قیمت دام زنده ثابت ماند، اما گوشت ارزان نشد؛ گوسفند تهران کیلویی ۶۶۷ هزار تومان
قیمت دام زنده امروز ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ بر اساس آمار منتسب به اتحادیه سراسری صنعت دامپروران بدون نوسان اعلام شده است. بالاترین قیمت گوسفند در میان استانهای مورد بررسی به تهران با ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان در هر کیلوگرم تعلق دارد و کمترین نرخ، ۶۵۰ هزار تومان، برای چهارمحالوبختیاری ثبت شده است. در بخش دام سنگین نیز تهران و استان مرکزی با کیلویی ۵۳۵ هزار تومان بالاترین قیمت گوساله را دارند و خراسان رضوی با ۵۲۶ هزار تومان در انتهای دامنه قرار گرفته است.
| نوع دام | استان با بالاترین نرخ | قیمت هر کیلو | استان با پایینترین نرخ | قیمت هر کیلو |
|---|---|---|---|---|
| گوسفند زنده | تهران | ۶۶۷,۷۵۰ تومان | چهارمحالوبختیاری | ۶۵۰,۰۰۰ تومان |
| گوساله زنده | تهران و مرکزی | ۵۳۵,۰۰۰ تومان | خراسان رضوی | ۵۲۶,۰۰۰ تومان |
اختلاف بالاترین و پایینترین قیمت گوسفند فقط ۱۷ هزار و ۷۵۰ تومان در هر کیلو، معادل حدود ۲.۷ درصد است. در بازار گوساله نیز این فاصله به ۹ هزار تومان، یعنی حدود ۱.۷ درصد، محدود میشود. این دامنه کوچک نشان میدهد دستکم در نرخهای شاخص اعلامی، بازار استانی دام وارد دورهای با فاصله قیمتی محدود شده است.
یک تناقض مهم؛ دام ۶۶۷ هزار تومانی یا ۶۳۰ هزار تومانی؟
در کنار جدول رسمی روزانه، داده تازه دیگری وجود دارد که تصویر دقیقتری از معاملات واقعی ارائه میکند.
منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام کشور، روز ۱۸ مرداد اعلام کرد قیمت «بره نر شاخص» در بازار حدود کیلویی ۶۳۰ هزار تومان است و بسیاری از دامهای سبک کشتاری نیز زیر محدوده ۶۲۰ تا ۶۳۰ هزار تومان معامله میشوند. او برای گوسالههای با وزن ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلو نیز قیمت حدود ۵۰۰ هزار تومان را مطرح کرد.
به این ترتیب، نرخ معاملاتی اعلامشده برای بره شاخص حدود ۳۷ هزار و ۷۵۰ تومان پایینتر از عدد ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومانی جدول تهران است. در گوساله نیز فاصله میان نرخ شاخص ۵۳۵ هزار تومانی و عدد حدود ۵۰۰ هزار تومان به ۳۵ هزار تومان میرسد.
این اختلاف الزاماً به معنای اشتباهبودن یکی از دو منبع نیست. دام زنده کالایی کاملاً همگن نیست و قیمت آن بر اساس نژاد، وزن، سن، کیفیت، جنسیت، میزان بازدهی گوشت و محل معامله تغییر میکند. بنابراین نرخ روزانه استانی بیشتر نقش یک شاخص دارد و برای خرید یک دام مشخص، قیمت میتواند پایینتر یا بالاتر باشد.
دام در دو ماه گذشته واقعاً ارزان شده است؟
رئیس شورای تأمین دام میگوید بله. طبق ارزیابی او، قیمت دام سبک و سنگین طی یکی دو ماه اخیر در مجموع حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است. مهمترین علت نیز افزایش عرضه دام در فصل گرم عنوان شده؛ دامداران در تابستان و با تشدید گرما معمولاً دام بیشتری روانه بازار میکنند و همین افزایش عرضه فشار نزولی بر قیمت دام زنده ایجاد میکند.
این وضعیت با آمار نرخهای روزانه نیز بیارتباط نیست. در خرداد امسال در برخی گزارشها سقف قیمت گوسفند به بیش از ۷۴۰ هزار تومان رسیده بود، اما نرخ شاخص تهران در ۱۹ مرداد ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان است. البته مقایسه دقیق نیازمند یکسانبودن نوع دام و استان است و نمیتوان از دو نرخ متفاوت، تورم رسمی دام استخراج کرد.
نکته مهمتر اینکه پوریان شرایط فعلی عرضه و تقاضای دام را مناسب توصیف کرده و گفته افزایش کشتار در ماههای گذشته باعث شده بخش بزرگی از نیاز بازار از تولید داخلی تأمین شود.
پس چرا قیمت گوشت در قصابی پایین نمیآید؟
این پرسش حالا به مهمترین ابهام بازار تبدیل شده است.
همزمان با ثبات دام زنده، گزارش قیمت گوشت قرمز در ۱۹ مرداد نیز از نبود جهش تازه در بازار خبر میدهد، اما قیمت مصرفکننده همچنان در سطوح بالا باقی مانده است. تجارتنیوز گزارش کرده عرضه گوشت با اختلال یا کمبود مواجه نیست و بازار امروز از نظر موجودی شرایط باثباتی دارد.
بااینحال، کاهش قیمت دام زنده به همان نسبت وارد ویترین قصابی نشده است. پوریان علت این موضوع را هزینههای متعدد زنجیره عرضه میداند؛ دام باید به کشتارگاه منتقل شود، کشتار و افت وزنی دارد، سپس هزینه سردخانه، حمل، قطعهبندی و شبکه توزیع به آن اضافه میشود. تعداد واسطهها و نوع فروشگاه نیز باعث میشود قیمت یک قطعه گوشت در شمال، مرکز و جنوب تهران یکسان نباشد.
