰۰ هزار تومان هزینه دارد. این رقم ارزیابی یک نماینده مجلس است و نباید آن را به عنوان برآورد رسمی هزینه تولید تمام شالیزارهای کشور تلقی کرد، اما جهت کلی فشار هزینه بر کشاورزان را نشان می‌دهد.

تعرفه‌های جدید برداشت نیز نشان می‌دهد هزینه عملیات مزرعه همچنان قابل‌توجه است. در گیلان برای برداشت با دروگر خودکششی ۴۲ میلیون ریال به ازای هر هکتار تعیین شده و برداشت کمباینی نیز بخشی از شلتوک تولیدی را به عنوان دستمزد جذب می‌کند.

بنابراین انتظار سقوط شدید قیمت فقط با ورود محصول نو، بدون تغییر در سایر هزینه‌ها، چندان واقع‌بینانه نیست.

یک خانواده برای خرید برنج هاشمی چقدر باید بپردازد؟

اعداد فعلی فشار روی بودجه خانوار را بهتر نشان می‌دهند.

با نرخ کیلویی ۵۵۹ هزار تومان، خرید ۱۰ کیلو برنج ۵ میلیون و ۵۹۰ هزار تومان هزینه دارد. اگر یک خانوار بخواهد ۲۰ کیلو از همین محصول تهیه کند، باید حدود ۱۱ میلیون و ۱۸۰ هزار تومان پرداخت کند.

برای هاشمی سورنا با نرخ کیلویی ۵۷۰ هزار تومان، هزینه ۲۰ کیلو به ۱۱ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان می‌رسد.

در مقابل، خرید ۲۰ کیلو برنج هاشمی با نرخ ۴۱۹ هزار تومان حدود ۸ میلیون و ۳۸۰ هزار تومان تمام می‌شود؛ یعنی بیش از سه میلیون تومان اختلاف فقط در یک خرید ۲۰ کیلویی.

این اختلاف بزرگ توضیح می‌دهد چرا مقایسه برند و منبع خرید برای مصرف‌کننده بسیار مهم شده است.

آیا مردم واقعاً خریدشان را خرد کرده‌اند؟

در گزارش امروز ادعا شده مصرف‌کنندگان به جای خریدهای کلان به خرید خرد روی آورده‌اند.

اما برای اثبات اینکه این رفتار در سطح کل کشور یا حتی بازار تهران فراگیر شده، به داده فروش فروشگاه‌ها، حجم معاملات یا آمار رسمی مصرف نیاز است؛ داده‌ای که در گزارش منتشرشده ارائه نشده است.

بنابراین کاهش قدرت خرید با توجه به سطح بالای قیمت قابل فهم است، ولی جمله «مردم خرید کلان را کنار گذاشته‌اند» بهتر است به‌عنوان مشاهده بازار یا ادعای گزارش مطرح شود، نه یک واقعیت آماری قطعی.

آیا برنج هاشمی تا پایان مرداد ارزان می‌شود؟

در کوتاه‌مدت سه سناریو قابل تصور است.

سناریوی اول، کاهش محدود قیمت‌هاست. با افزایش برداشت در گیلان و مازندران، عرضه محصول جدید بیشتر می‌شود و ممکن است فروش‌های کارخانه‌ای و بدون بسته‌بندی زودتر کاهش قیمت نشان دهند. شروع برداشت و انتظار وزارت جهاد برای تعدیل بازار از این سناریو حمایت می‌کند.

سناریوی دوم، ثبات برندهای ممتاز است. محصولاتی که اکنون با بسته‌بندی و نام تجاری در محدوده ۵.۵ تا ۵.۷ میلیون تومان قرار دارند ممکن است حتی با کاهش قیمت مبدا، مدتی در همین محدوده بمانند. ثابت‌ماندن قیمت برنج رفتاری از اردیبهشت تا مرداد نمونه‌ای از چنین رفتاری است.

سناریوی سوم، بازگشت فشار افزایشی است. اگر هزینه برداشت، حمل، بسته‌بندی یا عرضه محصول مرغوب بالا برود، یا برداشت کمتر از انتظار باشد، کاهش قیمت می‌تواند محدود شود. فعلاً داده کافی برای پیش‌بینی یک جهش تازه وجود ندارد.

جمع‌بندی؛ هاشمی گران است، اما قیمت بازار فقط ۵۷۰ هزار تومان نیست

برنج هاشمی در مرداد ۱۴۰۵ همچنان یکی از گران‌ترین اقلام سبد غذایی خانوار است. قیمت برخی نمونه‌های برنددار به کیلویی ۵۵۰ تا ۵۷۰ هزار تومان رسیده و کیسه ۱۰ کیلویی آنها حدود ۵.۵ تا ۵.۷ میلیون تومان قیمت دارد.

اما تصویر کامل‌تر بازار نشان می‌دهد هاشمی ممتاز در برخی کانال‌های فروش حدود ۴۱۹ تا ۴۶۵ هزار تومان نیز عرضه می‌شود. بنابراین بازار با یک «نرخ واحد ۵۷۰ هزار تومانی» روبه‌رو نیست؛ بلکه با بازاری چندلایه مواجهیم که کیفیت، محل کشت، برند و بسته‌بندی فاصله قیمتی بزرگی ایجاد کرده‌اند.

شروع برداشت محصول جدید می‌تواند در هفته‌های آینده فشار کاهشی ایجاد کند، اما اینکه این کاهش چه زمانی از شالیزار و کارخانه به بسته‌های برنددار فروشگاهی منتقل شود، مسئله اصلی بازار است.

در نتیجه، احتمال کاهش محدود برخی نرخ‌های مبدا بیشتر از سقوط ناگهانی قیمت برنج هاشمی ممتاز به نظر می‌رسد؛ خصوصاً محصولاتی که ماه‌هاست در سطوح بالای قیمتی تثبیت شده‌اند.