افشین دادرس، از فعالان صنفی دام، نیز امروز گفته است دام زنده حدود ۶۵۰ هزار تومانی پس از تبدیل به لاشه در کشتارگاه به حدود یک میلیون و ۳۰۰ تا یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان میرسد و فروش بعضی گوشتها با قیمت بالاتر از دو میلیون تومان را با این ساختار هزینه منطقی نمیداند. این یک ارزیابی صنفی است و به معنای غیرقانونیبودن تمام گوشتهای بالای دو میلیون تومان نیست؛ نوع قطعه، کیفیت و هزینه فروشگاه نیز بر قیمت تأثیر دارند.
چرا قیمت دام کمتر از گوشت افت کرده؟
برای درک فاصله دام زنده و گوشت باید به «ضریب تبدیل» توجه کرد. یک کیلو دام زنده برابر با یک کیلو گوشت قابل فروش نیست. پوست، سر، احشا، استخوان و بخشهایی از وزن دام از محصول نهایی جدا میشوند.
به همین دلیل دادرس محاسبه کرده است دام زنده حدود ۶۵۰ هزار تومانی میتواند در مرحله لاشه به کیلویی حدود ۱.۳ تا ۱.۴ میلیون تومان برسد. پس مقایسه مستقیم قیمت ۶۵۰ هزار تومانی گوسفند زنده با قیمت یک کیلو ران یا ماهیچه در مغازه، مقایسه دقیقی نیست.
اما حتی پس از لحاظ این مسئله، فعالان صنعت معتقدند بخشی از فاصله فعلی به ساختار توزیع برمیگردد و کاهش قیمت در مبدأ با تأخیر یا شدت کمتری به مصرفکننده منتقل میشود.
دامدار هم از این وضعیت راضی نیست
کاهش دام زنده الزاماً خبر خوبی برای تولیدکننده نیست. هزینه نهاده، حملونقل، دستمزد، سوخت، آب و برق در ماههای گذشته افزایش پیدا کرده و پایینآمدن قیمت فروش دام میتواند حاشیه سود دامدار را تحت فشار قرار دهد.
دادرس میگوید پس از حذف ارز ترجیحی، هزینه خوراک دام چند برابر شده و دامداران با رشد شدید هزینه تولید روبهرو هستند. او سود دامدار را معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد عنوان کرده است.
پوریان نیز تأکید کرده تولیدکنندگان با فشار هزینه روبهرو هستند و در عین حال به دلیل افزایش عرضه تابستانی، قیمت دام کاهش پیدا کرده است. اگر این شرایط طولانی شود، خطر آن وجود دارد که دامدار برای جلوگیری از زیان، دام مولد یا تعداد بیشتری از دامهای خود را راهی کشتار کند؛ اتفاقی که میتواند عرضه آینده را تحت تأثیر قرار دهد. بخش دوم این گزاره یک ریسک اقتصادی قابل استنباط از فشار همزمان هزینه و کاهش قیمت فروش است.
آیا گوشت در هفتههای آینده ارزان میشود؟
سه سناریو برای ادامه مرداد قابل تصور است.
در سناریوی پایه، اگر عرضه بالای فعلی دام ادامه پیدا کند، قیمت گوسفند و گوساله احتمالاً در محدودههای کنونی نوسان خواهد کرد و فشار افزایشی جدی از سمت دام زنده به بازار گوشت وارد نمیشود. پوریان نسبت عرضه به تقاضا را در شرایط فعلی مناسب ارزیابی کرده است.
در سناریوی کاهشی، انتقال افت قیمت دام به کشتارگاه و شبکه توزیع میتواند موجب تعدیل تدریجی قیمت برخی قطعات گوشت شود. رئیس شورای تأمین دام همچنین پیشبینی کرده شرایط تولید در پاییز بهتر شود و عرضه گوشت نسبت به سال گذشته افزایش یابد.
سناریوی افزایشی زمانی جدیتر میشود که هزینه نهاده یا حملونقل جهش کند، عرضه دام تابستانی کاهش یابد یا تولیدکنندگان به دلیل پایینبودن قیمت فروش از عرضه عقبنشینی کنند. در این حالت، آرامش فعلی بازار دام میتواند موقت باشد.
جمعبندی؛ دام ثابت است، مسئله اصلی در فاصله تا سفره مردم است
قیمت دام زنده در ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ در جدول روزانه تغییری نکرده است. گوسفند تهران با ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان بیشترین نرخ شاخص را دارد و در چهارمحالوبختیاری ۶۵۰ هزار تومان اعلام شده است. گوساله نیز در تهران و مرکزی ۵۳۵ هزار تومان و در خراسان رضوی ۵۲۶ هزار تومان قیمت دارد.
اما دادههای بازار نشان میدهند معاملات واقعی برخی دامها حتی پایینتر از این نرخها انجام میشود؛ بره نر شاخص حدود ۶۳۰ هزار و گوساله ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلویی حدود ۵۰۰ هزار تومان اعلام شده است.
بنابراین خبر اصلی بازار امروز صرفاً «ثبات قیمت دام» نیست. سؤال مهم این است که چرا با وجود افزایش عرضه و کاهش محسوس قیمت دام در مبدأ، گوشت همچنان با سرعت بسیار کمتری ارزان میشود.
تا زمانی که فاصله میان دامدار، کشتارگاه و شبکه خردهفروشی کاهش پیدا نکند، ممکن است دامدار دام خود را ارزانتر بفروشد اما مصرفکننده این کاهش را به همان اندازه در فاکتور خرید گوشت احساس نکند.